Dù tiềm năng mở rộng còn rất lớn, nhiều doanh nghiệp sản xuất Việt vẫn gặp khó khi tiếp cận chuỗi cung ứng của các tập đoàn Nhật Bản.
Trong 10 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Nhật Bản đạt hơn 49 tỷ USD. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu sang Nhật Bản trên 26 tỷ USD và nhập khẩu gần 23 tỷ USD. Mối liên kết giữa hai bên có tính chất bổ trợ tự nhiên. Nhật Bản sở hữu thế mạnh về công nghệ, máy móc, thiết bị, vật liệu và quản trị chất lượng. Việt Nam có năng lực sản xuất, gia công. Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp sản xuất Việt Nam trở thành nhà cung ứng chính thức cho các tập đoàn Nhật Bản vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Trao đổi với báo chí tại hội nghị “Xúc tiến đầu tư Nhật Bản tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 2026” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP HCM (ITPC) tổ chức, ông Võ Sơn Điền, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ TP HCM, đánh giá yếu tố kỹ thuật là vướng mắc lớn nhất đối với các nhà sản xuất nội địa. Các tập đoàn Nhật Bản như Toyota hay Panasonic áp dụng những hệ thống quản trị chất lượng nghiêm ngặt. Trong ngành ô tô, các hãng thu mua yêu cầu nhà cung ứng phải đạt chứng nhận IATF (Hệ thống quản lý chất lượng ngành ô tô - Automotive Quality Management System). Doanh nghiệp không thể tự phát sản xuất rồi bán hàng nếu chưa trải qua quy trình đánh giá chuẩn hóa này.
Bên cạnh đó, phương thức xúc tiến thương mại hiện nay chưa mang lại hiệu quả cao. Doanh nghiệp tham gia nhiều triển lãm công nghiệp hỗ trợ nhưng chủ yếu gặp các đơn vị chào bán máy móc, thiếu vắng các đại diện mua hàng từ tập đoàn lớn. Việc tổ chức gian hàng rời rạc làm giảm sức cạnh tranh của thương hiệu sản xuất quốc gia.
Sự chậm chân trong việc đạt tiêu chuẩn kỹ thuật khiến doanh nghiệp Việt Nam đứng trước nguy cơ bỏ lỡ làn sóng dịch chuyển sản xuất. Ông Yoshinori Wakatabi, Chủ tịch kiêm Giám đốc đại diện Công ty Yosen Kogyo, cho biết doanh nghiệp này chuyên sản xuất linh kiện điện tử cho Panasonic, đồng thời hoạt động trong các mảng thực phẩm, xây dựng và môi trường. Công ty đã mở cửa hàng thực phẩm ở Hà Nội và đang khảo sát mở rộng sang TP HCM. Ông Yoshinori Wakatabi nhận định TP HCM có sức hút lớn nhờ nguồn lực lao động trẻ, giàu năng lượng. Dù vậy, nhà đầu tư Nhật Bản vẫn gặp khó khăn khi tìm hiểu thông tin và mong muốn chính quyền thành phố tổ chức thêm các buổi giải trình, kèm theo chính sách ưu đãi về thuế và đất đai.
Tương tự, ông Fukai Akihiko, Tổng Giám đốc Ngân hàng Gunma, cho biết tỉnh Gunma có khoảng 60 doanh nghiệp đang đầu tư tại Việt Nam. Việt Nam là trung tâm sản xuất đứng thứ 3 ASEAN trong các ngành ô tô, thiết bị điện tử và may mặc. Việc doanh nghiệp Việt Nam chưa đáp ứng chuẩn quốc tế khiến quá trình nhận chuyển giao công nghệ và hợp tác sản xuất bị kéo dài.
Để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua tiêu chuẩn kỹ thuật, Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ TP HCM đang phối hợp với Sở Công Thương, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP HCM và Toyota Việt Nam tổ chức chương trình đào tạo IATF theo mô hình ba bước. Bước đầu tiên, các chuyên gia Nhật Bản và Việt Nam giảng dạy kiến thức nhập môn. Bước thứ hai, doanh nghiệp được đưa đi tham quan thực tế các nhà máy đã đạt chuẩn của Toyota để học hỏi quy trình vận hành. Bước cuối cùng, các tổ chức kiểm định độc lập tiến hành đánh giá và cấp chứng nhận. Một số tập đoàn nước ngoài cũng cử nhân sự trực tiếp đến nhà máy của đối tác để hướng dẫn sắp xếp lại dây chuyền sản xuất.
Về khâu kết nối thị trường, Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ TP HCM đã xây dựng nền tảng dữ liệu tích hợp thuật toán trí tuệ nhân tạo (AI). Nền tảng này lưu trữ thông tin của hàng nghìn nhà cung ứng và các tập đoàn lớn như Samsung, VinFast hay Panasonic. Thuật toán AI tự động phân tích nhu cầu mua - bán, xếp lịch cho các cuộc làm việc B2B trực tiếp kéo dài 30 phút giữa hai bên. Đồng thời, Hiệp hội liên kết cùng Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Hà Nội (HANSIBA), Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI), Hiệp hội Cơ khí (HAMI), Hiệp hội Nhựa Cao su, Hiệp hội Tự động hóa và Hiệp hội Tin học để tạo sức mạnh tổng hợp cho toàn ngành.
Ông Fukai Akihiko đề xuất chính quyền TP HCM tiếp tục đẩy nhanh thủ tục cấp phép, hỗ trợ quỹ đất công nghiệp, văn phòng và công khai các chính sách trợ cấp. Đồng thời, ông Fukai Akihiko đánh giá cao nguồn nhân lực Việt Nam và đề nghị tăng cường kết nối sinh viên khối kỹ thuật từ các trường đại học như Đại học FPT hay Đại học Bách khoa TP HCM sang làm việc cho doanh nghiệp Nhật Bản.
Về văn hóa, yếu tố quan trọng nhất quyết định sự thành bại khi hợp tác với đối tác Nhật Bản là chữ Tín. Ông Lê Như Thạch, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Tập đoàn Bcons, nhận định chữ Tín thể hiện ở việc doanh nghiệp thực hiện đúng cam kết về chất lượng sản phẩm và tiến độ giao hàng. Người Nhật có thể mất từ 6 tháng đến nhiều năm để tìm hiểu đối tác, nhưng khi đã tin tưởng, họ sẵn sàng đồng hành, hỗ trợ vốn và chuyển giao công nghệ tự động hóa, bê tông lắp ghép.
Ông Lê Như Thạch kiến nghị cơ quan nhà nước hỗ trợ ba vấn đề: xây dựng cơ chế tiếp cận nguồn vốn ngoại lãi suất thấp, làm cầu nối bảo chứng uy tín ban đầu và hoàn thiện hành lang pháp lý minh bạch.
Bên cạnh sự đồng hành của cơ quan quản lý, bản thân doanh nghiệp Việt Nam cũng phải chủ động nâng cao năng lực sản xuất để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường Nhật Bản.
