Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh, quá trình chuyển dịch năng lượng diễn ra mạnh mẽ và những biến động địa chính trị ngày càng khó lường, để bảo đảm an ninh năng lượng, chuyên gia cho rằng, Việt Nam cần có cách tiếp cận tổng thể.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững, chuyển đổi số toàn diện và hướng tới nền kinh tế xanh, kinh tế carbon thấp. Để hiện thực hóa những mục tiêu đó, năng lượng không chỉ là đầu vào của sản xuất mà còn là nền tảng cho mọi hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Đặc biệt, Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã định hướng xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, tự chủ, bền vững.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, không ít ý kiến cho rằng, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm thu hút mạnh mẽ các nguồn lực xã hội đầu tư phát triển hạ tầng năng lượng; đẩy nhanh tiến độ các dự án truyền tải điện, năng lượng tái tạo, năng lượng sạch; nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, đồng thời phát triển thị trường năng lượng minh bạch, cạnh tranh và bền vững.
Chia sẻ tại Hội thảo “An ninh năng lượng đến 2030: Khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng” mới đây, GS TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh, Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh cho rằng, trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh, quá trình chuyển dịch năng lượng diễn ra mạnh mẽ và những biến động địa chính trị ngày càng khó lường, Việt Nam cần có cách tiếp cận tổng thể để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Theo GS TS Võ Xuân Vinh, nếu chỉ tập trung phát triển nguồn điện mà không xử lý các hạn chế về cơ chế thị trường, hạ tầng truyền tải và khả năng huy động vốn thì nguy cơ thiếu điện và mất cân đối trong hệ thống vẫn sẽ hiện hữu.
Vì vậy, các giải pháp cần được triển khai đồng bộ trên ba trụ cột gồm cải cách thị trường điện, đa dạng hóa nguồn cung kết hợp khơi thông dòng vốn đầu tư và hiện đại hóa hạ tầng năng lượng.
Bên cạnh đó, chỉ ra những nút thắt lớn nhất hiện nay của thị trường năng lượng là cơ chế tài chính, chính sách và hạ tầng truyền tải. Giá điện chưa phản ánh đầy đủ tín hiệu thị trường, trong khi lưới điện và hệ thống lưu trữ chưa theo kịp tốc độ phát triển năng lượng tái tạo, GS TS Võ Xuân Vinh cho hay, để đảm bảo an ninh năng lượng của Việt Nam đến năm 2030 cần xây dựng một thị trường điện minh bạch, cơ chế chính sách ổn định và hệ thống hạ tầng đủ hiện đại để huy động hiệu quả nguồn lực từ khu vực tư nhân cũng như các tổ chức tài chính quốc tế.
“Chỉ khi ba điểm nghẽn về thị trường, thể chế và hạ tầng được tháo gỡ đồng bộ, Việt Nam mới có thể bảo đảm an ninh năng lượng và đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới”, GS TS Võ Xuân Vinh bày tỏ.
Liên quan đến vấn đề này, PGS TS Huỳnh Thành Đạt, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho hay, an ninh năng lượng không chỉ là bảo đảm nguồn cung cho phát triển kinh tế - xã hội mà đã trở thành yếu tố cốt lõi của năng lực cạnh tranh quốc gia và là nền tảng cho các ngành công nghệ chiến lược như AI, trung tâm dữ liệu, bán dẫn và điện toán đám mây. Năng lượng là “hạ tầng của hạ tầng”, quyết định khả năng phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và mô hình tăng trưởng mới.
Do đó, theo PGS TS Huỳnh Thành Đạt, cần khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng thông qua hoàn thiện thể chế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực, nâng cao năng lực doanh nghiệp và tăng cường hợp tác quốc tế, nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn.
Đồng quan điểm, một số ý kiến cũng cho rằng, muốn ổn định an ninh năng lượng trong giai đoạn tới, Việt Nam không chỉ cần thêm nguồn điện, thêm công trình hay thêm vốn đầu tư, mà cần một hệ sinh thái hợp tác hiệu quả giữa các chủ thể của nền kinh tế.
