Tích hợp những bài toán lớn của nền kinh tế vào dự án công nghệ góp phần phát triển năng lực sáng tạo, hình thành tư duy công nghệ gắn với thực hành.
Thoát bỏ kiến thức hàn lâm thường thấy, tại chung kết cuộc thi vô địch quốc gia STEM, AI và Robotics (VSAR) vừa được tổ chức, nhiều dự án công nghệ tham dự thể hiện tính sáng tạo, gắn với thực tế sôi động của nền kinh tế, của hoạt động doanh nghiệp.
STEM, AI và Robotics đang trở thành môn học được ưa thích trong nhiều trường phổ thông. Tại cuộc thi, từ góc độ chuyên môn, PGS TS Nguyễn Hữu Phát - Trưởng khoa Điện tử, trường Điện - điện tử (Đại học Bách Khoa Hà Nội), Chủ tịch Hội đồng chuyên môn VSAR đánh giá: nhiều dự án công nghệ được trình diễn có khả năng ứng dụng tốt kiến thức STEM, AI và Robotics vào thực tiễn. Các em bước đầu tiếp cận công nghệ theo hướng thực hành, sáng tạo và có tính ứng dụng cao.
Khác với những cuộc thi trước đó, nội dung các bảng đấu tại VSAR đưa ra những bài toán thực tiễn vừa có tính vi mô vừa có tính vĩ mô, thời sự. Thông qua bộ robot Leanbot và nền tảng lập trình, các bạn trẻ sử dụng công nghệ AI, blockchain... giải quyết những vấn đề đang đặt ra với doanh nghiệp, nền kinh tế như thu hồi chất thải đô thị, giải pháp năng lượng tái tạo, tự động hóa hệ thống nông nghiệp bền vững, tối ưu hóa sản xuất bằng AI và chuyển đổi trung tâm kinh tế tuần hoàn…
Là đơn vị cung cấp giải pháp cho cuộc thi, ông Trần Nhật Dũng - Tổng Giám đốc Công ty CP giáo dục công nghệ vì người Việt cho biết, với các bài toán thực chiến, cụ thể như trên, các phần thi dần “thoát vai” của một sân chơi công nghệ để trở thành môi trường học tập trải nghiệm thực tế nhằm kích hoạt tư duy sáng tạo từ sớm.
STEAM thực chất gắn liền với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, khoa học công nghệ. Đưa các vấn đề thực chiến, các đơn vị tổ chức kỳ vọng lấp đầy khoảng trống hiện nay là học nhiều, làm bài tập nhiều nhưng học sinh sinh viên thiếu tư duy liên ngành, thiếu bối cảnh ứng dụng... Ngược lại, làm tốt việc kết hợp tư duy đổi mới với bước tiến của công nghệ có thể góp phần tạo ra thế hệ học sinh tiếp cận AI sớm, làm quen với mô hình kỹ sư hệ thống, hình thành tư duy giải quyết vấn đề thực tế.
Nhìn lại cuộc thi, khoảng trống trong giảng dạy và thực hành thể hiện khá rõ. PGS TS Nguyễn Hữu Phát cho biết: công nghệ AI đang bùng nổ và các bạn trẻ tiếp cận nhanh nhưng một số học sinh mới dừng ở mức ứng dụng. Khả năng phân tích bản chất vấn đề, tư duy tối ưu hay nền tảng khoa học tự nhiên chuyên sâu cần tiếp tục được bồi dưỡng.
Theo PGS TS Nguyễn Hữu Phát, tư duy sáng tạo, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề mới là năng lực cốt lõi mà các bạn trẻ cần phát triển trong thời đại AI. Đây cũng là những yếu tố công nghệ khó có thể thay thế được.
Ông Trần Nhật Dũng cho biết thêm: Trong bối cảnh AI đang thay đổi rất nhanh, việc học tập, làm việc hay “phổ cập công nghệ” cho thế hệ trẻ nên được đưa gần hơn đến các dự án gắn với thực tiễn. Trong quá trình lập trình robot, xây dựng chiến thuật, phối hợp đồng đội, các bạn trẻ liên tục được thử - sai - cải tiến. Qua đó, góp phần hình thành tư duy công nghệ và năng lực sáng tạo bền vững.
Tương tự như vậy là các cuộc thi như VSAR hay cuộc thi vô địch AI - IOT Robotics Đông Nam Á mở rộng tới đây, việc đưa các bài toán thực chiến là cách để các em có thể chạm tay vào AI, robotics và STEM trực quan, thú vị. Đồng thời, giúp công nghệ trở nên gần gũi, dễ tiếp cận và truyền cảm hứng hơn.
Bên cạnh đó, để nâng cao chất lượng giáo dục STEM, AI và robotics trong hệ thống giáo dục phổ thông, các chuyên gia nhấn mạnh: cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, gia đình và các đơn vị chuyên môn.
Tại các nước ASEAN, chương trình STEM với các bộ kit giáo dục, các tiết học về Digital twin, AI, Metaverse, IoT… đang được triển khai phổ biến tại các giờ học trong trường, các câu lạc bộ và hệ sinh thái các nhóm cộng đồng. Những vấn đề toàn cầu được tích hợp vào giảng dạy và học sinh giải quyết theo nhiều cấp độ như sơ cấp, trung cấp, cao cấp và ưu tú, tương ứng với các nhóm từ 7 - 17 tuổi.
