Logistics Việt trước ngưỡng cửa vươn tầm

Nhưng để bước từ vị trí "nhà thầu phụ" lên đối tác chiến lược, ngành logistics cần vượt qua những nút thắt về công nghệ, hạ tầng và thể chế. Đó là nhận định của ông Bùi Thanh Bình, Giám đốc Công ty TNHH T&M Forwarding Chi nhánh Hải Phòng, trong cuộc trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp.

- Thưa ông, ông nhìn nhận như thế nào về cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp logistics Việt Nam hiện nay?

Thế giới đang chứng kiến sự dịch chuyển sâu sắc của các chuỗi cung ứng sau đại dịch, xung đột địa chính trị và xu hướng đa dạng hóa địa điểm sản xuất của các tập đoàn đa quốc gia.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một điểm đến sản xuất và xuất khẩu quan trọng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đây chính là cơ hội lớn nhất của ngành logistics Việt Nam.

Khi dòng hàng hóa, nguyên vật liệu và đầu tư quốc tế ngày càng dịch chuyển về Việt Nam, nhu cầu logistics không chỉ tăng về quy mô mà còn tăng về độ phức tạp. Thị trường đang đòi hỏi những dịch vụ tích hợp hơn, thông minh hơn và có giá trị gia tăng cao hơn.
Điều đáng chú ý là cơ hội lần này không chỉ nằm ở tăng trưởng doanh thu. Đây là cơ hội để doanh nghiệp logistics Việt Nam thay đổi vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong nhiều năm, phần lớn doanh nghiệp nội địa chủ yếu thực hiện các dịch vụ đơn lẻ như vận tải, khai báo hải quan hoặc giao nhận hàng hóa. Giá trị gia tăng tạo ra còn hạn chế.

Tuy nhiên, với Chiến lược phát triển dịch vụ logistics đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 và các kế hoạch hành động đang được triển khai, doanh nghiệp Việt có cơ hội chuyển sang các dịch vụ tích hợp như 3PL, 4PL, logistics thương mại điện tử, logistics chuỗi lạnh và các giải pháp quản trị chuỗi cung ứng tổng thể.

Nói cách khác, đây là cơ hội để chuyển từ vị trí "người vận chuyển" sang vị trí "người thiết kế và điều phối chuỗi cung ứng".

- Theo ông, đâu là thách thức lớn nhất đối với doanh nghiệp logistics Việt Nam trong giai đoạn hiện nay?

Tôi cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu thị trường mà là thiếu năng lực đáp ứng những yêu cầu mới của thị trường.

Chuỗi cung ứng toàn cầu đang thay đổi rất nhanh. AI, dữ liệu lớn, tự động hóa, logistics thông minh, truy xuất nguồn gốc theo thời gian thực hay quản trị tồn kho bằng công nghệ số đang dần trở thành tiêu chuẩn mới.

Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp logistics Việt Nam vẫn có quy mô nhỏ và vừa, nguồn lực tài chính hạn chế, khả năng đầu tư công nghệ chưa tương xứng với yêu cầu phát triển.

Nếu trước đây doanh nghiệp có thể cạnh tranh bằng chi phí thấp thì trong tương lai, năng lực công nghệ sẽ trở thành yếu tố quyết định.

Một thách thức khác là áp lực phát triển bền vững. Các thị trường lớn như châu Âu, Bắc Mỹ đang đặt ra ngày càng nhiều yêu cầu liên quan đến phát thải carbon, ESG và trách nhiệm môi trường.

Điều đó có nghĩa là logistics xanh không còn là một lựa chọn mang tính hình ảnh hay thương hiệu. Nó đang trở thành điều kiện để tiếp tục tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

- Doanh nghiệp của ông đang chuẩn bị như thế nào cho giai đoạn phát triển mới này?

Chúng tôi xác định phải nâng cấp toàn diện năng lực hoạt động.
Trước hết là đầu tư cho chuyển đổi số, chuẩn hóa quy trình vận hành theo các tiêu chuẩn quốc tế và phát triển các dịch vụ logistics tích hợp.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp tập trung xây dựng đội ngũ nhân sự có khả năng quản trị chuỗi cung ứng hiện đại, làm việc trong môi trường toàn cầu và thích ứng với tốc độ thay đổi của công nghệ.
Về thị trường, chúng tôi tiếp tục mở rộng mạng lưới đối tác quốc tế tại châu Á, châu Âu và Mỹ; đồng thời tham gia các mạng lưới logistics toàn cầu để gia tăng cơ hội hợp tác.

Tuy nhiên, mục tiêu lớn nhất không phải là mở thêm tuyến vận tải hay tăng thêm doanh thu. Điều chúng tôi hướng tới là trở thành đối tác tham gia từ đầu vào chuỗi cung ứng, từ tư vấn, thiết kế giải pháp logistics cho đến quản trị dòng hàng hóa.

Khi đó doanh nghiệp logistics mới thực sự trở thành một phần trong chiến lược vận hành của khách hàng.

- Doanh nghiệp mong muốn điều gì từ phía cơ quan quản lý, thưa ông?

Tôi cho rằng nếu muốn logistics trở thành ngành dịch vụ nền tảng của nền kinh tế thì cần tiếp tục tháo gỡ ba nhóm điểm nghẽn lớn.
Thứ nhất là cải cách thủ tục hành chính và kiểm tra chuyên ngành. Chi phí thời gian trong logistics nhiều khi còn quan trọng không kém chi phí vận tải. Việc giảm bớt các khâu trung gian và rút ngắn thời gian thông quan sẽ tạo ra tác động rất lớn tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Thứ hai là đầu tư hạ tầng logistics theo hướng đồng bộ và liên thông. Nếu cảng biển phát triển nhưng kết nối đường bộ, đường sắt và hệ thống kho bãi không theo kịp thì chi phí logistics vẫn sẽ ở mức cao.

Thứ ba là các cơ chế hỗ trợ chuyển đổi số và logistics xanh. Doanh nghiệp rất cần các chính sách ưu đãi về tín dụng, thuế và đầu tư để có thể mạnh dạn ứng dụng công nghệ mới cũng như triển khai các giải pháp giảm phát thải.

Tôi tin rằng nếu các điểm nghẽn này được xử lý đồng bộ, logistics sẽ không chỉ là ngành dịch vụ hỗ trợ mà sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

- Trân trọng cảm ơn ông!