Đã ngừng hoạt động nhiều năm nhưng chưa thể "khai tử", hàng trăm nghìn doanh nghiệp vẫn tồn tại trên hệ thống, kéo theo nợ thuế và những ràng buộc pháp lý.
Có doanh nghiệp đã đóng cửa từ 3 đến hơn 10 năm, không còn nhân sự, tài sản hay hoạt động kinh doanh. Thế nhưng, do chưa hoàn tất thủ tục giải thể, doanh nghiệp vẫn tồn tại trên hệ thống đăng ký kinh doanh và quản lý thuế.
.jpg)
Thực trạng này vừa được cử tri tỉnh Tây Ninh phản ánh tới Bộ Tài chính. Theo cử tri, không ít doanh nghiệp do thiếu hiểu biết pháp luật đã tự ngừng hoạt động nhưng không thực hiện đầy đủ thủ tục giải thể. Phần lớn thuộc nhóm có mã số thuế ở trạng thái “03” - ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế và trạng thái “06” - không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký.
Sau nhiều năm đóng cửa, hóa đơn, chứng từ và sổ sách kế toán của doanh nghiệp có thể không còn được lưu giữ đầy đủ. Trong khi đó, để hoàn tất thủ tục giải thể, doanh nghiệp phải thanh toán các khoản nợ, hoàn thành nghĩa vụ thuế và giải quyết những nghĩa vụ tài sản khác theo quy định.
Do không thể đáp ứng các điều kiện này, nhiều hồ sơ giải thể bị kéo dài. Doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trên thực tế nhưng chưa thể chấm dứt tư cách pháp lý; người đại diện theo pháp luật vẫn bị ràng buộc với pháp nhân cũ và có thể gặp trở ngại khi muốn tiếp tục hoạt động kinh doanh dưới một pháp nhân mới.
Cử tri tỉnh Tây Ninh đề nghị cơ quan quản lý nghiên cứu cơ chế, hướng dẫn phù hợp đối với những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trong thời gian dài, qua đó rút ngắn quá trình giải thể và tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế.
Phản hồi kiến nghị, Bộ Tài chính cho biết doanh nghiệp chỉ được giải thể khi đã thanh toán đầy đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản. Quá trình giải thể cần có sự phối hợp giữa cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế để xác nhận doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ thuế.
Đối với doanh nghiệp đã bị thông báo không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng muốn giải thể, trước hết phải hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế.
Theo Bộ Tài chính, hồ sơ chấm dứt hiệu lực mã số thuế hiện được kiểm tra trên cơ sở quản lý rủi ro. Những trường hợp không có dấu hiệu rủi ro được ưu tiên giải quyết nhằm rút ngắn thời gian xử lý. Tuy nhiên, với các doanh nghiệp đã dừng hoạt động nhiều năm, không còn hồ sơ hoặc vẫn còn nợ thuế, việc khép lại tư cách pháp lý vẫn không đơn giản.
Số liệu của Cục Thuế cho thấy hiện có gần 300.000 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể, đồng nghĩa với việc chưa chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Hơn 320.000 doanh nghiệp khác không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký và đang có nợ thuế.
Đằng sau những con số này là nhiều tình trạng khác nhau. Có doanh nghiệp đã thực hiện một phần thủ tục giải thể nhưng chưa thể hoàn thành nghĩa vụ thuế. Có trường hợp ngừng kinh doanh, rời khỏi địa chỉ đăng ký rồi không tiếp tục làm việc với cơ quan quản lý. Cũng có doanh nghiệp không còn tài sản, doanh thu hoặc khả năng thanh toán, nhưng khoản nợ thuế vẫn tồn tại, khiến hồ sơ không thể khép lại.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Lê Thị Nhung, Giám đốc Công ty Luật TNHH L&A Legal Experts, cho rằng yêu cầu doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ thuế và các nghĩa vụ tài sản trước khi giải thể là cần thiết. Đây là cơ sở để bảo vệ quyền lợi của Nhà nước, người lao động, chủ nợ và các bên có liên quan.
Tuy nhiên, theo Luật sư Nhung, những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhiều năm không nên được xử lý theo một quy trình giống hoàn toàn với doanh nghiệp còn hoạt động hoặc mới phát sinh thủ tục giải thể.
Cơ quan quản lý cần phân loại hồ sơ dựa trên thời gian ngừng hoạt động, tình trạng tài sản, mức độ tuân thủ và nguy cơ vi phạm. Với doanh nghiệp không còn phát sinh giao dịch, không có dấu hiệu mua bán hóa đơn, che giấu tài sản hoặc trốn tránh nghĩa vụ thuế, quy trình kiểm tra có thể được rút gọn theo mức độ rủi ro.
Việc phân loại này không có nghĩa là bỏ qua nghĩa vụ của doanh nghiệp, mà nhằm tránh tình trạng một hồ sơ tiếp tục bị “treo” chỉ vì không còn khả năng bổ sung những chứng từ đã thất lạc sau nhiều năm doanh nghiệp đóng cửa.
Nút thắt khó xử lý hơn nằm ở những doanh nghiệp vẫn còn nợ thuế nhưng không còn tài sản và khả năng thanh toán. Khi khoản nợ chưa được xử lý, cơ quan thuế chưa thể chấm dứt hiệu lực mã số thuế; doanh nghiệp vì thế cũng không đủ điều kiện hoàn tất thủ tục giải thể.
Luật sư Nhung cho rằng cần có cơ chế rà soát riêng đối với nhóm này, thay vì để khoản nợ và hồ sơ giải thể tồn tại vô thời hạn trên hệ thống.
“Nguyên tắc thu đúng, thu đủ nghĩa vụ thuế phải được bảo đảm. Tuy nhiên, với doanh nghiệp đã được xác minh không còn hoạt động, không còn tài sản để áp dụng biện pháp cưỡng chế và không có dấu hiệu tẩu tán tài sản hoặc cố tình trốn tránh nghĩa vụ, cần xem xét xử lý dứt điểm theo các quy định của pháp luật về quản lý thuế”, Luật sư Nhung nêu quan điểm.
Theo bà, cơ chế xử lý không thể được hiểu là xóa nợ thuế đồng loạt. Từng hồ sơ phải được kiểm tra để phân biệt doanh nghiệp thực sự mất khả năng thực hiện nghĩa vụ với trường hợp cố tình bỏ địa chỉ kinh doanh, che giấu tài sản hoặc lợi dụng việc ngừng hoạt động để trốn thuế.
Với những khoản nợ đã được xác định không còn khả năng thu hồi, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét áp dụng biện pháp xử lý nợ theo đúng điều kiện, trình tự và thẩm quyền do pháp luật quy định. Ngược lại, nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm, nghĩa vụ thuế vẫn phải được truy thu và trách nhiệm của các cá nhân có liên quan cần được xem xét.
Luật sư Nhung cũng đề nghị tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh và các đơn vị liên quan. Khi tình trạng hoạt động, tài sản, nghĩa vụ thuế và thông tin về người đại diện được cập nhật đồng bộ, cơ quan quản lý sẽ có cơ sở phân loại và xử lý hồ sơ nhanh hơn.
“Giải quyết dứt điểm những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trong thời gian dài không chỉ giúp người dân khép lại pháp nhân cũ để tiếp tục kinh doanh. Việc này còn giúp loại bỏ các doanh nghiệp chỉ còn tồn tại trên dữ liệu, giảm áp lực theo dõi nợ thuế và hạn chế nguy cơ pháp nhân không hoạt động bị sử dụng cho những giao dịch vi phạm pháp luật”, Luật sư Lê Thị Nhung chia sẻ.
