Trước yêu cầu hoàn thiện mạng lưới giao thông ở địa bàn miền núi rộng, địa hình chia cắt, Lào Cai đang huy động nguồn lực Nhà nước và sự đồng thuận của người dân, ưu tiên những tuyến đường kết nối vùng sản xuất, cải thiện sinh kế và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.
Để giải quyết khối lượng công việc lớn trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, tỉnh Lào Cai đã tập trung huy động sức dân, đổi mới cơ chế hỗ trợ, nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở và gắn đầu tư giao thông với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
Theo số liệu của ngành Xây dựng, toàn tỉnh Lào Cai hiện có hơn 15.000 km đường giao thông nông thôn, tỷ lệ cứng hóa đạt khoảng 73%. Như vậy, vẫn còn gần 4.000 km đường đất và đường cấp phối cần tiếp tục đầu tư, nâng cấp.
Ở nhiều khu vực, đường hẹp khiến phương tiện vận tải khó tiếp cận vùng nguyên liệu, làm tăng chi phí lưu thông hàng hóa. Toàn tỉnh còn hơn 300 cầu và ngầm tràn cần sửa chữa hoặc xây dựng mới. Đường đất làm tăng chi phí vận chuyển, nhất là vào mùa mưa. Một điểm sạt lở hoặc một ngầm tràn bị hư hỏng có thể chia cắt cả khu dân cư, ảnh hưởng đến việc đi học, khám chữa bệnh và lưu thông hàng hóa.
Với thế mạnh về sản xuất quế, chè, cây ăn quả, phát triển nông nghiệp hàng hóa và du lịch cộng đồng như Lào Cai, những hạn chế về giao thông còn tác động trực tiếp đến khả năng tiêu thụ sản phẩm. Người dân có thể đầu tư giống, phân bón, công chăm sóc để nâng cao chất lượng nông sản, nhưng nếu đường vào vùng sản xuất không thuận lợi thì chi phí vận chuyển vẫn cao, khả năng tiếp cận thương lái và thị trường vẫn bị hạn chế. Vì vậy, phát triển giao thông nông thôn không thể chỉ tính bằng số kilômét đường được xây dựng, mà phải tính bằng khả năng kết nối và những lợi ích kinh tế mà tuyến đường mang lại.
Ông Đoàn Đức Thuận, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Lào Cai chia sẻ, trong điều kiện ngân sách còn phải phân bổ cho nhiều nhiệm vụ phát triển, nếu chỉ dựa vào đầu tư công theo trình tự thông thường, việc hoàn thiện mạng lưới giao thông nông thôn sẽ cần nhiều thời gian. Thời gian qua, Lào Cai lựa chọn hướng đi phù hợp với điều kiện miền núi: Nhà nước hỗ trợ, Nhân dân tham gia đóng góp đất đai, ngày công, vật liệu và kinh phí theo khả năng, trên cơ sở tự nguyện, công khai, minh bạch.
Chủ trương này được triển khai trên cơ sở Nghị quyết số 46-NQ/TU ngày 3/2/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển giao thông nông thôn giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2040; được cụ thể hóa tại Nghị quyết số 22/2025/NQ-HĐND ngày 9/12/2025 và tiếp tục sửa đổi, bổ sung theo Nghị quyết số 33/2026/NQ-HĐND ngày 11/8/2026 của HĐND tỉnh. Các chính sách từng bước tháo gỡ khó khăn về mức hỗ trợ, thủ tục đầu tư và tổ chức thi công, tạo điều kiện để nguồn lực Nhà nước kết hợp hiệu quả hơn với nguồn lực trong cộng đồng.
Giai đoạn 2021 - 2025, người dân trong tỉnh đã đóng góp khoảng 1.380 tỷ đồng cho phát triển giao thông nông thôn. Đây là nguồn lực đáng kể, thể hiện vai trò chủ thể của Nhân dân trong xây dựng hạ tầng tại cơ sở.
Đóng góp của người dân không chỉ nằm ở giá trị kinh tế mà còn thể hiện qua việc hiến đất, tự nguyện tháo dỡ công trình, di chuyển tài sản và cùng chính quyền giải quyết những khó khăn trong quá trình mở đường. Riêng năm nay, ở xã Xuân Quang, hơn 500 hộ dân hiến khoảng 85.000 mét vuông đất. Ở xã Việt Hồng, gần 70 hộ hiến đất mở tuyến đường dài 3,8 km; có gia đình chặt bỏ hơn 400 cây quế đang cho thu hoạch...
Năm 2026, các địa phương trong tỉnh đăng ký thực hiện 651 công trình giao thông nông thôn với tổng chiều dài 736 km. Trong đợt triển khai đầu tiên theo Nghị quyết số 22 của HĐND tỉnh, các địa phương đã khởi công hơn 200 công trình, chiều dài khoảng 262 km, với kinh phí tỉnh hỗ trợ khoảng 374,3 tỷ đồng. Khối lượng thực hiện gồm mở mới hơn 28 km nền đường, mở rộng hơn 103 km nền đường, làm mới hơn 48 km mặt đường bê tông xi măng và mở rộng thêm hơn 35 km mặt đường. Việc người dân hiến đất, góp công và tham gia thi công giúp giảm chi phí giải phóng mặt bằng, nhân công và một số khoản chi khác, qua đó tăng khối lượng công trình có thể thực hiện từ nguồn ngân sách hỗ trợ.
Theo ông Đoàn Đức Thuận, một kinh nghiệm quan trọng được rút ra từ quá trình triển khai là vai trò của cấp ủy, chính quyền và người đứng đầu. Nơi nào lãnh đạo trực tiếp chỉ đạo, phân công rõ người phụ trách, công khai tiến độ và chủ động tháo gỡ vướng mắc, nơi đó việc vận động người dân và tổ chức thi công thuận lợi hơn. Ngược lại, nếu chỉ giao nhiệm vụ chung mà thiếu kiểm tra, đôn đốc, các công trình dễ chậm tiến độ, khó huy động nguồn lực và không phát huy được tinh thần cộng đồng.
Giá trị của một tuyến đường không dừng ở việc rút ngắn quãng đường đi lại. Với khu vực nông thôn, đường giao thông còn quyết định khả năng đưa máy móc, vật tư đến vùng sản xuất, vận chuyển nông sản đến điểm thu mua, kết nối các cơ sở chế biến và đưa khách du lịch đến với cộng đồng.
Quan điểm “đường giao thông phải đi trước, để mở lối cho sản xuất” cần trở thành tiêu chí xuyên suốt trong lựa chọn danh mục đầu tư. Thay vì chỉ tập trung vào số lượng công trình hoặc chiều dài đường được xây dựng, các cấp, các ngành cần đánh giá rõ tuyến đường phục vụ bao nhiêu hộ dân, kết nối vùng nguyên liệu nào, tháo gỡ khó khăn gì trong vận chuyển hàng hóa và góp phần cải thiện sinh kế cho người dân.
Tỉnh cần ưu tiên những tuyến đường kết nối khu dân cư với vùng trồng quế, chè và cây ăn quả tập trung sẽ giúp người dân thuận lợi hơn khi đưa vật tư vào sản xuất và vận chuyển sản phẩm ra thị trường.
Tại các khu vực có tiềm năng du lịch cộng đồng, đường giao thông thuận lợi giúp kết nối điểm du lịch với trung tâm xã, các tuyến giao thông chính và những điểm tham quan lân cận. Người dân có điều kiện phát triển dịch vụ lưu trú, ăn uống, trải nghiệm sản xuất nông nghiệp và tiêu thụ sản phẩm địa phương. Đối với những khu vực biên giới, đường giao thông còn góp phần tăng khả năng tiếp cận dịch vụ công, bảo đảm quốc phòng, an ninh và kết nối các điểm dân cư.
Trong thời gian tới, nhiệm vụ đặt ra là tiếp tục triển khai hiệu quả Nghị quyết số 46 của Tỉnh ủy và các nghị quyết liên quan của HĐND tỉnh; đồng thời cụ thể hóa mục tiêu phát triển giao thông nông thôn bằng kế hoạch đầu tư trung hạn, kế hoạch hằng năm và danh mục công trình ưu tiên theo từng địa bàn.
Theo định hướng của tỉnh, đến năm 2030, Lào Cai phấn đấu kiên cố hóa ít nhất 2.500 km đường giao thông nông thôn, nâng tỷ lệ nhựa hóa, bê tông hóa mặt đường giao thông nông thôn tại các xã vượt 80%; nâng cấp ít nhất 350 km đường xã, đường liên xã và xây dựng ít nhất 100 cầu thay thế cầu treo, cầu tạm, ngầm tràn.
Để hoàn thành các mục tiêu trên, theo ông Đoàn Đức Thuận, trước hết phải rà soát toàn diện hiện trạng mạng lưới đường, xác định những tuyến xuống cấp, tuyến còn là đường đất, những vị trí thường xuyên sạt lở và các cầu, ngầm tràn không đáp ứng yêu cầu an toàn. Trên cơ sở đó, xây dựng thứ tự ưu tiên theo mức độ cấp thiết, số hộ dân được hưởng lợi, khả năng kết nối vùng sản xuất và hiệu quả kinh tế - xã hội.
Cùng với ngân sách tỉnh, cần chủ động lồng ghép nguồn lực từ ngân sách cấp xã, các chương trình mục tiêu quốc gia và những chương trình, dự án hợp pháp khác; tiếp tục thực hiện cơ chế Nhà nước hỗ trợ, Nhân dân tham gia theo quy định. Việc huy động doanh nghiệp, hợp tác xã và các tổ chức kinh tế cùng đóng góp cần dựa trên lợi ích thực tế, bảo đảm công khai, minh bạch và không làm phát sinh nghĩa vụ đóng góp bắt buộc đối với người dân.
Bên cạnh đó, ngành Xây dựng tăng cường hỗ trợ chuyên môn, xây dựng cơ sở dữ liệu theo dõi tiến độ và chất lượng các tuyến đường, kịp thời nhận diện những công trình chậm triển khai hoặc có nguy cơ vượt dự toán. Công tác kiểm tra phải gắn với trách nhiệm của người đứng đầu, bảo đảm nguồn vốn được sử dụng đúng mục đích và phát huy hiệu quả.
Một yêu cầu xuyên suốt là gắn trách nhiệm của chính quyền với sự tham gia thực chất của Nhân dân. Mỗi tuyến đường phải được bàn bạc từ nhu cầu, thống nhất về phương án, công khai nguồn lực và giám sát trong quá trình thực hiện. Sau khi hoàn thành, cộng đồng dân cư tiếp tục tham gia bảo vệ, giữ gìn vệ sinh, khơi thông hệ thống thoát nước và phát hiện sớm những hư hỏng cần sửa chữa.
Sự đồng thuận của Nhân dân, trách nhiệm của chính quyền và cơ chế hỗ trợ sát thực tế sẽ là nền tảng để Lào Cai từng bước hoàn thiện mạng lưới giao thông nông thôn, đưa đường giao thông đi trước, mở lối cho sản xuất và tạo thêm động lực nâng cao đời sống người dân.
