Xu hướng ô tô ngày càng cao và lớn hơn có thể đã góp phần gây ra hàng nghìn ca tử vong của người đi bộ.
Trong nhiều năm qua, ngành công nghiệp ô tô đã đạt được những bước tiến lớn về an toàn. Các mẫu xe mới liên tục được bổ sung hệ thống phanh khẩn cấp tự động, cảnh báo va chạm, hỗ trợ giữ làn hay kết cấu thân xe hấp thụ xung lực tốt hơn. Tuy nhiên, nghiên cứu mới của The New York Times cho thấy một yếu tố ít được chú ý có thể đang góp phần làm gia tăng số người đi bộ thiệt mạng: chiều cao nắp ca-pô của ô tô.
Theo kết quả nghiên cứu, xu hướng chuyển dịch từ sedan sang SUV và xe bán tải trong hơn hai thập kỷ qua có thể đã góp phần gây ra hàng nghìn ca tử vong của người đi bộ tại Mỹ. Nghiên cứu cho rằng việc các phương tiện ngày càng lớn hơn không chỉ ảnh hưởng đến khả năng quan sát của tài xế mà còn làm thay đổi cách cơ thể người đi bộ phản ứng khi xảy ra va chạm.
Để thực hiện nghiên cứu, nhóm phóng viên và chuyên gia dữ liệu của The New York Times đã phân tích dữ liệu tai nạn từ hệ thống Crash Report Sampling System (CRSS) và cơ sở dữ liệu tai nạn gây tử vong (FARS) của Cơ quan An toàn Giao thông Đường cao tốc Quốc gia Mỹ (NHTSA). Ngoài ra, nghiên cứu còn sử dụng dữ liệu kích thước phương tiện từ Expert AutoStats và dữ liệu đăng ký xe từ S&P Global.
Các nhà nghiên cứu tập trung vào những vụ va chạm giữa một phương tiện và một người đi bộ trong giai đoạn 2016-2024. Đồng thời, họ sử dụng các mô hình thống kê để loại bỏ tác động của những yếu tố khác như tuổi tác, giới tính của tài xế và nạn nhân, tình trạng sử dụng rượu bia hay năm sản xuất của xe.
Kết quả cho thấy chiều cao nắp ca-pô có mối liên hệ rõ rệt với nguy cơ tử vong của người đi bộ. Theo tính toán của The New York Times, cứ mỗi inch (2,54 cm) chiều cao nắp ca-pô tăng thêm, khả năng người đi bộ tử vong trong một vụ va chạm tăng khoảng 2,8%.
Theo nhóm nghiên cứu, nguyên nhân không chỉ nằm ở kích thước hay khối lượng lớn hơn của SUV và xe bán tải. Thiết kế phần đầu xe mới là yếu tố đóng vai trò quan trọng. Trên các mẫu sedan truyền thống, phần nắp ca-pô thường thấp hơn trọng tâm cơ thể của người trưởng thành. Khi va chạm xảy ra, nạn nhân có xu hướng bị hất lên nắp xe, nơi có khả năng hấp thụ một phần năng lượng từ cú va đập.
Ngược lại, trên nhiều mẫu SUV và bán tải hiện đại, phần đầu xe cao và gần như dựng đứng. Khi va chạm xảy ra, lực tác động thường đánh trực tiếp vào vùng thân trên hoặc hông của người đi bộ, khiến họ bị đẩy ngã xuống mặt đường thay vì lăn lên nắp ca-pô. Điều này làm tăng nguy cơ chấn thương nghiêm trọng hoặc bị bánh xe cán qua.
Để kiểm chứng giả thuyết này, The New York Times đã hợp tác với công ty giám định tai nạn Forensic Rock thực hiện các thử nghiệm va chạm. Theo Shawn Harrington, người đứng đầu đơn vị, nhiều vụ va chạm nghiêm trọng xảy ra ngay cả ở tốc độ tương đối thấp vì người đi bộ bị hất về phía trước và nhanh chóng rơi vào vùng nguy hiểm trước bánh xe.
Từ các mô hình mô phỏng, nhóm nghiên cứu ước tính việc gia tăng chiều cao nắp ca-pô đã khiến khoảng 3.000 người đi bộ thiệt mạng trong giai đoạn 2016-2024. Đây được xem là con số khá thận trọng bởi dữ liệu liên bang không bao gồm các vụ tai nạn xảy ra trong bãi đỗ xe, lối vào nhà riêng hay đường nội bộ.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nếu kích thước phương tiện vẫn duy trì ở mức tương đương đầu những năm 2000, khoảng 200-400 người đi bộ mỗi năm có thể đã không thiệt mạng. Con số này tương đương khoảng 10% mức tăng số người đi bộ tử vong tại Mỹ trong những năm gần đây.
Bên cạnh chiều cao nắp ca-pô, khả năng quan sát từ vị trí người lái cũng là một vấn đề đáng chú ý. Để đáp ứng các tiêu chuẩn chống lật xe ngày càng nghiêm ngặt, cột A trên nhiều mẫu xe hiện đại được thiết kế lớn hơn và chắc chắn hơn. Kết hợp với phần đầu xe cao, điều này tạo ra những điểm mù lớn hơn so với các mẫu xe trước đây.
The New York Times đã sử dụng dữ liệu quét 3D của các mẫu Chevrolet Silverado, Ford F-150, GMC Sierra và Toyota Tacoma đời mới để so sánh với những thế hệ từ cuối thập niên 1990 hoặc đầu những năm 2000. Kết quả cho thấy điểm mù phía trước của Silverado gần như tăng gấp đôi, trong khi GMC Sierra và Toyota Tacoma tăng khoảng 60%. Ford F-150 có mức tăng thấp hơn nhưng vẫn ở khoảng 25%.
Những phát hiện này xuất hiện trong bối cảnh SUV và bán tải ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong doanh số ô tô tại nhiều thị trường. Người tiêu dùng thường ưa chuộng các mẫu xe gầm cao nhờ cảm giác lái thoáng hơn, không gian rộng rãi và khả năng vận hành linh hoạt. Tuy nhiên, nghiên cứu đặt ra câu hỏi về việc liệu quá trình phát triển xe có đang ưu tiên quá nhiều cho an toàn của người ngồi bên trong mà chưa chú ý đúng mức đến những người tham gia giao thông bên ngoài phương tiện.
Tại Việt Nam, bối cảnh có nhiều khác biệt khi xe máy vẫn là phương tiện giao thông chủ đạo. Tuy nhiên, xu hướng tiêu dùng cũng đang thay đổi nhanh chóng. Trong vài năm gần đây, SUV và crossover liên tục gia tăng thị phần, trở thành nhóm xe được ưa chuộng nhất trên thị trường nhờ khoảng sáng gầm cao và tính đa dụng.
Dù chưa có nghiên cứu tương tự được thực hiện tại Việt Nam, kết quả từ Mỹ cho thấy kích thước và thiết kế phương tiện có thể tác động trực tiếp đến mức độ an toàn của người đi bộ. Trong bối cảnh các đô thị lớn như Hà Nội và TP HCM vẫn có mật độ người đi bộ, xe máy và ô tô cùng lưu thông rất cao, những yếu tố như tầm quan sát, điểm mù hay thiết kế phần đầu xe có thể sẽ nhận được nhiều sự quan tâm hơn trong các cuộc thảo luận về an toàn giao thông thời gian tới.
