Trong bối cảnh các chính sách quản lý và kiểm soát thuốc lá có nhiều thay đổi, việc tăng cường đấu tranh chống buôn lậu không chỉ góp phần bảo đảm trật tự thị trường, nguồn thu ngân sách mà còn phục vụ mục tiêu phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Phát biểu tại Hội thảo “Giải pháp pháp lý phòng, chống buôn lậu thuốc lá tại Việt Nam” mới đây, Tiến sĩ Vũ Hoài Nam, Tổng Biên tập Báo Pháp luật Việt Nam nhấn mạnh, Tây Ninh là địa bàn giáp biên giới, có tình hình buôn lậu diễn biến tương đối phức tạp, đặc biệt đối với những mặt hàng mang lại lợi nhuận cao như thuốc lá. Hội thảo là diễn đàn để các cơ quan quản lý, lực lượng thực thi pháp luật và doanh nghiệp trao đổi từ thực tiễn, nhận diện những bất cập và đề xuất giải pháp pháp lý, chính sách có tính khả thi.
Đáng chú ý, ngày 9/6/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 25/CT-TTg về tăng cường công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới, thay thế Chỉ thị số 30/CT-TTg ngày 30/9/2014. Đây là cơ sở để các bộ, ngành, địa phương tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý vi phạm.
Thượng tá Nguyễn Thanh Hiền, Phó trưởng Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường, Công an tỉnh Tây Ninh cho biết, tỉnh có đường biên giới trên đất liền dài gần 400 km giáp Campuchia, với 4 cửa khẩu quốc tế, 4 cửa khẩu chính, 13 cửa khẩu phụ cùng nhiều đường mòn, lối mở tự phát. Địa hình tương đối bằng phẳng, khu dân cư phân tán tạo điều kiện để các đối tượng lợi dụng tập kết, vận chuyển thuốc lá điếu nhập lậu và hàng cấm vào nội địa. Các đối tượng thường tập kết hàng sát biên giới, theo dõi hoạt động của lực lượng chức năng, lợi dụng đêm tối, thời tiết xấu hoặc những khu vực vắng người để đưa hàng qua biên giới, sau đó nhanh chóng chuyển lên xe mô tô, ô tô, ngụy trang và vận chuyển đi tiêu thụ.
Một khó khăn trong xử lý vi phạm là sự chưa thống nhất giữa các quy định pháp luật. Nghị định số 173/2024/NĐ-CP ngày 27/12/2024 không còn quy định thuốc lá điếu nhập lậu là hàng hóa cấm kinh doanh, trong khi Bộ luật Hình sự và Nghị định số 98/2020/NĐ-CP ngày 26/8/2020 vẫn có quy định liên quan đến mặt hàng này là hàng cấm, gây lúng túng trong xử phạt hành chính và chuyển hồ sơ giữa các thủ tục xử lý.
Công an tỉnh Tây Ninh kiến nghị các cơ quan tư pháp Trung ương hướng dẫn thống nhất, làm rõ quy định về tính chất pháp lý của thuốc lá nhập lậu, sửa đổi, bổ sung các văn bản liên quan để bảo đảm tính đồng bộ, thuận lợi cho quá trình thực thi. Đồng thời, cần tăng cường nguồn lực, phát triển kinh tế – xã hội khu vực biên giới để cải thiện đời sống người dân, hạn chế việc bị lôi kéo vận chuyển hàng lậu; tăng cường phối hợp giữa Công an, Quân sự, Bộ đội Biên phòng, Hải quan và Quản lý thị trường trong trao đổi thông tin, đấu tranh chuyên án, triệt phá các đường dây, tổ chức và đối tượng chủ mưu, cầm đầu.
Từ thực tiễn quản lý địa bàn, Thượng tá Hoàng Văn Nghĩa, Phó trưởng Phòng nghiệp vụ Bộ đội Biên phòng Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu qua các cảng lớn, cùng số lượng tàu thuyền ra vào nhiều, đặt ra yêu cầu cao đối với công tác nắm tình hình, kiểm tra, kiểm soát. Phương thức giao nhận hàng hóa, tổ chức vận chuyển và thanh toán của các đối tượng cũng ngày càng phức tạp. Trong nhiều vụ việc, lực lượng chức năng mới xử lý được người trực tiếp vận chuyển hoặc kinh doanh, trong khi việc xác minh, truy tìm đối tượng chủ mưu, cầm đầu còn khó khăn.
Do đó, cần nghiên cứu hoàn thiện chế tài đối với cơ sở kinh doanh thuốc lá nhập lậu, nhất là trường hợp tái phạm; nâng cao hiệu quả tuyên truyền để người tiêu dùng không sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc; hoàn thiện hướng dẫn về xác định nguồn gốc hàng hóa, giám định và chuyển hồ sơ từ xử lý hành chính sang xử lý hình sự. Việc áp dụng chế tài bổ sung, xem xét tước quyền sử dụng giấy phép kinh doanh, phải bảo đảm đầy đủ căn cứ, thẩm quyền và điều kiện theo quy định pháp luật.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Vũ Duy Hoà, Phó Giám đốc Công ty Thuốc lá Sài Gòn cho rằng, việc tăng thuế thuốc lá trong những năm tới có thể làm gia tăng chênh lệch giá giữa sản phẩm hợp pháp và hàng nhập lậu nếu các biện pháp kiểm soát không được triển khai đồng bộ. Điều này tiềm ẩn nguy cơ khiến thuốc lá nhập lậu hấp dẫn hơn đối với một bộ phận người tiêu dùng, đồng thời gia tăng lợi nhuận cho các đối tượng buôn bán trái phép.
Theo ông Nguyễn Chí Nhân, Tổng Thư ký Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam (VTA), Thành viên Hội đồng thành viên Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam, thời gian qua, hoạt động buôn lậu thuốc lá tiếp tục diễn biến phức tạp với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi. Trong bối cảnh các chính sách quản lý và kiểm soát thuốc lá có nhiều thay đổi, việc tăng cường đấu tranh chống buôn lậu không chỉ góp phần bảo đảm trật tự thị trường, nguồn thu ngân sách mà còn phục vụ mục tiêu phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Ông Nguyễn Chí Nhân cho biết, trong 8 tháng đầu năm 2026, sản lượng thuốc lá sản xuất và tiêu thụ của ngành đạt khoảng 3,1 tỷ bao, đóng góp ngân sách nhà nước khoảng 20.500 tỷ đồng. Năm 2026, ngành dự kiến đạt sản lượng khoảng 4,6 tỷ bao, nộp ngân sách khoảng 31.000 tỷ đồng. Từ đó, việc giảm thuốc lá nhập lậu không chỉ góp phần bảo vệ hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp mà còn có ý nghĩa đối với nguồn thu ngân sách.
Đối với lộ trình thuế, từ năm 2027, thuế thuốc lá dự kiến tăng thêm 2.000 đồng/bao mỗi năm, đến năm 2031 tăng thêm tổng cộng 10.000 đồng/bao, bên cạnh mức thuế hiện hành 75%. Đại diện VTA cho rằng, mục tiêu giảm tiêu dùng thuốc lá cần đi đôi với kiểm soát hiệu quả nguồn cung bất hợp pháp, tránh tình trạng người tiêu dùng chuyển từ sản phẩm hợp pháp sang thuốc lá nhập lậu.
Tại hội thảo, các chuyên gia đã nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng thống nhất, rõ trách nhiệm, thẩm quyền; tăng cường phối hợp liên ngành từ biên giới đến nội địa, xử lý nghiêm các đường dây buôn lậu, tập trung vào đối tượng chủ mưu, cầm đầu; đồng thời nâng cao nhận thức người dân, vận động các cơ sở kinh doanh không mua bán thuốc lá nhập lậu.
Cùng với đó, cần duy trì kiểm tra thường xuyên tại chợ đầu mối, cửa hàng bán lẻ và các tuyến vận chuyển trọng điểm; tăng cường phối hợp giữa doanh nghiệp và lực lượng chức năng trong nhận diện nhãn hiệu, phân biệt hàng thật, hàng giả, nhất là thuốc lá giả nhãn hiệu trong nước. Trong bối cảnh buôn lậu có nguy cơ gia tăng vào cuối năm và dịp Tết, kiểm soát liên tục sẽ góp phần thực thi hiệu quả chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá, hạn chế thất thu ngân sách và bảo vệ thị trường hợp pháp.
Hội thảo tiếp tục khẳng định vai trò kết nối của Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam trong phối hợp với doanh nghiệp, cơ quan báo chí và các lực lượng chức năng, kịp thời phản ánh vướng mắc từ thực tiễn, kiến nghị hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Đây cũng là cơ sở để triển khai hiệu quả Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 9/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ, góp phần thúc đẩy các giải pháp phòng, chống buôn lậu thuốc lá được thực hiện đồng bộ, liên tục và hiệu quả.
