Đề xuất đóng tài khoản không phát sinh giao dịch trong thời gian dài cần được thiết kế chặt chẽ để vừa bảo đảm an toàn hệ thống, vừa bảo vệ quyền lợi của khách hàng.
Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến về dự thảo sửa đổi, bổ sung Nghị định 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt. Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm là đề xuất cho phép ngân hàng đóng tài khoản thanh toán không phát sinh giao dịch trong thời gian từ 3 năm trở lên, trừ trường hợp ngân hàng và chủ tài khoản có thỏa thuận khác.
.jpg)
Theo cơ quan soạn thảo, hiện có nhiều tài khoản được mở hợp pháp nhưng khách hàng không còn nhu cầu sử dụng, không phát sinh giao dịch trong thời gian dài. Bên cạnh đó, vẫn tồn tại những tài khoản được mở bằng giấy tờ giả hoặc giấy tờ cũ, tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng cho các hành vi vi phạm pháp luật.
Quy định hiện hành cho phép đóng tài khoản trong một số trường hợp như chủ tài khoản có yêu cầu; chủ tài khoản là cá nhân đã chết hoặc bị tuyên bố đã chết; tổ chức chấm dứt hoạt động; hoặc theo căn cứ khác được pháp luật và thỏa thuận giữa các bên quy định. Tuy nhiên, với những tài khoản không còn giao dịch nhưng trước đó ngân hàng và khách hàng chưa có thỏa thuận về việc đóng tài khoản, hiện vẫn thiếu cơ chế xử lý thống nhất.
Trong quá trình góp ý, các ngân hàng đưa ra những phương án khác nhau. Có ý kiến đề nghị rút ngắn thời gian không phát sinh giao dịch từ 3 năm xuống còn 1 năm. Một số tổ chức tín dụng muốn được chủ động quyết định đóng hoặc tiếp tục duy trì tài khoản. Trong khi đó, có ngân hàng đề xuất chỉ áp dụng đối với tài khoản có số dư bằng 0 và không phát sinh giao dịch trong 3 năm, đồng thời loại trừ các tài khoản được mở cho mục đích chuyên dụng.
Sự khác nhau giữa các phương án cho thấy thời hạn 1 năm hay 3 năm chưa phải là vấn đề duy nhất cần làm rõ. Một số ý kiến cho rằng, điều quan trọng hơn là phải xác định đầy đủ điều kiện, trình tự đóng tài khoản và cách bảo vệ quyền lợi của khách hàng, nhất là đối với những tài khoản vẫn còn số dư.
Ngân hàng Nhà nước khẳng định số tiền còn lại trong tài khoản bị đóng vẫn là tài sản hợp pháp của khách hàng. Hiện chưa có cơ sở pháp lý để chuyển khoản tiền này vào ngân sách nhà nước. Đây cũng là nguyên tắc cần được thể hiện rõ trong quy định mới để tránh phát sinh cách hiểu hoặc cách áp dụng khác nhau giữa các tổ chức tín dụng.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp – Giám đốc Công ty Luật HPVN cho rằng, việc bổ sung cơ chế xử lý các tài khoản không phát sinh giao dịch trong thời gian dài là cần thiết. Quy định này có thể giúp ngân hàng quản lý hệ thống tài khoản hiệu quả hơn, giảm chi phí vận hành và hạn chế nguy cơ những tài khoản không còn được chủ sở hữu theo dõi bị lợi dụng.
Tuy nhiên, theo Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, việc đóng tài khoản thanh toán và quyền của khách hàng đối với số tiền còn lại là hai vấn đề pháp lý khác nhau. Ngân hàng có thể chấm dứt việc cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản khi đáp ứng đầy đủ điều kiện, nhưng quyền tài sản hợp pháp của khách hàng đối với số dư không vì thế mà chấm dứt.
“Quy định mới cần khẳng định rõ số tiền còn lại vẫn thuộc về khách hàng. Việc tài khoản bị đóng không thể trở thành căn cứ làm mất, hạn chế hoặc thay đổi quyền của chủ tài khoản đối với khoản tiền này”, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp phân tích.
Theo Luật sư Hiệp, trước khi đóng tài khoản, ngân hàng phải có nghĩa vụ thông báo cho khách hàng trong một khoảng thời gian hợp lý. Thông báo nên được gửi qua các kênh liên lạc đã đăng ký như ứng dụng ngân hàng, tin nhắn, thư điện tử hoặc văn bản; đồng thời nêu rõ lý do, thời điểm dự kiến đóng, số dư hiện có và cách thức để khách hàng tiếp tục duy trì tài khoản hoặc nhận lại tiền.
Quy định cũng cần làm rõ thế nào là “không phát sinh giao dịch”. Trên thực tế, một tài khoản có thể không phát sinh hoạt động chuyển hoặc nhận tiền do khách hàng chủ động thực hiện, nhưng vẫn được sử dụng để thanh toán tự động tiền điện, nước, viễn thông, phí dịch vụ hoặc các nghĩa vụ định kỳ khác.
“Nếu không xác định rõ phạm vi giao dịch được tính, mỗi ngân hàng có thể áp dụng theo một cách khác nhau. Khi đó, tài khoản vẫn đang phục vụ một nghĩa vụ thanh toán có nguy cơ bị xếp vào nhóm không hoạt động và bị đóng ngoài mong muốn của khách hàng”, Luật sư Hiệp nhận định.
Đối với tài khoản còn số dư, dự thảo cần quy định cụ thể cách thức quản lý khoản tiền sau khi tài khoản bị đóng. Khách hàng phải được bảo đảm quyền nhận lại đầy đủ số tiền thông qua một thủ tục minh bạch, thuận tiện và không phát sinh những điều kiện hoặc chi phí bất hợp lý.
Ngân hàng cũng cần lưu giữ đầy đủ hồ sơ, dữ liệu giao dịch và thông tin về số dư trong thời hạn phù hợp, bảo đảm khách hàng có thể đối chiếu, xác minh và yêu cầu hoàn trả sau này. Với trường hợp chủ tài khoản đã thay đổi địa chỉ, số điện thoại hoặc không thể liên lạc, cần có quy trình xử lý riêng, thay vì mặc nhiên coi việc không phản hồi là từ bỏ quyền đối với số tiền trong tài khoản.
Theo Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, quy định mới cũng nên phân biệt tài khoản thanh toán thông thường với những tài khoản được mở để phục vụ mục đích chuyên biệt như đầu tư, vay và trả nợ nước ngoài hoặc thực hiện nghĩa vụ theo một giao dịch còn hiệu lực. Việc áp dụng cùng một thời hạn và quy trình đóng cho mọi loại tài khoản có thể phát sinh vướng mắc trong thực tế.
“Trao thêm quyền chủ động cho ngân hàng là cần thiết, nhưng quyền đó phải đi cùng nghĩa vụ thông báo, quản lý số dư, lưu giữ dữ liệu và giải quyết yêu cầu của khách hàng. Khi những điều kiện này được quy định rõ, việc xử lý tài khoản không còn hoạt động mới vừa bảo đảm an toàn hệ thống, vừa không ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người dân”, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp nhấn mạnh.
