Trở về từ chiến trường với thương tật 2/4 và con mắt trái không còn lành lặn, ông Trần Mạnh Báo đã viết nên một hành trình phi thường cho nông nghiệp Việt Nam.
Dùng triết lý “Trí tuệ - Công nghệ - Quan hệ” để nâng tầm một đơn vị địa phương thành tập đoàn nắm giữ 20% thị phần lúa giống cả nước, vị thuyền trưởng ThaiBinh Seed vừa ghi dấu ấn đậm nét khi vinh dự nhận danh hiệu “Doanh nhân Việt Nam tiêu biểu - Cúp Thánh Gióng” năm 2026.
Nhìn lại lịch sử chuyển đổi của nền nông nghiệp từ cơ chế bao cấp sang hạch toán kinh doanh, một trong những người nhóm lửa đổi mới chính là Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn ThaiBinh Seed.
Sinh năm 1950 tại Thái Ninh (Thái Bình cũ), năm 1968, giữa lúc kháng chiến chống Mỹ khốc liệt, ông gác bút nghiên lên đường nhập ngũ. Ông trực tiếp chiến đấu tại mặt trận Quảng Trị trong màu áo Sư đoàn 320, rồi cùng Sư đoàn 1 tham gia giải phóng Campuchia và miền Tây Nam Bộ. Mùa xuân năm 1972, trận đánh tại thị xã Hà Tiên (Kiên Giang) khiến ông bị thương nặng, hỏng mắt trái và trở về thời bình với thương tật 2/4.
Trở về với mảnh đạn còn nằm sâu trong cơ thể, ông không chọn nghỉ ngơi. Ông làm công nhân chăn nuôi lợn tại Trạm Truyền giống Hưng Hà, rồi chuyển sang làm tạp vụ tại Công ty Giống lúa Thái Bình để vừa làm vừa học. Ở tuổi 26, ông kiên trì hoàn thành chương trình bổ túc văn hóa, thi đỗ Đại học Nông nghiệp I Hà Nội năm 1981 để thực hiện ước mơ kỹ sư nông nghiệp.
Năm 1987, khi làm Trại phó Trại Giống lúa cấp 1 Đông Cơ (Tiền Hải), ông đối mặt thực trạng nhức nhối: Trại có 56 ha đất nhưng mỗi năm chỉ sản xuất chưa đầy 1,1 tấn giống/ha, trong khi Thái Bình đã là “quê hương 5 tấn” từ hai thập kỷ trước. Thấu hiểu gốc rễ bế tắc nằm ở bộ giống kém chất lượng và cơ chế quản lý “cha chung không ai khóc”, ông nghiên cứu đề tài “Khoán sản phẩm cuối cùng đến người lao động trong sản xuất nông nghiệp quốc doanh”.
Đề xuất táo bạo này ra đời ngay trước thềm Nghị quyết 10 (Khoán 10). Vượt qua mọi nghi ngại, ông kiên định bảo vệ quan điểm tại hội nghị cán bộ chủ chốt với lời khẳng định đĩnh đạc: “Nếu chúng ta không làm sẽ có tội với lịch sử”.
Vụ Xuân năm 1988 tại Đông Cơ tạo nên bước ngoặt chấn động. Thu nhập người lao động tăng vọt từ 16 kg lên 40 kg gạo/tháng; sản lượng thóc trên 56 ha tăng gấp 10 lần (từ 60 lên hơn 600 tấn). Thành công này giúp doanh nghiệp xóa bỏ hoàn toàn chế độ tem phiếu trong giai đoạn 1988 – 1989, trở thành hạt nhân thực tiễn khẳng định tính đúng đắn của Khoán 10 và mở đường cho ngành giống cây trồng chuyển mạnh sang hạch toán kinh doanh. Đến năm 1989, đây cũng là đơn vị đầu tiên trong ngành xây dựng và đăng ký thương hiệu tại Cục Sở hữu công nghiệp.
Công thức “Trí tuệ - Công nghệ - Quan hệ” nâng tầm ThaiBinh Seed
Năm 2000, ông Trần Mạnh Báo giữ chức Giám đốc Công ty Giống cây trồng Thái Bình. Năm 2004, nhạy bén trước xu thế đổi mới, ông chỉ đạo cổ phần hóa doanh nghiệp chỉ trong 3 tháng và đảm nhiệm vị trí Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc. Trước bài toán thiếu nhân lực và cơ sở vật chất yếu kém sau cổ phần hóa, ông đề ra chiến lược phát triển dựa trên 3 trụ cột cốt lõi: “Trí tuệ - Công nghệ - Quan hệ”, trong đó “Trí tuệ” được đặt ở vị trí số một.
Về trụ cột Trí tuệ: Thấu hiểu tư duy “muốn đi xa phải có con người giỏi”, ông tái cấu trúc bộ máy, điều động cán bộ chuyên môn vững từ các trại giống về làm lãnh đạo phòng ban và tuyển dụng lực lượng trẻ. Doanh nghiệp liên tục bồi dưỡng nghiệp vụ và văn hóa doanh nghiệp. Đến nay, hơn 54% nhân sự Tập đoàn có trình độ Đại học trở lên, 100% cán bộ quản lý từ cấp phó phòng sở hữu trình độ Thạc sĩ, biến ThaiBinh Seed thành điểm sáng toàn quốc về đào tạo nhân lực nông nghiệp.
Về trụ cột Công nghệ: Ông quyết định thành lập Viện Nghiên cứu Cây trồng rộng hơn 152 ha, đầu tư 10 - 15 tỷ đồng mỗi năm để chọn tạo và khảo nghiệm hàng nghìn giống lúa. ThaiBinh Seed cũng là doanh nghiệp nông nghiệp đầu tiên xây dựng Phòng Thử nghiệm Quốc gia (VILAS 110) đạt chuẩn ISO/IEC 17025:2005. Năm 2012, công ty trở thành doanh nghiệp khoa học công nghệ đầu tiên của tỉnh Thái Bình (cũ). Hàng loạt công nghệ chọn tạo giống tiên tiến như chỉ thị phân tử (MAS), công nghệ tế bào, chỉnh sửa hệ gen và kho lạnh bảo quản từ Đan Mạch, Nhật Bản được đưa vào vận hành.
Về trụ cột Quan hệ: Từ năm 2005, ông chủ động đưa công ty gia nhập Hiệp hội Giống cây trồng Châu Á - Thái Bình Dương (APSA). Đến nay, ThaiBinh Seed duy trì hợp tác rộng rãi với hơn 30 đối tác quốc tế từ Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, đồng thời đón tiếp nhiều đoàn nghiên cứu quốc tế từ Mỹ, Cuba, Nam Phi, Kazakhstan... đến tham quan, học hỏi.
Giai đoạn 2021 – 2025 đánh dấu bước phát triển vượt bậc của ThaiBinh Seed dưới sự chèo lái của Chủ tịch HĐQT Trần Mạnh Báo. Vượt qua mọi biến động thị trường và thiên tai, các chỉ số tài chính của Tập đoàn liên tục tăng trưởng vững chắc:
Về tài chính: Doanh thu tăng trưởng qua các năm, từ 617,1 tỷ đồng (năm 2021) lên mức kỷ lục 820,6 tỷ đồng (năm 2024) và duy trì 808,4 tỷ đồng (năm 2025). So với mức 460 tỷ đồng năm 2014, quy mô doanh thu tăng gấp gần 2 lần, đưa ThaiBinh Seed vào nhóm 500 doanh nghiệp tăng trưởng nhanh nhất Việt Nam.
Lợi nhuận sau thuế tăng từ 51,9 tỷ đồng (năm 2021) lên 67,0 tỷ đồng (năm 2025), ROE đạt 15,2% vào năm 2025. Nghĩa vụ nộp ngân sách nhà nước năm 2025 đạt 17,3 tỷ đồng, tăng gần 80% so với các năm trước. Thu nhập bình quân người lao động tăng từ 11,6 triệu đồng/tháng (năm 2021) lên 15,28 triệu đồng/tháng (năm 2025).
Tập đoàn xây dựng mạng lưới rộng khắp với 12 chi nhánh, công ty con trên 34 tỉnh, thành phố. ThaiBinh Seed sở hữu bản quyền gần 40 giống cây trồng quốc gia, tiêu biểu như TBR225 (giống lúa đầu tiên ở Việt Nam được công nhận Thương hiệu quốc gia năm 2022), BC15, TBR39, TBR97, Nếp A Sào, Lạc TB25, Ngô TBM18... Các sản phẩm giống lúa chiếm khoảng 20% thị phần cả nước, mang lại giá trị gia tăng từ 10% - 15% cho người nông dân canh tác.
Tầm nhìn của ông Trần Mạnh Báo luôn đi trước đón đầu các xu hướng lớn: chuyển đổi xanh, nông nghiệp tuần hoàn và ứng phó biến đổi khí hậu. Một dấu ấn quốc tế nổi bật là việc ThaiBinh Seed tham gia dự án "Triển khai công nghệ sản xuất lúa bền vững và giảm phát thải khí nhà kính AgResults" (SNV). Áp dụng quy trình canh tác cải tiến và thử nghiệm thành công giải pháp giảm phát thải methane trên diện rộng, ThaiBinh Seed đã xuất sắc giành Giải Nhất toàn quốc với phần thưởng trị giá 750.000 USD.
Nhà lãnh đạo ThaiBinh Seed cũng nhanh chóng đưa tập đoàn trở thành thành viên tích cực tham gia "Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030" của Chính phủ. Đến năm 2026, doanh nghiệp tiếp tục triển khai dự án Nhà máy chế biến gạo chất lượng cao quy mô 626 tỷ đồng tại Hưng Yên, ứng dụng công nghệ hiện đại nhập khẩu từ Châu Âu nhằm tiết kiệm năng lượng, giảm nhẹ phát thải CO2 và tối ưu hóa chuỗi giá trị nông sản.
Trong công tác chọn tạo giống, ông trực tiếp chỉ đạo lai tạo thành công giống lúa TBR225 mang gen kháng bệnh bạc lá – dự án đoạt giải nhất hội thi sáng tạo khoa học công nghệ và kỹ thuật tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2024 - 2025. Sự ra đời của các giống lúa chống chịu tốt với thiên tai, sâu bệnh giúp người nông dân giảm chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và bảo vệ môi trường sinh thái.
Triết lý sống và làm việc suốt hơn nửa thế kỷ qua của Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo là: “Lấy khách hàng làm trung tâm, coi sự phát triển của người nông dân là tiền đề cho sự phát triển của doanh nghiệp”.
ThaiBinh Seed tiên phong triển khai hiệu quả mô hình “Liên kết 4 Nhà”. Mỗi năm, Tập đoàn liên kết sản xuất trên diện tích từ 4.000 đến 7.000 ha, thu mua 22.000 – 25.000 tấn giống chất lượng cao. Doanh nghiệp chủ động ứng trước từ 4 - 6 tỷ đồng vốn không tính lãi dưới dạng giống gốc, mang lại thu nhập từ 50 - 60 tỷ đồng/năm cho các đơn vị liên kết (nhiều hộ đạt trên 100 triệu đồng/ha/năm).
Song hành cùng kinh doanh, công tác an sinh xã hội luôn là ưu tiên hàng đầu. Thông qua Quỹ Niêu Vàng - ThaiBinh Seed, mỗi năm Tập đoàn trích từ 4 đến 6 tỷ đồng cho các hoạt động từ thiện, hỗ trợ thiên tai, người nghèo, xây nhà đại đoàn kết và phụng dưỡng Mẹ Việt Nam Anh hùng. Đặc biệt năm 2024, dù chịu ảnh hưởng từ bão số 3 (Yagi), doanh nghiệp vẫn dành hơn 5,5 tỷ đồng cho an sinh, trong đó ủng hộ 3,5 tỷ đồng tiền mặt và hạt giống giúp đồng bào phía Bắc khắc phục thiên tai. Sang năm 2025, ThaiBinh Seed tiếp tục đóng góp hơn 4 tỷ đồng đồng hành cùng chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát trên cả nước.
Hành trình của ông Trần Mạnh Báo là biểu tượng cho thế hệ doanh nhân Việt Nam thời kỳ đổi mới: Bản lĩnh trong chiến đấu, sáng tạo trong lao động, kỷ luật trong quản trị và nghĩa tình với cộng đồng. Với vai trò Chủ tịch Hiệp hội Thương mại giống cây trồng Việt Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Doanh nhân Cựu chiến binh Việt Nam, thành viên Ban cố vấn xây dựng Luật Giống cây trồng, ông đã đóng góp nhiều luận cứ thực tiễn giá trị cho chính sách nông nghiệp quốc gia.
Những cống hiến ấy đã được Đảng và Nhà nước ghi nhận bằng nhiều danh hiệu cao quý: 4 lần là Đại biểu Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc, Huân chương Kháng chiến, Huân chương Lao động, Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ và danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới (năm 2020).
Đặc biệt năm 2026, Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo vinh dự được trao tặng danh hiệu “Doanh nhân Việt Nam tiêu biểu – Cúp Thánh Gióng” do VCCI tổ chức. Đây là sự ghi nhận xứng đáng nhất cho những nỗ lực bứt phá không ngừng nghỉ của ông trên hành trình đưa ThaiBinh Seed vươn lên những tầm cao mới.
Từ người lính thương binh mang trên mình vết thương chiến tranh, bằng ý chí kiên cường và tình yêu tha thiết với đồng ruộng, ông Trần Mạnh Báo đã biến ThaiBinh Seed thành thương hiệu quốc gia vững mạnh, góp phần bảo đảm an ninh lương thực và nâng cao vị thế hạt gạo Việt Nam. Danh hiệu Doanh nhân Việt Nam tiêu biểu năm 2026 một lần nữa khẳng định tầm vóc của một nhà lãnh đạo trọn vẹn cả “Tâm và Trí”, trở thành nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trên con đường hội nhập và phát triển bền vững.
