Hoạt động M&A tiếp tục được xem là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng quy mô, tái phân bổ nguồn lực và thúc đẩy các mục tiêu tăng trưởng dài hạn.
Thị trường M&A đang bước vào giai đoạn sàng lọc với những dịch chuyển về chất. Nhà đầu tư ngày càng chọn lọc hơn và tìm đến những doanh nghiệp có nền tảng quản trị vững chắc, vận hành hiệu quả, có khả năng tạo giá trị dài hạn.
Trong giai đoạn chuyển đổi bước sang phát triển mới, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước yêu cầu tái cơ cấu để nâng cao năng lực quản trị, khả năng tiếp cận nguồn vốn, thích ứng với những thay đổi của nền kinh tế trong và ngoài nước. Tái cấu trúc doanh nghiệp được xem là một trong những giải pháp quan trọng ở giai đoạn này.
Với nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, quy mô thị trường lớn và vai trò ngày càng rõ nét trong chuỗi cung ứng khu vực, Việt Nam tiếp tục được nhiều nhà đầu tư quốc tế quan tâm. Các báo cáo của KPMG, PwC và Deloitte những năm gần đây ghi nhận Việt Nam là một trong những thị trường thu hút M&A tại Đông Nam Á.
Cùng với những thay đổi lớn của nền kinh tế, ngoài lĩnh vực truyền thống, hoạt động M&A được dự báo gia tăng ở những ngành nghề mang tính dẫn dắt tương lai. Trong đó có năng lượng tái tạo, công nghệ, hạ tầng chiến lược, logistics thông minh, y tế, giáo dục chất lượng cao, các doanh nghiệp công nghệ theo đuổi mô hình kinh doanh tuần hoàn và tăng trưởng xanh.
Không chỉ thay đổi về cơ cấu ngành nghề đầu tư, các tiêu chí đánh giá doanh nghiệp trong hoạt động M&A đang chuyển biến. Các yếu tố liên quan đến quản trị doanh nghiệp, thực hành ESG, chuyển đổi số và phát triển bền vững ngày càng được chú trọng trong quá trình thẩm định và định giá doanh nghiệp trước các giao dịch M&A.
Bà Phạm Thị Thùy Dương - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp Việt Nam (VMAA) cho biết: Tại nhiều nền kinh tế phát triển, tái cấu trúc doanh nghiệp và M&A đang định hình là cơ chế quan trọng giúp nền kinh tế tái phân bổ nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hình thành các doanh nghiệp quy mô lớn để cạnh tranh quốc tế.
Tại thị trường Việt Nam, theo ông Phạm Đức Dũng - Giám đốc tư vấn M&A và tái cấu trúc, khối Ngân hàng đầu tư, công ty CP chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), thị trường M&A đang có sự dịch chuyển về chất. Số lượng giao dịch giảm từ 494 thương vụ năm 2023 xuống 367 thương vụ năm 2025 nhưng, tổng giá trị giao dịch đạt khoảng 8,7 tỷ USD, tăng so với 6,9 tỷ USD năm 2024.
Giá trị bình quân mỗi thương vụ tăng hơn 50%. Số lượng thương vụ giảm nhưng quy mô giao dịch ngày càng lớn cho thấy xu hướng “ít nhưng chất”, nhà đầu tư ngày càng chọn lọc và thận trọng hơn trong quyết định đầu tư.
Tuy vậy, nếu chuẩn bị bài bản, M&A thành công có thể giúp doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa bổ sung vốn, tiếp cận công nghệ, mở rộng thị trường, hoàn thiện quản trị và nâng cao giá trị doanh nghiệp. Với ý nghĩa đó, M&A hiện nay được nhìn nhận như một kênh huy động nguồn lực thay vì chỉ là câu chuyện “bán doanh nghiệp”.
Để dẫn các nguồn lực, bao gồm vốn qua M&A, quan trọng là doanh nghiệp cần hiểu rõ giá trị của mình và chuẩn hóa pháp lý, tài chính, dữ liệu, tài sản trí tuệ cũng như chiến lược trước khi bước vào quá trình hợp tác hoặc gọi vốn. Các doanh nghiệp có hệ thống sổ sách minh bạch, tuân thủ pháp luật vẫn giữ được mức định giá tốt. Đây chính là lợi thế cạnh tranh trong thu hút M&A ở giai đoạn mới.
Thực tế, khi nhà đầu tư xem xét, điểm nghẽn thực sự của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa không phải là thiếu vốn mà có thể do thiếu minh bạch, cấu trúc doanh nghiệp chưa chuẩn hoặc chưa chứng minh được nguồn vốn mới sẽ tạo ra tăng trưởng như thế nào. Ông Phạm Đức Dũng cho rằng, trước khi gọi vốn, doanh nghiệp cần bắt đầu bằng quá trình tái cấu trúc.
Các giải pháp cần thực hiện là xử lý công nợ, giao dịch với bên liên quan và nghĩa vụ thuế còn tồn đọng; tách bạch tài sản cá nhân với tài sản doanh nghiệp. Bên cạnh đó, chuẩn hóa cơ cấu sở hữu; kiểm toán và minh bạch báo cáo tài chính. Doanh nghiệp cần xây dựng được kế hoạch kinh doanh, lộ trình tăng trưởng, mô hình tài chính; xác định số vốn cần huy động, tỷ lệ sở hữu chào bán cũng như cấu trúc giao dịch phù hợp.
