Vụ một giám đốc doanh nghiệp tại Thái Nguyên bị khởi tố sau khi bố trí việc làm, chỗ ở cho người nước ngoài cư trú trái phép là cảnh báo về rủi ro pháp lý khi sử dụng lao động nước ngoài…
Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Thái Nguyên vừa khởi tố bị can đối với Lương Văn Vụ, Giám đốc Công ty TNHH Thế Vinh Plywood, về tội tổ chức cho người khác ở lại Việt Nam trái phép.
Trước đó, ngày 26/8, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh Công an tỉnh Thái Nguyên phối hợp với Công an xã Bình Thành kiểm tra, phát hiện một người quốc tịch Bangladesh đang ở và làm việc tại Công ty TNHH Thế Vinh Plywood nhưng không có giấy tờ cư trú hợp pháp.
Theo tài liệu cơ quan công an công bố, từ ngày 27/7, ông Vụ đã bố trí cho người này làm việc, ăn ở tại xưởng sản xuất của công ty dù biết người lao động không có giấy tờ cư trú hợp pháp tại Việt Nam.
Ngày 22/9, Công an tỉnh Thái Nguyên xử phạt người lao động nước ngoài 35 triệu đồng do vi phạm quy định về cư trú trên một năm mà không được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Một ngày sau, người này được đưa vào cơ sở lưu trú để thực hiện thủ tục trục xuất.
Vụ việc cho thấy, khi tiếp nhận người nước ngoài vào làm việc, doanh nghiệp không chỉ phải quan tâm đến điều kiện làm việc mà còn phải kiểm soát tình trạng nhập cảnh, cư trú của người lao động trong thời gian họ ở Việt Nam.
Hiện Nghị định 219/2025/NĐ-CP quy định về người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam đã quy định các điều kiện, trình tự, thủ tục cấp, cấp lại, gia hạn, thu hồi giấy phép lao động, xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động và các trường hợp không thuộc diện cấp giấy phép.
Trong khi đó, việc nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh và cư trú của người nước ngoài được điều chỉnh bởi pháp luật về xuất nhập cảnh. Điều đó có nghĩa, điều kiện để người nước ngoài được làm việc và điều kiện để họ cư trú hợp pháp tại Việt Nam là những vấn đề có liên quan nhưng không thể thay thế cho nhau.
Công an tỉnh Thái Nguyên cũng khuyến cáo doanh nghiệp, cơ sở sản xuất khi tiếp nhận người nước ngoài đến làm việc phải kiểm tra giấy tờ liên quan đến cư trú và lao động, thực hiện khai báo tạm trú theo quy định. Khi phát hiện người nước ngoài không có giấy tờ cư trú hợp pháp, cần thông báo cho cơ quan công an, không bố trí việc làm, chỗ ở hoặc che giấu hành vi vi phạm.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp dưới góc nhìn pháp lý quanh quanh vụ việc này, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp – Giám đốc Công ty Luật HPVN cho rằng, rủi ro có thể phát sinh khi doanh nghiệp chỉ quan tâm đến nhu cầu tuyển dụng mà chưa kiểm soát đầy đủ tình trạng pháp lý của người lao động nước ngoài trong suốt thời gian làm việc.
Theo Luật sư Hiệp, ngay từ khi tiếp nhận, doanh nghiệp cần kiểm tra người lao động có thuộc diện phải cấp giấy phép lao động hay không, đồng thời kiểm tra tình trạng nhập cảnh, cư trú và thời hạn của các giấy tờ liên quan.
Việc kiểm soát cũng không nên dừng ở thời điểm tiếp nhận lao động. Trong quá trình làm việc, giấy phép lao động và giấy tờ về cư trú có thể hết hạn hoặc phát sinh những thay đổi cần thực hiện thủ tục theo quy định. Doanh nghiệp vì vậy cần có đầu mối theo dõi, cảnh báo thời hạn để tránh tình trạng người lao động vẫn làm việc, ăn ở tại doanh nghiệp trong khi giấy tờ cần thiết không còn hợp lệ.
Đáng lưu ý, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp cho rằng cần phân biệt rõ vi phạm hành chính trong quản lý, sử dụng lao động nước ngoài với hành vi có dấu hiệu của tội tổ chức, môi giới cho người khác xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở lại Việt Nam trái phép.
Điều 348 Bộ luật Hình sự quy định người nào vì vụ lợi mà tổ chức hoặc môi giới cho người khác xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở lại Việt Nam trái phép thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc xác định một hành vi có cấu thành tội phạm hay không phải căn cứ vào đầy đủ các dấu hiệu pháp lý và tình tiết cụ thể của từng vụ việc.
“Không thể chỉ từ việc phát hiện một lao động nước ngoài có giấy tờ không hợp lệ mà mặc nhiên suy ra trách nhiệm hình sự của người sử dụng lao động. Nhưng nếu người có trách nhiệm biết rõ tình trạng cư trú không hợp pháp mà vẫn có những hành vi tổ chức, tạo điều kiện để người đó tiếp tục ở lại Việt Nam trái phép, đồng thời có đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định, thì rủi ro pháp lý sẽ ở một mức độ hoàn toàn khác”, Luật sư Hiệp phân tích.
Để hạn chế rủi ro, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp cho rằng doanh nghiệp cần xây dựng quy trình kiểm tra hồ sơ ngay từ khâu tiếp nhận, phân định rõ trách nhiệm của bộ phận nhân sự và người quản lý trực tiếp. Với doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nước ngoài, việc lập cơ chế cảnh báo trước khi giấy phép lao động, thị thực hoặc giấy tờ cư trú hết hạn là cần thiết.
Khi phát hiện người lao động không còn đáp ứng điều kiện làm việc hoặc cư trú, doanh nghiệp cần kịp thời thực hiện các thủ tục cần thiết, đồng thời liên hệ cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn xử lý, thay vì tiếp tục bố trí công việc, chỗ ở khi điều kiện pháp lý chưa được bảo đảm.
“Lao động nước ngoài là nguồn nhân lực cần thiết đối với không ít doanh nghiệp, nhất là ở những vị trí đòi hỏi chuyên môn, kinh nghiệm hoặc kỹ thuật. Kiểm soát chặt hồ sơ không chỉ là yêu cầu tuân thủ, mà còn là cách để doanh nghiệp chủ động phòng ngừa những rủi ro pháp lý có thể phát sinh trong quá trình sử dụng lao động”, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp nhấn mạnh.
