Doanh nghiệp đề xuất ứng dụng AI và liên thông dữ liệu giữa nhiều cơ quan chức năng để rút ngắn quy trình cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa.
Tại hội thảo Giải pháp ứng phó chính sách thuế tạm thời 150 ngày của Hoa Kỳ” do VCCI phối hợp Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP HCM (ITPC), Viện Sáng kiến Việt Nam tổ chức, các doanh nghiệp đã thảo luận về các vướng mắc và đề xuất giải pháp trong việc cấp C/O.
Bà Đỗ Thị Tuyết Trinh – Nhà sáng lập, Giám đốc VNP-Source, đã chia sẻ những góc nhìn thực tiễn sau 26 năm quản lý nhà máy cho một tập đoàn của Mỹ. Theo quan điểm của bà Trinh, một trong những vướng mắc lớn nhất hiện nay là thời gian chờ đợi để nhận được C/O quá dài, gây ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ kinh doanh. Bà Trinh khẳng định rằng việc xây dựng một quy trình càng ngắn gọn càng tốt là điều cấp thiết để hỗ trợ doanh nghiệp trong việc xúc tiến hồ sơ và các giấy tờ liên quan.
Để giải quyết bài toán về nhân lực và thời gian, bà Trinh đề xuất các cơ quan chức năng cần nhanh chóng ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) vào quy trình cấp phép. Việc tích hợp các quy trình rõ ràng lên các trang web trực tuyến để AI trực tiếp hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện các bước sẽ là một giải pháp mang tính đột phá.
Bà Trinh cho rằng, việc sử dụng AI sẽ giúp doanh nghiệp không còn phải phụ thuộc vào việc gọi điện hỏi thăm từng cá nhân phụ trách. Thay vào đó, doanh nghiệp có thể chủ động thực hiện mọi thao tác trên hệ thống tự động, điều này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực mà còn góp phần giúp hàng hóa Việt Nam tiến xa hơn và vững chắc hơn trên thị trường quốc tế.
Đồng quan điểm về những khó khăn trong thủ tục hành chính, bà Nguyễn Trang - Quản lý Logistics, Fashion Garments – chia sẻ rằng doanh nghiệp hiện nay có tâm lý e ngại đối với thủ tục C/O. Thực trạng này dẫn đến việc phía doanh nghiêp Việt Nam chỉ cố gắng đáp ứng các tiêu chuẩn về C/O khi khách hàng quốc tế thực sự quyết liệt yêu cầu để được hưởng các ưu đãi về thuế suất. Bà Trang nhấn mạnh rằng quy trình hiện tại đang tiêu tốn quá nhiều nhân công, thời gian và tạo ra một khối lượng công việc lớn chỉ để giải quyết các chứng từ.
Để khắc phục tình trạng này, bà Trang đề xuất một giải pháp căn cơ là thiết lập sự liên thông dữ liệu chặt chẽ giữa các cơ quan Thuế, Hải quan và Bộ Công Thương trong việc cấp C/O. Nếu toàn bộ dữ liệu về tờ khai nhập khẩu nguyên liệu đầu vào và các thông tin về thành phẩm xuất khẩu đã được đồng bộ hóa trên hệ thống chung, việc truy xuất nguồn gốc hàng hóa sẽ trở nên minh bạch và rõ ràng hơn bao giờ hết. Giải pháp liên thông này sẽ giúp doanh nghiệp loại bỏ được các công đoạn thủ công như ngồi gõ lại thông tin hoặc in các bản cứng của tờ khai cũ để nộp lại cho cơ quan chức năng. Khi đó, doanh nghiệp chỉ cần truy cập hệ thống và chọn các tờ khai nhập đầu vào tương ứng để xác định xuất xứ cho từng lô hàng, giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý và hỗ trợ công tác quản lý Nhà nước trở nên minh bạch, nhanh chóng hơn.
Ở góc độ cơ quan kiểm soát, ông Trương Thanh Xuân, đại diện Cục Hải quan Khu vực 2 đã chỉ ra những thách thức mang tính kỹ thuật trong việc xác định xuất xứ hàng hóa. Ông Xuân cho biết các vướng mắc chủ yếu hiện nay vẫn nằm ở việc áp dụng các tiêu chí để cấp C/O, trong khi các quy định này đang ngày càng trở nên khắt khe hơn trên toàn cầu. Một ví dụ điển hình được ông nêu ra là trường hợp doanh nghiệp nhập khẩu linh kiện từ các nước khác, như Trung Quốc, về Việt Nam nhưng chỉ thực hiện các công đoạn lắp ráp đơn giản hoặc gia công với tỷ lệ rất nhỏ. Trong những trường hợp như vậy, hàng hóa sẽ không thể đạt được các tiêu chí xuất xứ cần thiết để được cấp chứng nhận.
Ông Xuân nhấn mạnh rằng trong các cuộc đàm phán thương mại với các thị trường nhập khẩu, Việt Nam cần phải minh bạch hóa được toàn bộ chuỗi cung ứng và quy trình sản xuất. Đây là cơ sở then chốt để chứng minh những nỗ lực thực sự của quốc gia trong việc tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm. Nếu làm tốt công tác minh bạch hóa thông tin, vị thế của Việt Nam trong việc đàm phán về các mức thuế suất ưu đãi sẽ được cải thiện rõ rệt. Kết quả của quá trình này là các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ trở thành đối tượng hưởng lợi trực tiếp từ những thỏa thuận thương mại có lợi hơn.
Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Nguyễn Trường Thi, Phó Giám đốc Sở Công thương TP HCM, đã cung cấp những thông tin mới về lộ trình cải cách thủ tục hành chính tại địa phương. Ông Thi làm rõ rằng hiện nay việc cấp C/O tại khu vực TP HCM vẫn đang do Phòng Xuất Nhập khẩu của Bộ Công Thương trực tiếp thực hiện. Tuy nhiên, một thay đổi quan trọng sắp diễn ra khi dự kiến vào khoảng đầu tháng 4, Sở Công thương TP HCM sẽ bắt đầu được phân quyền để duyệt các thủ tục cấp C/O này. Khi quy trình phân cấp chính thức được triển khai, Sở sẽ ban hành thông báo cụ thể để các doanh nghiệp có thể liên hệ và xử lý hồ sơ một cách thuận tiện nhất.
Đại diện Sở Công thương cũng khẳng định cam kết sẽ luôn đồng hành cộng đồng doanh nghiệp trong việc tháo gỡ các vướng mắc hiện tại. Việc phân cấp quản lý về địa phương được kỳ vọng sẽ tạo ra cơ chế phối hợp linh hoạt hơn, giúp giảm bớt áp lực về thời gian và chi phí cho các đơn vị xuất khẩu trên địa bàn.
Những nỗ lực này, cùng với các đề xuất về ứng dụng công nghệ AI và liên thông dữ liệu, hứa hẹn sẽ tạo ra một bước chuyển mình quan trọng cho hoạt động ngoại thương của Việt Nam.
