Thẩm tra Dự thảo Nghị quyết về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cân nhắc một số quy định.
Tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, tại phiên họp chiều 08/4, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về Dự thảo Nghị quyết tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Dự thảo Nghị quyết quy định về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù được xây dựng nhằm bảo đảm nguồn lực cho phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.
Dự thảo Nghị quyết gồm 5 Chương, 20 Điều, tập trung vào việc định hình khung pháp lý rõ ràng cho hoạt động phối hợp. Trong đó, 4 nội dung trọng tâm trong phòng ngừa tranh chấp bao gồm: tham mưu chính sách; giải quyết khiếu nại của nhà đầu tư; phản hồi hệ thống và nâng cao năng lực cán bộ.
Đáng chú ý, cơ chế giải quyết tranh chấp sẽ được thực hiện theo nguyên tắc xác định rõ cơ quan chủ trì là đơn vị trực tiếp (hoặc đề xuất biện pháp) bị đe dọa kiện hoặc bị kiện. Cơ quan này đóng vai trò đầu mối, chịu trách nhiệm toàn diện.
Ngoài ra, cơ quan đại diện pháp lý phối hợp xuyên suốt; các tổ chức, cá nhân liên quan có nghĩa vụ cung cấp tài liệu, nhân sự kịp thời và chịu trách nhiệm về tính pháp lý trong quá trình giải quyết.
Theo Bộ trưởng, điểm nhấn của Dự thảo là các chính sách đặc thù chưa từng có trong quy định hiện hành nhằm thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực pháp lý quốc tế.
Cụ thể, công chức có vị trí việc làm phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế của cơ quan đại diện pháp lý trong thời gian trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Tư pháp, được hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng không quá 300% mức lương hiện hưởng; Cán bộ giữ vị trí việc làm phòng ngừa, giải quyết tranh chấp tại Bộ, ngành, địa phương được hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng bằng 100% mức lương hiện hưởng; Cán bộ không chuyên trách nhưng được giao chủ trì hoặc tham gia tổ công tác liên ngành hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng bằng 100% mức lương hiện hưởng (trong thời gian tham gia vụ việc).
“Để tạo tâm lý an tâm cho đội ngũ thực thi, Dự thảo Nghị quyết đưa ra quy định về miễn trừ trách nhiệm. Theo đó, người đứng đầu, công chức, viên chức trực tiếp làm công tác này sẽ được xem xét loại trừ hoặc miễn trách nhiệm nếu đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định của Đảng và pháp luật; thực hiện nhiệm vụ công tâm, không vụ lợi; thiệt hại xảy ra nằm ngoài ý muốn trong quá trình thực hiện cơ chế đặc thù. Cơ chế này cũng được mở rộng áp dụng cho các doanh nghiệp nhà nước và tổ chức được ủy quyền khi đóng vai trò bị đơn trong các tranh chấp quốc tế.
Kinh phí thực hiện Nghị quyết sẽ được bảo đảm từ ngân sách Nhà nước và các nguồn huy động hợp pháp khác”, Bộ trưởng chia sẻ.
Trình bày Báo cáo thẩm tra về Dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi nhấn mạnh, tại Điều 12, việc bổ sung trường hợp cơ quan trực tiếp có hoặc đề xuất biện pháp bị đe dọa kiện hoặc bị kiện là cơ quan tiến hành tố tụng thì giao cơ quan quản lý Nhà nước về đầu tư nước ngoài làm Cơ quan chủ trì sẽ góp phần bảo đảm nguyên tắc độc lập của hoạt động tố tụng, hạn chế xung đột vai trò khi cơ quan tiến hành tố tụng vừa là chủ thể có hành vi bị kiện, vừa là cơ quan chủ trì tổ chức giải quyết tranh chấp; đồng thời tạo điều kiện tăng cường tính điều phối liên ngành, bảo đảm sự thống nhất trong chỉ đạo, điều hành và gắn với chức năng quản lý tổng thể về đầu tư nước ngoài, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ lợi ích quốc gia trong các tranh chấp đầu tư quốc tế.
Tuy nhiên, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi cũng lưu ý, quy định này cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện. Bởi, cơ quan quản lý Nhà nước về đầu tư nước ngoài không phải là chủ thể trực tiếp ban hành hoặc thực hiện biện pháp bị kiện, do đó, có thể gặp khó khăn trong việc nắm bắt đầy đủ thông tin, hồ sơ, diễn biến vụ việc; trong khi Dự thảo Nghị quyết mới dừng ở quy định trách nhiệm phối hợp của các cơ quan liên quan, chưa làm rõ cơ chế ràng buộc trách nhiệm, chế tài trong trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng chậm cung cấp hoặc không cung cấp đầy đủ, kịp thời thông tin, tài liệu.
Bên cạnh đó, việc giao cơ quan quản lý Nhà nước về đầu tư nước ngoài làm Cơ quan chủ trì đối với các vụ việc có nguồn gốc từ hoạt động tố tụng cũng đặt ra yêu cầu phải bảo đảm năng lực chuyên môn sâu về pháp lý, tố tụng quốc tế; nếu không được thiết kế cơ chế phối hợp phù hợp, có thể dẫn đến tình trạng chủ trì mang tính hình thức, phụ thuộc vào cơ quan khác trong xử lý nội dung vụ việc.
Ngoài ra, quy định này cần được xem xét trong mối quan hệ với nguyên tắc xác định trách nhiệm của cơ quan có hành vi, quyết định là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tranh chấp, bảo đảm không làm giảm hoặc phân tán trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng trong việc xử lý hậu quả pháp lý phát sinh từ hành vi của mình. Một số ý kiến cho rằng, việc xác định Cơ quan chủ trì cần theo hướng chuyên môn hóa, tập trung đầu mối và kế thừa kinh nghiệm, nhằm bảo đảm thống nhất chỉ đạo, quan điểm xử lý và hạn chế rủi ro pháp lý, chi phí cho Nhà nước.
Cùng với nội dung đã nêu, cơ quan thẩm tra cũng đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc xem xét một số nội dung về trách nhiệm của Cơ quan đại diện pháp lý (Điều 14); về trách nhiệm của Cơ quan phối hợp (Điều 15); về chế độ, chính sách cho người làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế (Điều 18).
