Giá nhiên liệu, VLXD tăng bất thường đang tác động trực tiếp đến tiến độ các dự án đầu tư công. Do đó, việc áp dụng phép tính bù trừ chênh lệch chi phí cho nhà thầu là hết sức cần thiết.
Đó là chia sẻ của các doanh nghiệp trước bối cảnh giá VLXD và nhiên liệu đồng loạt leo thang, tạo áp lực lớn lên các nhà thầu, đặc biệt tại các dự án giao thông quy mô lớn đang bước vào giai đoạn thi công cao điểm.
Nguy cơ vỡ tiến độ
Theo ghi nhận của PV Diễn đàn Doanh nghiệp, trong những ngày đầu năm 2026, tại nhiều công trường lớn trên cả nước, câu chuyện về tiến độ thi công không còn chỉ xoay quanh thời tiết hay nguồn vật liệu xây dựng, mà nổi lên nỗi lo của các nhà thầu ngày càng rõ rệt khi chi phí đầu vào thực hiện tại các dự án đang tăng khá cao. Giá hàng loạt vật liệu xây dựng (VLXD) và nhiên liệu phục vụ cho máy móc tại các công trình đồng loạt leo thang, tạo áp lực lớn lên các nhà thầu, đặc biệt tại các dự án giao thông quy mô lớn đang bước vào giai đoạn thi công cao điểm.
Theo ông Nguyễn Xuân Hiệp - Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Thi công xây dựng cầu đường Hồng An (nhà thầu tại TP HCM), hiện doanh nghiệp đang đảm nhiệm khối lượng thi công tại các dự án với tổng chi phí khoảng 1.000 tỷ đồng. Do đó, với giá nhiên liệu, vật liệu đang tăng cao như hiện nay, chúng tôi thực sự lo lắng về tiến độ các dự án.
“Khi giá dầu tăng, không chỉ chi phí vận hành máy móc thi công tăng mà chi phí vận chuyển vật liệu cũng bị đẩy lên nhanh chóng. Cước vận chuyển bằng ô tô, đường sông đều có tăng do chi phí nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong cấu thành giá vận tải. Đặc biệt, trong lĩnh vực xây dựng, phần lớn các hoạt động thi công hiện nay đều phụ thuộc vào máy móc cơ giới. Trong đó, việc san lấp mặt bằng, đào đắp nền đường đến thi công bê tông, vận chuyển vật liệu… đều cần đến các thiết bị hoạt động bằng nhiên liệu diesel”, ông Hiệp nói.
Cũng theo ông Hiệp, hiện nay chi phí cho mỗi ca máy trên công trường tăng mạnh. Không chỉ vậy, giá dầu thô trên thế giới ngấp nghé ngưỡng 120 USD/thùng khiến nhựa đường cũng có xu hướng tăng giá. Và theo thông tin báo giá, hiện giá nhựa đường loại 60/70 dao động trong khoảng 13 - 15,5 triệu đồng/tấn, các loại nhựa đường chất lượng cao như nhựa polymer (thi công cao tốc) có thể lên tới 17 - 24,5 triệu đồng/tấn.
Đồng quan điểm, Thiếu tướng Nguyễn Hữu Ngọc - Tổng giám đốc Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn cho biết, hiện đơn vị đang thi công hàng loạt công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia, như: sân bay, đường bộ cao tốc, cầu và cảng biển… Với quy mô doanh thu xây lắp lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm, diễn biến giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng leo thang thời gian gần đây gây áp lực trực tiếp và mạnh mẽ đối với nhà thầu. Cụ thể, giá nhiều loại vật liệu xây dựng chủ yếu đã tăng đáng kể từ đầu năm 2026 đến nay, trong đó thép xây dựng là nhóm vật liệu ghi nhận mức tăng rõ rệt nhất.
“Sau kỳ nghỉ Tết, giá thép đã tăng khoảng 350.000 - 600.000 đồng/tấn, một số báo giá từ các đối tác cung cấp hiện dao động quanh mức 16,2 triệu đồng/tấn. Nguyên nhân được cho là do giá phôi thép và thép phế trên thị trường quốc tế tăng, trong khi nhu cầu vật liệu xây dựng trong nước đồng loạt gia tăng do nhiều dự án khởi động đầu năm”, ông Ngọc thông tin.
Cần có cơ chế “giải cứu” nhà thầu
Cũng theo ông Ngọc, việc nhiều nhóm vật liệu quan trọng đồng thời tăng giá khiến tổng chi phí thi công dự án xây dựng bị đẩy lên đáng kể. Đặc biệt, giá nhiên liệu cũng đang tạo thêm áp lực đối với các nhà thầu, nhất là giới nhà thầu xây lắp.
“Trong 10 ngày qua, sự biến động của thị trường năng lượng toàn cầu do ảnh hưởng từ căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông, kéo theo giá vật liệu tăng phi mã khiến chi phí đầu vào của nhà thầu đội lên rất nhanh, trong khi đơn giá hợp đồng xây lắp đã ký gần như không thể thay đổi. Áp lực tăng giá không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tài chính nhà thầu, mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp tới tiến độ các công trình. Vì vậy, trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng lớn đang triển khai đồng loạt, nhà thầu rất cần cơ chế hỗ trợ và sự đồng hành từ chính sách điều hành giá để doanh nghiệp ổn định chi phí đầu vào, ổn định tiến độ các gói thầu, dự án đang thực hiện”, ông Ngọc đề xuất.
Liên quan tới áp lực chênh lệch chi phí nhiên liệu trong giá hợp đồng xây dựng ảnh hưởng tới hoạt động của các nhà thầu, ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) cho biết, ngày 10/3/2026, mức giá xăng, dầu điều hành đã tăng 40 - 60% so với kỳ cơ sở. Bên cạnh đó, trong quý I/2026, giá bán một số loại vật liệu xây dựng chủ yếu sử dụng cho các công trình xây dựng như thép, xi măng, cát, đá, nhựa đường… cũng đã nhích lên mức trên 10%. Sự biến động bất thường của giá nhiên liệu, vật liệu đã ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp xây dựng, đặc biệt là nhà thầu tham gia thi công các dự án về hạ tầng giao thông đường bộ.
Cũng theo ông Hiệp, trong bối cảnh hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược đang được triển khai trên cả nước, việc kiểm soát biến động giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng và có cơ chế hỗ trợ phù hợp cho nhà thầu sẽ là yếu tố quan trọng để bảo đảm tiến độ các công trình trọng điểm quốc gia. Do đó, để tháo gỡ khó khăn cho các doa nghiệp, VACC kiến nghị nhóm 5 giải pháp tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ các doanh nghiệp xây dựng trong thi công nhằm bảo đảm tiến độ các dự án trọng điểm quốc gia, gồm:
Một là, cho phép tính bù trừ chênh lệch về chi phí nhiên liệu trong dự toán xây dựng, giá gói thầu, giá hợp đồng xây dựng làm cơ sở thanh toán giữa bên giao thầu và bên nhận thầu. Thời gian áp dụng tính bù trừ chênh về chi phí nhiên liệu từ tháng 3/2026 cho đến khi giá xăng, dầu được bình ổn.
Hai là, có cơ chế phù hợp để ổn định giá các khâu vận chuyển liên quan đến chi phí xăng dầu, giúp nhà thầu ổn định chi phí đầu vào.
Ba là, chỉ đạo các cấp chính quyền địa phương kiểm soát chặt chẽ giá các vật liệu rời, xử lý các trường hợp tăng giá, thổi giá.
Bốn là, trong trường hợp biến động về giá nhiên liệu kéo dài do ảnh hưởng của chiến tranh vùng Vịnh, Thủ tướng xem xét cho vận dụng quy định bất khả kháng để được điều chỉnh hợp đồng.
Năm là, ban hành chính sách khuyến khích, hỗ trợ các doanh nghiệp nhà thầu xây dựng liên kết, hình thành các chuỗi cung ứng để hạn chế những biến động bất thường về nguồn cung, giá vật tư, vật liệu xây dựng đầu vào.
