Hải Phòng dựng “hàng rào” chống IUU khép kín

Trong giai đoạn cao điểm cùng cả nước thực hiện các giải pháp gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU, Hải Phòng đang triển khai nhiều biện pháp đồng bộ, tạo thành “hàng rào” nhiều tầng từ bờ ra biển. Từ tuyên truyền, số hóa thông tin đến kiểm soát thiết bị giám sát hành trình (VMS), các lực lượng chức năng tăng cường quản lý, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm.

Bám sát mọi “mặt trận”

Thời gian qua, các lực lượng chức năng Hải Phòng thường xuyên chủ động phối hợp phổ biến các quy định pháp luật về phòng chống khai thác thủy, hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định đến các chủ phương tiện, ngư dân.

Nội dung tuyên truyền tập trung vào việc đề cao trách nhiệm của ngư dân trong bảo đảm đăng ký, đăng kiểm, giấy phép khai thác, thiết bị giám sát hành trình, ghi chép và báo cáo sản lượng. Lực lượng chức năng cũng hướng dẫn ranh giới đánh bắt hợp pháp và cảnh báo các hậu quả trong trường hợp cố tình vi phạm…

Các tổ công tác đã cấp phát 150 tài liệu, sách pháp luật; 1.000 tờ rơi, tờ gấp về chống khai thác IUU, cảnh báo thủ đoạn đưa tàu cá, ngư dân sang nước ngoài khai thác trái phép cho gần 100 chủ phương tiện và gần 500 lượt ngư dân, người dân. Các lực lượng cũng trao tặng 150 áo phao, 150 cờ Tổ quốc, qua đó động viên ngư dân yên tâm vươn khơi, bám biển và chấp hành quy định.

Đáng chú ý, Hải Phòng đang đưa công nghệ vào công tác tuyên truyền và tiếp nhận thông tin phản ánh thông qua mô hình QR kép chống khai thác IUU và tiếp nhận tin tố giác tội phạm. Cùng với đó, khoảng 3.000 tờ gấp có đính mã QR để dán trực tiếp tại ca-bin của tàu cá, giúp ngư dân thuận tiện tra cứu. Mã QR thứ nhất hoạt động như một cẩm nang pháp luật, tiến hành số hóa các quy định chống khai thác IUU thành những video ngắn và đồ họa trực quan, sinh động. Mã QR thứ hai hoạt động như một hòm thư điện tử ẩn danh, tạo kênh tiếp nhận thông tin phản ánh về các hành vi vi phạm pháp luật như khai thác IUU, xuất nhập cảnh trái phép, buôn lậu...

Theo Trung tá Lê Ngọc Thắng - Phó Chủ nhiệm Chính trị, Bộ đội Biên phòng TP Hải Phòng, mô hình “Mã QR - Cẩm nang phòng chống khai thác IUU và tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm” được Bộ đội Biên phòng thành phố triển khai từ tháng 8/2026. Đến nay, bảng mã QR kép được các đơn vị triển khai lắp đặt tại 11 địa điểm, nơi có đông tàu thuyền, ngư dân thường xuyên qua lại.

Thực tế, việc tuyên truyền dù không tạo ra chuyển biến tức thời nhưng có thể giúp chủ phương tiện, ngư dân thấm dần tư tưởng. Do đó, việc kết hợp song song các hình thức tuyên truyền giúp ngư dân chủ động tiếp cận quy định pháp luật ở bất cứ đâu, bất cứ thời điểm nào. Đây cũng là cách để thông tin chống IUU đến gần hơn với người dân, thay vì chỉ dừng ở những buổi tuyên truyền tập trung.

Siết chặt kiểm tra, xử lý nghiêm

Song, để đạt được hiệu quả cao nhất, Hải Phòng đang tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm, hướng tới hình thành một hệ thống kiểm soát nhiều tầng, khép kín từ bờ ra biển.

Thế nhưng, các đối tượng đang ngày một chiêu trò, dùng nhiều thủ đoạn mới, tinh vi nhằm đối phó với hoạt động giám sát. Trong đó, cần đặc biệt lưu ý hành vi tháo, gửi thiết bị VMS; sử dụng từ hai thiết bị VMS trở lên; sơn, vẽ hai tàu cùng số hiệu hoặc tráo đổi thiết bị VMS giữa các tàu nhằm làm sai lệch dữ liệu giám sát.

Trước đó, ngày 22/7/2026, tại âu cảng Bạch Long Vĩ, Đồn Biên phòng Bạch Long Vĩ phối hợp Công an đặc khu, Trạm Kiểm ngư kiểm tra 1 tàu buôn bán trong âu cảng, phát hiện trên phương tiện tàng trữ 2 thiết bị giám sát hành trình của 2 tàu cá khác trong tình trạng đang hoạt động. Tương tự, tháng 8 vừa qua, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 1 phát hiện, bắt giữ, xử lý 2 vụ/2 tàu/6 ngư dân vi phạm vùng biển nước ngoài; tàu cá gửi thiết bị VMS; phối hợp với Cục Nghiệp vụ và Pháp luật Cảnh sát biển kiểm tra, tạm giữ và đang điều tra, xác minh một tàu cá của tỉnh Quảng Ngãi cùng 4 thuyền viên có dấu hiệu vi phạm khai thác hải sản trái phép.

Trước những phương thức vi phạm ngày càng tinh vi, yêu cầu đặt ra là công tác quản lý không thể chỉ dừng ở việc kiểm tra giấy tờ tại cảng mà phải theo sát hành trình của tàu cá trên biển, kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường từ dữ liệu giám sát.

Các lực lượng chức năng Hải Phòng đã triển khai lực lượng, phương tiện đồng bộ từ sở chỉ huy đến các đơn vị trên biển; tăng cường bám biển, bám địa bàn, nắm chắc hoạt động của tàu cá và chủ động ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ xa.

Cùng với kiểm soát VMS, quản lý đội tàu và truy xuất nguồn gốc, Hải Phòng cũng đang đẩy mạnh chuẩn hóa dữ liệu nghề cá, tăng cường kiểm tra tàu không đủ điều kiện và triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử tại các cảng cá. Đây là những mắt xích quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nghề cá và đáp ứng các yêu cầu khắc phục khuyến nghị của EC.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là ngăn một chuyến tàu vi phạm hay xử lý một trường hợp cụ thể, mà là hình thành một phương thức quản lý minh bạch, có khả năng kiểm soát toàn bộ quá trình khai thác - từ khi tàu rời bến, hoạt động trên biển đến khi cập cảng và đưa sản phẩm vào chuỗi tiêu thụ.

Trong cuộc đua gỡ “thẻ vàng”, đó cũng là yêu cầu cấp thiết để Hải Phòng cùng cả nước xây dựng một nghề cá có trách nhiệm, minh bạch và bền vững hơn.