Để chuyển hoá những chính sách kiến tạo động lực tăng trưởng mới từ kinh tế số, cần đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của quá trình này.
Phát biểu tại Diễn đàn kinh doanh 2026: Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa kinh tế số thành động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên phát triển mới” do VCCI chỉ đạo, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức, ông Nguyễn Hoa Cương - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Ban Chính sách, chiến lược Trung ương) nhấn mạnh: Không gian chính sách mới nhất đang tạo hành lang pháp lý thuận lợi để nền kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp phát triển, khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế số.
Theo ông Nguyễn Hoa Cương, kinh tế số theo nghĩa rộng nhất là việc số hóa và ứng dụng các nền tảng số vào tất cả các ngành nghề truyền thống. Nói cách khác, đó là việc sử dụng công cụ, khái niệm và tiến bộ công nghệ để mở rộng kinh tế số ở quy mô lớn nhất.
Với khái niệm đó, theo Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, tiềm năng phát triển kinh tế số rất lớn. Trong thế giới phẳng, thị trường xuyên biên giới cho phép kết nối doanh nghiệp và người tiêu dùng trên toàn thế giới một cách nhanh chóng.
Đặc biệt, những nền tảng mạng xã hội, thanh toán không dùng tiền mặt đã trở thành công cụ kinh doanh đắc lực cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, sự xuất hiện của các nguồn lực mới - AI và dữ liệu đang được rất nhiều doanh nghiệp, bao gồm các doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng AI để thay thế nhân lực nhằm tối ưu hóa đầu vào.
Dự báo về sự phát triển kinh tế số tại khu vực ASEAN, trong đó có Việt Nam, ông Nguyễn Hoa Cương dẫn số liệu từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cho thấy, tổng doanh thu kinh tế số giai đoạn 2019 - 2025 đã vượt 300 tỷ USD, dự kiến cán mốc 1.000 tỷ USD vào năm 2030. Con số này có thể tăng lên gấp đôi, lên tới 2.000 tỷ USD nếu Hiệp ước Khung kinh tế số ASEAN (DEFA) được thông qua.
Tại Việt Nam, với khoảng 85,6 triệu người sử dụng internet và vẫn đang gia tăng đều qua các năm đã góp phần thúc đẩy kinh tế số tăng trưởng mạnh mẽ. Theo Báo cáo e-Conomy SEA 2025 do Google, Temasek và Bain & Company, Việt Nam là nền kinh tế số có tốc độ phát triển nhanh thứ hai tại Đông Nam Á. Quy mô kinh tế số Việt Nam đạt 39 tỷ USD vào năm 2025 với mức tăng trưởng hai con số mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực.
Thương mại điện tử là trụ cột khi chiếm tới 2/3 tổng giá trị hàng hóa kinh tế số. Theo thống kê, số người Việt Nam mua hàng online đạt 24,3 triệu, chiếm gần 1/4 dân số với tổng doanh thu tiêu dùng đạt 13,8 tỷ USD.
Tăng trưởng kinh tế số tại Việt Nam dự báo tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong những năm tới. Nhìn từ đánh giá môi trường kinh doanh, ông Nguyễn Hoa Cương cho biết: Theo Báo cáo Business Ready (B-READY) 2025 do Ngân hàng Thế giới công bố, chỉ số dịch vụ tài chính của Việt Nam năm 2025 xếp hạng 5/30 nền kinh tế châu Á và thứ 15/101 nền kinh tế trên toàn cầu. Chỉ số dịch vụ tiện ích như điện, nước, hạ tầng viễn thông... của Việt Nam cũng xác lập vị thế ấn tượng khi đứng thứ 3 châu Á và thứ 4 thế giới.
Bên cạnh những cơ hội lớn, ông Nguyễn Hoa Cương đề cập tới một số điểm nghẽn trong phát triển kinh tế số tại Việt Nam. Đó là sự kết hợp hạ tầng cứng (ICT, logistics) với hạ tầng mềm (xã hội, văn hoá); yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý với cơ chế sandbox cho tài sản số, mở dữ liệu, AI.
Điểm nghẽn khác liên quan đến đầu tư công, chấp nhận rủi ro các hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Trong khi đó, chính sách hỗ trợ tuy nhiều nhưng đang tồn tại khoảng cách với yêu cầu thực thi hiệu quả.
Nhìn từ góc độ doanh nghiệp, theo ông Cương, các điểm nghẽn được nhận diện là năng lực cạnh tranh hạn chế, nhất là ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Ngoài ra, khả năng tiếp cận tài chính khó khăn đang là rào cản đối với việc vận hành, mở rộng, đầu tư, nhất là đáp ứng yêu cầu đổi mới khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo…
Nhận diện những điểm nghẽn trên, theo ông Nguyễn Hoa Cương, trong thời gian gần đây Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách tạo động lực tăng trưởng mới, trong đó bao gồm các nhóm chính sách chiến lược cao.
Quan trọng nhất là Nghị quyết số 57 -NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Gần đây nhất là Nghị quyết 19 - NQ/TW ngày 28/7/2026 Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam tiếp tục nhấn mạnh vai trò của kinh tế số trong chuyển đổi mô hình phát triển kinh tế Việt Nam.
Ông Nguyễn Hoa Cương cho rằng, các nhóm chính sách kiến tạo động lực tăng trưởng mới không chỉ cần đầy đủ mà còn cần được cụ thể hóa thành những văn bản pháp luật, hướng dẫn thi hành. Đồng thời, đảm bảo tâm thế của cơ quan, tổ chức thực thi trong việc sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp cảm thấy sự thân thiện, dễ thực thi chính sách.
Bên cạnh đó, yêu cầu cũng rất quan trọng và cần thiết là sử dụng ngân sách Nhà nước hiệu quả để trên cơ sở đó huy động hiệu quả nguồn lực xã hội. Đặc biệt, các chính sách thực thi phát triển kinh tế số cần đặt doanh nghiệp vào trọng tâm để việc hỗ trợ hiệu quả.
