Giá vật liệu xây dựng tăng mạnh từ tháng 3/2026 do chi phí nhiên liệu leo thang, kéo theo áp lực đội vốn dự án và lan rộng sang doanh nghiệp, người dân.
Giá vật liệu xây dựng đang bước vào chu kỳ tăng mới. Diễn biến này không chỉ tác động đến sản xuất mà còn lan rộng sang toàn bộ chuỗi xây dựng, từ dự toán, thi công đến chi phí đầu tư, tạo áp lực lớn lên cả khu vực công và tư.
Theo Bộ Xây dựng, sau giai đoạn tương đối ổn định trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, thị trường nhiên liệu đã có biến động mạnh, kéo theo hiệu ứng dây chuyền lên giá vật liệu.
Tính đến cuối tháng 3/2026, giá xi măng tăng hơn 7% so với tháng trước, thép tăng hơn 2%, gạch lát tăng gần 5%. Đáng chú ý, nhóm vật liệu rời như cát, đá, gạch xây tăng mạnh từ 13,5% đến 23,3%, trong khi nhựa đường tăng gần 32%.
Biến động này khiến dự toán xây dựng các công trình tăng từ 1,91% đến 8,09% so với tháng 2. Trong đó, công trình giao thông chịu ảnh hưởng lớn nhất, tăng khoảng 8,09%; tiếp đến là công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn với mức tăng 4,55%. Các công trình hạ tầng kỹ thuật, dân dụng và công nghiệp tăng thấp hơn nhưng vẫn chịu áp lực đáng kể.
Trong kịch bản xấu hơn, nếu giá nhiên liệu tiếp tục leo thang và tăng gấp đôi so với tháng 2/2026, chi phí xây dựng công trình giao thông có thể tăng tới gần 16%, còn công trình công nghiệp tăng khoảng 4%. Điều này đồng nghĩa với việc tổng mức đầu tư của nhiều dự án sẽ bị đội lên đáng kể.
Áp lực càng rõ rệt khi cả nước hiện có 44 dự án trọng điểm với tổng mức đầu tư khoảng 569.000 tỷ đồng, trong đó phần xây dựng chiếm 413.000 tỷ đồng. Với khoảng 267.000 tỷ đồng giá trị chưa thi công, nếu giá nhiên liệu tiếp tục tăng mạnh, riêng các công trình giao thông có thể làm chi phí xây dựng tăng thêm khoảng 42.300 tỷ đồng, tạo sức ép lớn lên ngân sách.
Không chỉ dừng ở đầu tư công, làn sóng tăng giá vật liệu còn lan sang khu vực doanh nghiệp và đời sống dân cư. Dữ liệu chỉ số giá tiêu dùng cho thấy CPI tháng 3/2026 tăng 1,23% so với tháng trước, trong đó nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 0,77%, góp phần làm CPI chung tăng 0,17 điểm phần trăm.
Tính chung quý I/2026, CPI tăng 3,51% so với cùng kỳ, riêng nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng tăng tới 5,69% – mức cao nhất trong các nhóm hàng hóa. Đáng chú ý, giá vật liệu bảo dưỡng nhà ở tăng tới 12,26%, phản ánh rõ tác động từ chi phí đầu vào và nhu cầu xây dựng phục hồi.
Khảo sát tại Hà Nội cho thấy thị trường vật liệu rời tiếp tục phân hóa mạnh theo khu vực. Giá cát đen dao động từ 240.000 – 350.000 đồng/m³, trong khi cát vàng từ 550.000 – 700.000 đồng/m³. Giá đá xây dựng cũng chênh lệch lớn, có nơi lên tới 600.000 – 650.000 đồng/m³. Sự khác biệt này chủ yếu do nguồn cung tại chỗ và chi phí vận chuyển.
Trong khi đó, các vật liệu chủ lực như xi măng và thép tương đối ổn định trong quý I, nhưng áp lực chi phí đang dần tích tụ. Đại diện doanh nghiệp cho biết chi phí sản xuất thép đã tăng thêm 50.000 – 100.000 đồng/tấn do giá dầu và nguyên liệu nhập khẩu tăng.
Ở khâu thi công, nhiều nhà thầu đang phải “gồng mình” trước áp lực chi phí. Với các hợp đồng trọn gói đã ký từ trước, không ít doanh nghiệp chấp nhận giảm lợi nhuận, thậm chí không có lãi để giữ uy tín. Bên cạnh đó, chi phí vận chuyển tăng mạnh, đặc biệt tại các công trình trong khu dân cư, khiến giá vật liệu thực tế tại công trình cao hơn đáng kể so với thị trường.
Theo các chuyên gia, chi phí vật liệu thường chiếm 60–70% tổng chi phí xây dựng, do đó chỉ cần biến động trong thời gian ngắn cũng có thể làm đảo lộn toàn bộ bài toán tài chính của dự án. Nếu không được kiểm soát, áp lực chi phí có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nhà ở và làm suy giảm sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.
Trước xu hướng tăng giá có thể kéo dài, Bộ Xây dựng đề nghị các địa phương chủ động cân đối nguồn lực, ưu tiên triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm, đồng thời cập nhật và công bố giá vật liệu sát với diễn biến thị trường. Công tác kiểm soát hoạt động kinh doanh xăng dầu và vật liệu xây dựng cũng cần được siết chặt nhằm ngăn chặn tình trạng đầu cơ, găm hàng.
Đối với các chủ đầu tư và ban quản lý dự án, yêu cầu đặt ra là kiểm soát chặt chi phí, đánh giá đầy đủ tác động của biến động giá, sử dụng hiệu quả chi phí dự phòng và lựa chọn loại hợp đồng phù hợp. Việc rà soát các hợp đồng trọn gói, đơn giá cố định đang thực hiện cũng cần được thực hiện kỹ lưỡng để hạn chế rủi ro phát sinh.
Từ góc độ hiệp hội, nhiều kiến nghị đã được đưa ra nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Hiệp hội các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam đề xuất cho phép điều chỉnh giá hợp đồng đối với các dự án bị ảnh hưởng lớn bởi biến động giá, đồng thời xem xét gia hạn tiến độ trong trường hợp khó khăn khách quan.
Trong khi đó, Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam kiến nghị cơ chế bù trừ chênh lệch chi phí nhiên liệu trong dự toán và hợp đồng xây dựng, áp dụng từ thời điểm giá bắt đầu biến động mạnh. Đồng thời, cần có giải pháp ổn định chi phí vận chuyển – yếu tố chịu tác động trực tiếp từ giá xăng dầu – nhằm giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn chi phí đầu vào.
Một đề xuất đáng chú ý khác là xem xét vận dụng quy định về bất khả kháng trong trường hợp biến động giá kéo dài do yếu tố khách quan như xung đột quốc tế, qua đó tạo cơ sở pháp lý để điều chỉnh hợp đồng, tránh tình trạng nhà thầu thua lỗ khi chi phí tăng đột biến.
Trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến số, việc thiết lập cơ chế điều hành linh hoạt, minh bạch và kịp thời được xem là yếu tố then chốt để giảm áp lực chi phí, đảm bảo tiến độ dự án và duy trì ổn định cho thị trường xây dựng.
