Khung pháp lý hoàn thiện cùng ưu đãi thuế mới tạo động lực cho bảo hiểm hưu trí tự nguyện mở rộng quy mô và củng cố an sinh xã hội.
Ngày 17/9, tại TP HCM, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức hội thảo: “Chiến lược hưu trí tự nguyện, tối ưu thuế & nâng tầm doanh nghiệp”.
Phát biểu tham luận tại Hội thảo, bà Lý Thu Thủy - Trưởng phòng bảo hiểm nhân thọ của Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm, Bộ Tài chính cho biết, trong giai đoạn kinh tế 2026 - 2030, Việt Nam phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên. Thu nhập bình quân đầu người ngày càng được cải thiện. Cùng với đà tăng trưởng kinh tế, tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh chóng. Quy mô dân số từ 60 tuổi trở lên gia tăng liên tục, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đảm bảo an toàn tài chính cho lực lượng lao động khi về già, đồng thời giảm áp lực cho hệ thống an sinh xã hội.
Theo bà Thủy, việc phát triển hệ thống hưu trí bổ sung song song với bảo hiểm xã hội bắt buộc giúp người dân chủ động chuẩn bị nguồn tài chính cho tương lai. Giải pháp này giúp giảm sự mất ổn định thu nhập khi hết tuổi lao động, giảm gánh nặng cho gia đình và nâng cao tính bền vững cho nền kinh tế.
Hiện nay, cấu trúc hệ thống hưu trí tại Việt Nam gồm ba trụ cột. Trụ cột thứ nhất là bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện do Nhà nước quản lý, đảm bảo thu nhập cơ bản cho người lao động. Theo báo cáo của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, tính đến năm 2025, ngân sách Nhà nước bảo đảm khoảng 15.000 tỷ đồng để chi trả trợ cấp hưu trí xã hội cho khoảng 2,5 triệu người.
Trụ cột thứ hai là bảo hiểm hưu trí bổ sung theo Nghị định 85/2026/NĐ-CP. Đến cuối năm 2025, thị trường có 4 doanh nghiệp bảo hiểm được cấp phép vận hành 7 quỹ hưu trí với 28.538 người tham gia. Số tiền đóng góp trong năm 2025 đạt khoảng 720 tỷ đồng, đưa tổng tài sản ròng của các quỹ này lên khoảng 2.210 tỷ đồng.
Trụ cột thứ ba là sản phẩm bảo hiểm hưu trí tự nguyện do các doanh nghiệp bảo hiểm thương mại triển khai. Sau gần 10 năm triển khai kể từ năm 2016, đến năm 2025, tổng doanh thu phí hưu trí tự nguyện hàng năm đạt khoảng 733 tỷ đồng với khoảng 51.000 cá nhân tham gia. Tổng tài sản của các quỹ bảo hiểm hưu trí tự nguyện đạt khoảng 731 tỷ đồng.
Bà Lý Thu Thủy đánh giá hiệu quả đầu tư của các quỹ hưu trí tự nguyện duy trì ở mức tương đối ổn định. Tỷ suất đầu tư giai đoạn trước đạt từ 7% đến 8%/năm. Trong giai đoạn 2024 - 2025, các công cụ đầu tư dài hạn như tiền gửi ngân hàng và trái phiếu chính phủ có xu hướng giảm lãi suất, khiến tỷ suất đầu tư của quỹ hưu trí tự nguyện điều chỉnh về mức khoảng 5,6%/năm. Mặc dù vậy, mức này vẫn ngang bằng hoặc cao hơn lãi suất tiền gửi ngân hàng và trái phiếu chính phủ.
Mặc dù đạt được những kết quả ban đầu, quy mô thị trường bảo hiểm hưu trí tự nguyện hiện vẫn còn khiêm tốn. Doanh thu 733 tỷ đồng năm 2025 chiếm chưa tới 1% tổng doanh thu phí toàn thị trường bảo hiểm nhân thọ. Trên thị trường hiện mới có 6 trong tổng số 22 doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ cung cấp dòng sản phẩm này. Bà Lý Thu Thủy khẳng định dư địa phát triển của bảo hiểm hưu trí tự nguyện còn rất lớn nhờ thu nhập người dân ngày càng tăng và xu hướng tích lũy cho tuổi già phát triển.
Về pháp lý, Nhà nước luôn ưu tiên phát triển các sản phẩm bảo hiểm mục tiêu an sinh xã hội. Điều 5 Luật Kinh doanh bảo hiểm quy định rõ chính sách khuyến khích doanh nghiệp triển khai và người dân tham gia các sản phẩm bảo hiểm hưu trí. Định hướng này tiếp tục được cụ thể hóa trong Chiến lược phát triển thị trường bảo hiểm đến năm 2030, Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035 tầm nhìn 2045, cùng Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.
Bà Lý Thu Thủy phân tích chi tiết ba nhóm quy định cốt lõi tại Chương 7 Nghị định số 46/2023/NĐ-CP điều chỉnh dòng sản phẩm này. Nhóm quy định thứ nhất tập trung vào thiết kế và phát triển sản phẩm linh hoạt. Doanh nghiệp bảo hiểm được phép cung cấp hợp đồng cá nhân lẫn hợp đồng nhóm. Người sử dụng lao động có thể mua bảo hiểm hưu trí cho nhân viên. Khi người lao động rời doanh nghiệp, họ được tiếp tục duy trì hợp đồng dưới dạng cá nhân. Khác với hưu trí bảo hiểm xã hội, sản phẩm bảo hiểm thương mại vừa đáp ứng giải pháp hưu trí, vừa bảo vệ tài chính trước các rủi ro tử vong hay thương tật. Mức hưởng quyền lợi, số kỳ nhận và tài khoản hưu trí cá nhân đều được thỏa thuận linh hoạt.
Nhóm quy định thứ hai tập trung bảo vệ tối đa quyền lợi người tham gia. Doanh nghiệp bảo hiểm bắt buộc cam kết mức lãi suất đầu tư tối thiểu trong hợp đồng. Ngay cả khi thị trường đầu tư giảm sâu, doanh nghiệp vẫn phải giữ đúng mức lãi suất đã cam kết. Hệ thống pháp luật cũng giới hạn danh mục đầu tư, yêu cầu các quỹ hưu trí hoạt động theo nguyên tắc thận trọng, ưu tiên tài sản an toàn dài hạn và hạn chế tài sản rủi ro cao. Người lao động có quyền rút trước giá trị tài khoản trong trường hợp suy giảm khả năng lao động hoặc gặp sự cố tài chính nghiêm trọng. Khi chuyển đổi nơi làm việc, người lao động được chuyển tài khoản hưu trí sang doanh nghiệp bảo hiểm mới. Trường hợp mất việc làm hoặc gặp khó khăn tài chính tạm thời, người tham gia được tạm đóng băng tài khoản thay vì bị hủy hợp đồng.
Nhóm quy định thứ ba nâng cao tính minh bạch và đẩy mạnh chuyển đổi số. Doanh nghiệp bảo hiểm phải công khai định kỳ lãi suất đầu tư, giá trị tài khoản, cấu trúc các khoản phí trên trang thông tin điện tử và thông báo trực tiếp cho khách hàng. Quỹ hưu trí tự nguyện bắt buộc phải hạch toán tách bạch với các quỹ chủ hợp đồng khác và vốn chủ sở hữu. Đặc biệt, doanh nghiệp phải xây dựng công cụ tính toán hưu trí trực tuyến trên website. Khách hàng có thể tự nhập mục tiêu thu nhập khi về hưu để tính toán chính xác mức đóng góp hàng tháng.
Bên cạnh khung pháp lý kinh doanh bảo hiểm, chính sách ưu đãi thuế được xem là chìa khóa thúc đẩy thị trường. Bà Lý Thu Thủy nhấn mạnh các quy định ưu đãi thuế mới đã nâng đáng kể mức khấu trừ cho cả doanh nghiệp và cá nhân. Theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp mua bảo hiểm hưu trí bổ sung cho người lao động được tính vào chi phí hợp lý khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp tối đa 5 triệu đồng/người/tháng, tăng so với mức 3 triệu đồng trước đây. Đối với người lao động, Nghị định 253/2026/NĐ-CP nâng mức khấu trừ thuế thu nhập cá nhân đối với khoản đóng góp hưu trí từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng/tháng. Khi nhận quyền lợi hưu trí, người lao động tiếp tục được hưởng ưu đãi thuế thu nhập cá nhân.
Đánh giá về định hướng giai đoạn tới, bà Lý Thu Thủy cho biết cơ quan quản lý chuyển trọng tâm từ xây dựng hành lang pháp lý sang thực thi hiệu quả và nâng cao chất lượng giám sát. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách tiệm cận chuẩn mực quốc tế, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đa dạng hóa sản phẩm và linh hoạt danh mục đầu tư. Cơ quan quản lý sẽ tăng cường chuyển đổi số, tạo thuận lợi cho tổ chức và cá nhân tham gia. Đồng thời, các mức ưu đãi thuế sẽ tiếp tục được nghiên cứu đề xuất điều chỉnh tương quan với đà phát triển kinh tế.
"Bảo hiểm hưu trí tự nguyện là trụ cột an sinh xã hội mang tính chiến lược lâu dài, vừa đảm bảo an toàn tài chính cho người lao động, vừa giúp doanh nghiệp giữ chân nhân tài. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp bảo hiểm và cộng đồng doanh nghiệp sử dụng lao động sẽ đưa thị trường bảo hiểm hưu trí bước vào giai đoạn phát triển bứt phá", bà Lý Thu Thủy khẳng định.
