Để ESG (môi trường, xã hội và quản trị) đi vào thực chất, không ít ý kiến cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế.
Với việc dòng vốn ESG toàn cầu được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới, khả năng chuyển đổi thực chất sẽ quyết định doanh nghiệp có giữ được đơn hàng, thu hút được nhà đầu tư và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu hay không.
Việt Nam đã cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và đang từng bước hình thành các nền tảng cho tăng trưởng xanh như thị trường carbon, cơ chế EPR và các chính sách tài chính xanh. Với vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi sản xuất toàn cầu, khả năng đáp ứng ESG sẽ gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
Tuy nhiên, tại Việt Nam, ESG vẫn còn là khái niệm tương đối mới, đặc biệt đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, khi chỉ khoảng 30% doanh nghiệp bước đầu quan tâm hoặc triển khai các hoạt động liên quan đến ESG.
Thực tế, Báo cáo “Sáng tạo để Tăng trưởng, Xanh để Bền vững” của nhóm nghiên cứu Viet Research cho thấy, bức tranh ESG của doanh nghiệp Việt Nam đang có nhiều chuyển biến tích cực nhưng chưa đồng đều.
Nhiều doanh nghiệp lớn như Hòa Phát, Vietnam Airlines, Vietjet Air, Vietcombank, BIDV, VPBank, Vinamilk, TH true Milk, PNJ hay FPT đã đầu tư bài bản cho các sáng kiến xanh, từ phát triển thép phát thải thấp, thử nghiệm nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), phát hành trái phiếu xanh đến công bố báo cáo phát triển bền vững theo chuẩn quốc tế.
Trong khi đó, hơn 97% doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp nhiều khó khăn vì thiếu vốn, thiếu nhân lực, thiếu dữ liệu phát thải và hạn chế trong tiếp cận tài chính xanh.
Không chỉ có vậy, Báo cáo cũng cảnh báo nguy cơ “hình thức hóa ESG”, khi không ít doanh nghiệp mới dừng ở việc công bố báo cáo hoặc thực hiện các hoạt động mang tính đối phó, thay vì tích hợp ESG vào chiến lược kinh doanh.
Chỉ ra nguyên nhân về thực tế đã nêu, không ít ý kiến cho rằng, các doanh nghiệp Việt Nam đang phải đối mặt với việc thiếu các quy định rõ ràng và đồng bộ về ESG. Điều này dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp không thể áp dụng một hệ thống tiêu chuẩn chung và minh bạch khi thực hiện ESG, khiến cho việc đo lường và báo cáo kết quả trở nên khó khăn.
Liên quan đến vấn đề này, chia sẻ tại Hội thảo quốc tế lần thứ tư về “Các vấn đề đương đại trong quản trị và kinh doanh” (CIBM 2026) với chủ đề “Chuyển đổi bền vững của doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên bất định: ESG, số hóa và khả năng chống chịu”, ông Nguyễn Quang Huân, nguyên đại biểu Quốc hội khóa XV cho rằng, rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở nhận thức của doanh nghiệp mà ở khoảng trống về thể chế.
Theo ông Huân, Việt Nam chưa có một khung ESG thống nhất ở cấp quốc gia; chưa xây dựng bộ tiêu chí theo từng ngành; còn thiếu cơ chế công bố, giám sát và đánh giá độc lập; đồng thời chưa hình thành đầy đủ hệ sinh thái hỗ trợ, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Để ESG thực sự trở thành động lực phát triển, Việt Nam cần sớm xây dựng Khung ESG quốc gia với lộ trình phù hợp; ưu tiên ban hành bộ tiêu chí cho các lĩnh vực trọng điểm như năng lượng, hạ tầng, tài chính, sản xuất và cấp nước trước khi mở rộng sang các ngành khác.
Bên cạnh đó, cần hoàn thiện cơ chế minh bạch thông tin, phát triển tài chính xanh, tăng cường đào tạo, tư vấn và chuyển giao công nghệ nhằm hỗ trợ doanh nghiệp triển khai ESG một cách hiệu quả.
“Mục tiêu cuối cùng không phải là có thêm nhiều báo cáo ESG, mà là xây dựng được một hệ thống thể chế đủ hiệu quả để ESG cùng với chuyển đổi số trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo giá trị cho doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy tăng trưởng bền vững của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới”, ông Huân bày tỏ.
Đồng quan điểm, GS Nguyễn Huy Tâm, Trường Đại học Nottingham Trent, Vương quốc Anh cũng cho rằng, bất định về năng lượng và địa chính trị không chỉ tạo ra rủi ro mà còn có thể trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo xanh nếu doanh nghiệp chủ động đầu tư vào công nghệ sạch. Tuy nhiên, điều này chỉ bền vững khi được hỗ trợ bởi chất lượng thể chế và chính sách ổn định.
Để ESG được triển khai hiệu quả, trước đó nhiều ý kiến cũng cho hay, cần xây dựng bộ tiêu chí và hướng dẫn triển khai ESG phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp, từng lĩnh vực hoạt động; có cơ chế tài chính phù hợp để giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận các nguồn vốn xanh, tài chính bền vững. Đặc biệt, cần tập trung đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, bởi đây là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp có đủ năng lực triển khai ESG trong thực tiễn.
