Bối cảnh nền kinh tế toàn cầu hiện nay có những biến động phức tạp. Việc xác định con đường bứt phá, phát triển bền vững là điều mà các quốc gia luôn trăn trở, hướng tới.
Theo Báo cáo Năng suất Việt Nam 2025, việc chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, lấy năng suất lao động và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) làm trọng tâm, là con đường sáng nhất để quốc gia vượt qua "bẫy thu nhập trung bình" và duy trì đà phát triển bền vững.
Dù Việt Nam đang nằm trong nhóm các nước có tốc độ tăng năng suất lao động cao nhất khu vực Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), đạt bình quân 5,28%/năm giai đoạn 2024-2025, nhưng xét về giá trị tuyệt đối, mức năng suất lao động của nước ta vẫn còn khoảng cách khá xa so với các quốc gia như Singapore, Nhật Bản hay Hàn Quốc. Điều này đặt ra một bài toán lớn về việc tối ưu hóa nguồn lực, ứng dụng khoa học công nghệ để mỗi đơn vị vốn và lao động bỏ ra tạo ra giá trị gia tăng cao hơn.
Thực tế, TFP được xem là thước đo phản ánh hiệu quả sử dụng đồng thời các nguồn lực như công nghệ, kỹ năng quản trị và trình độ lao động. Khi dư địa về vốn và số lượng lao động bị thu hẹp, việc nâng tỷ trọng đóng góp của TFP vào tăng trưởng kinh tế lên mức trên 50% mang ý nghĩa chiến lược. Điều này được thể hiện qua khu vực doanh nghiệp có sức bứt phá mạnh mẽ nhất hiện nay. Họ cho thấy sự tiên phong trong việc chuyển đổi sang mô hình lấy TFP làm thước đo phát triển.
Điển hình như trong ngành thực phẩm – một lĩnh vực đòi hỏi khắt khe về an toàn và chất lượng – các doanh nghiệp lớn như Masan Consumer, Vinamilk, Vinamit, đã minh chứng rõ nét cho xu hướng này. Masan Consumer đã đẩy mạnh chuyển đổi số, tự động hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo nhu cầu và tối ưu hóa chuỗi cung ứng.
Việc chuẩn hóa quy trình giúp doanh nghiệp này không chỉ giảm chi phí vận hành mà còn nâng cao hiệu suất toàn hệ thống.
Hay như Vinamilk, doanh nghiệp đã đầu tư mạnh mẽ vào các trang trại thông minh, dây truyền công nghệ hiện đại và hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến,… qua đó giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu của thị trường không chỉ trong nước mà còn xuất khẩu mạnh mẽ.
Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như ISO, HACCP, GlobalGAP không còn chỉ là một lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp tồn tại và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Chuẩn hóa giúp doanh nghiệp giảm thiểu sai lỗi, tiết kiệm nguyên nhiên liệu và tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng trong và ngoài nước.
Để hiện thực hóa mục tiêu đưa năng suất trở thành động lực chính của tăng trưởng, Báo cáo Năng suất Việt Nam 2025 đã đề cập đến 5 nhóm giải pháp trọng tâm mà Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp cần coi trọng triển khai đồng bộ trong giai đoạn 2026 – 2030.
Một là, thúc đẩy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo: Tập trung đầu tư cho nghiên cứu, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao (AI, IoT, Big Data) vào sản xuất. Cần có cơ chế thúc đẩy sự lan tỏa công nghệ từ các doanh nghiệp FDI sang khu vực doanh nghiệp trong nước để nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia.
Hai là, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Chú trọng việc đào tạo lại lực lượng lao động hiện có để thích ứng với cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0, đảm bảo con người luôn là yếu tố trung tâm của quá trình tăng năng suất.
Ba là, cơ cấu lại nền kinh tế: Chuyển dịch mạnh mẽ lao động từ các ngành có năng suất thấp sang các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và dịch vụ hiện đại có giá trị gia tăng cao.
Bốn là, nâng cao năng suất ở cấp độ doanh nghiệp: Khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các công cụ cải tiến năng suất tiên tiến (Lean, 6 Sigma, 5S) và hệ thống quản lý theo tiêu chuẩn quốc tế. Đặc biệt, cần có chính sách hỗ trợ cụ thể cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) trong việc chuẩn hóa quy trình và số hóa hoạt động.
Năm là, hoàn thiện thể chế và môi trường kinh doanh. Một môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh công bằng sẽ là động lực lớn nhất để các doanh nghiệp tự thân đổi mới và nâng cao năng suất.
Giai đoạn 2026 - 2030 được coi là thời kỳ mang tính quyết định để Việt Nam chuyển mình. Khi năng suất lao động và TFP được đặt ở vị trí trung tâm, kết hợp với sự nỗ lực chuẩn hóa của doanh nghiệp và những đột phá về thể chế, nền kinh tế Việt Nam sẽ có đủ sức mạnh để phát triển nhanh, bền vững và khẳng định vị thế trên trường quốc tế.
