Nhiều “rào cản” mà doanh nghiệp cảm nhận trong thực tiễn không xuất phát từ quy định pháp luật, mà từ chi phí phải bỏ ra để làm đúng luật khi các quy định đi vào vận hành.
Trong thực tiễn sản xuất – kinh doanh, không ít doanh nghiệp cảm nhận quá trình tuân thủ pháp luật đang phát sinh những “rào cản” nhất định. Bên cạnh yếu tố phát sinh trong quá trình tổ chức thực thi, thực tiễn cũng cho thấy chi phí tuân thủ có thể gia tăng khi một số quy định còn chồng chéo hoặc cách hiểu, cách áp dụng chưa thật sự thống nhất.
Tuy nhiên, nhìn kỹ vào cách doanh nghiệp tổ chức vận hành có thể thấy, nhiều rào cản đó không đến từ bản thân quy định pháp luật, mà xuất phát từ chi phí phải bỏ ra để làm đúng luật một cách cẩn trọng và an toàn.
Khi các quy định được cụ thể hóa và đưa vào áp dụng, doanh nghiệp buộc phải chuyển yêu cầu pháp lý thành quy trình, hồ sơ và trách nhiệm cụ thể trong hoạt động hằng ngày. Chính bước “chuyển hóa” này làm phát sinh thêm thời gian, nhân lực và nguồn lực để bảo đảm tuân thủ, hình thành những chi phí tuân thủ mà doanh nghiệp phải tính đến khi triển khai kế hoạch kinh doanh.
Đối với doanh nghiệp, tuân thủ pháp luật không đơn thuần là hoàn tất nghĩa vụ trên giấy, mà là quá trình tổ chức lại cách thức vận hành. Mỗi yêu cầu tuân thủ mới thường kéo theo việc rà soát quy trình nội bộ, bổ sung hồ sơ, tăng cường kiểm soát và bố trí thêm nhân sự theo dõi rủi ro pháp lý. Những chi phí này không phản ánh sự bất hợp lý của chính sách, mà là chi phí vận hành tất yếu khi doanh nghiệp làm đúng luật trong môi trường pháp lý ngày càng chuẩn hóa.
Một số ý kiến cũng cho rằng, một nguồn phát sinh chi phí đáng kể khác nằm ở khâu diễn giải pháp luật. Nhiều quy định được thiết kế theo hướng nguyên tắc, khung chung, đòi hỏi doanh nghiệp phải tự áp dụng vào tình huống cụ thể. Để bảo đảm an toàn pháp lý, doanh nghiệp thường lựa chọn cách hiểu chặt chẽ nhất để thực hiện. Với tâm lý “làm chặt cho chắc” giúp hạn chế rủi ro vi phạm, nhưng đồng thời làm tăng chi phí vận hành và kéo dài thời gian ra quyết định trong hoạt động kinh doanh.
Khi các quy định được thực thi thông qua hồ sơ, thủ tục và những yêu cầu cụ thể, chi phí tuân thủ tiếp tục phát sinh. Doanh nghiệp phải dành thêm nguồn lực để theo dõi yêu cầu, hoàn thiện giấy tờ, điều chỉnh tiến độ sản xuất – kinh doanh cho phù hợp. Đây là các chi phí hành chính gắn liền với nghĩa vụ tuân thủ, phản ánh quá trình pháp luật được chuyển hóa thành hành động cụ thể trong thực tiễn.
Chia sẻ với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Phú – Giám đốc Công ty xây dựng Phú Hưng (Hà Nội) cho biết, trong lĩnh vực xây dựng, nơi chịu sự điều chỉnh của nhiều lớp pháp luật khác nhau, việc tuân thủ đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư đáng kể cho công tác pháp chế và kiểm soát nội bộ. Theo ông Phú, để bảo đảm an toàn pháp lý cho mỗi dự án, doanh nghiệp phải bổ sung quy trình, tăng cường hồ sơ và bố trí nhân sự theo dõi tuân thủ trong suốt quá trình triển khai.
Ông Nguyễn Văn Phú nhấn mạnh, doanh nghiệp không mong giảm nghĩa vụ tuân thủ hay nới lỏng quy định. “Điều chúng tôi cần là các quy định được hướng dẫn rõ ràng hơn, cách áp dụng được thống nhất hơn để có thể chủ động tổ chức hoạt động ngay từ đầu. Khi ranh giới tuân thủ được xác định rõ, doanh nghiệp sẽ hạn chế những chi phí phòng ngừa không cần thiết trong quá trình vận hành”, ông Phú chia sẻ.
Ở góc nhìn pháp lý, Luật sư Nguyễn Đức Biên – Giám đốc Công ty Luật TNHH Đại La cho rằng, những băn khoăn của doanh nghiệp thực chất phản ánh chi phí tuân thủ phát sinh khi pháp luật đi vào vận hành, chứ không phải yêu cầu thay đổi hay nới lỏng quy định. Theo luật sư Biên, khi các quy định ngày càng cụ thể, doanh nghiệp buộc phải đầu tư thêm thời gian, nhân lực và quy trình để bảo đảm an toàn pháp lý cho hoạt động của mình.
Luật sư Nguyễn Đức Biên phân tích, trong bối cảnh pháp luật đang tiếp tục hoàn thiện, tâm lý tuân thủ phòng ngừa là phản ứng phổ biến và mang tính kỹ thuật của doanh nghiệp. Vấn đề đặt ra không phải là loại bỏ các yêu cầu tuân thủ, mà là làm rõ cách áp dụng, thống nhất cách diễn giải và nâng cao khả năng dự báo của quy định, qua đó giảm những chi phí tuân thủ không cần thiết. Khi doanh nghiệp xác định rõ ranh giới tuân thủ, họ sẽ làm đúng luật ngay từ đầu và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.
“Có thể thấy nhiều “rào cản” trong kinh doanh không xuất phát từ nội dung quy định, mà từ chi phí để doanh nghiệp làm đúng luật một cách an toàn và cẩn trọng. Việc nhận diện đúng chi phí tuân thủ và làm rõ cách áp dụng pháp luật không nhằm nới lỏng nghĩa vụ, mà để pháp luật phát huy hiệu quả thực chất hơn trong đời sống kinh doanh, đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình tổ chức sản xuất – kinh doanh và phát triển bền vững”, Luật sư Nguyễn Đức Biên nói.
