Lồng ghép giá trị vốn tự nhiên vào hoạt động kinh tế không chỉ thúc đẩy chuyển đổi xanh mà là bước đi quan trọng để tăng trưởng bền vững.
Đây là một trong những nội dung được PGS TS Nguyễn Đình Thọ - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, chính sách tài nguyên và môi trường đề cập trước bối cảnh kinh tế thế giới đang tái cấu trúc theo hướng bền vững. Chuyển đổi xanh, với kinh tế Việt Nam vì thế trở thành yêu cầu bắt buộc.
Áp lực tăng trưởng
Theo PGS TS Nguyễn Đình Thọ, để phát triển tự chủ, doanh nghiệp và nền kinh tế Việt Nam cần giải quyết một số thách thức đang tạo ra áp lực cho tăng trưởng. Trước hết là sự cạn kiệt “vốn tự nhiên”. Việt Nam hiện ghi nhận mức thâm hụt sức chứa sinh thái khoảng 220%, nghĩa là nhu cầu sử dụng tài nguyên đã vượt quá khả năng tái tạo của hệ sinh thái.
Bên cạnh đó, giai đoạn tăng trưởng kinh tế cao cũng tạo ra một số áp lực đến môi trường, tài nguyên thiên nhiên. Theo tính toán, nếu không có biện pháp thích ứng mạnh mẽ, kịp thời và hiệu quả, tác động kép của biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường có thể làm giảm 12,5% GDP mỗi năm vào năm 2050.
Trong khi đó, ở giai đoạn phát triển tới, năng lực tăng trưởng sẽ ngày càng phụ thuộc vào các hệ thống tự nhiên. Đó là nền tảng giúp duy trì sản xuất, hạ tầng và khả năng chống chịu trước rủi ro.
Một áp lực khác, theo PGS TS Nguyễn Đình Thọ là an ninh năng lượng. Thực tế cho thấy, với mỗi 1% tăng trưởng GDP, nhu cầu năng lượng có thể tăng tương đương từ 1,7 - 2 lần. Những biến động địa chính trị toàn cầu đã cho thấy mức độ nhạy cảm và dễ tổn thương của hệ thống năng lượng.
Năng lượng hóa thạch tuy có chi phí thấp nhưng tiềm ẩn rủi ro lớn về an ninh và ổn định nguồn cung. Phát triển năng lượng tái tạo là một trong những giải pháp tất yếu góp phần đảm bảo duy trì chuỗi cung ứng và an ninh năng lượng.
Từ góc độ thương mại, nhiều thị trường lớn đang siết chặt các tiêu chuẩn môi trường, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc… Xanh hoá sản xuất đang trở thành “giấy thông hành” để doanh nghiệp duy trì, mở rộng thị trường. Chưa kể, những thay đổi trong hành vi tiêu dùng của khách hàng trên toàn cầu cũng đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh.
Động lực tăng trưởng bền vững
Thực tế, sau khi cam kết đạt Netzero vào năm 2050 tại COP26, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện thể chế, thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và phát triển bền vững. Nhiều tập đoàn lớn, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt đã tiên phong chuyển đổi xanh. Quá trình này bắt đầu từ những việc đơn giản, khả thi như sử dụng năng lượng tái tạo, ứng dụng công nghệ hiện đại...
Việc giảm cường độ phát thải và tiêu hao năng lượng trên giá trị tăng trưởng không chỉ hướng tới góp phần hiện thực cam kết chính trị mà còn là giải pháp tiết kiệm trực tiếp cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Đồng thời, mở ra cơ hội tăng trưởng bền vững hơn, nâng cao biên lợi nhuận. Đặc biệt, với các ngành sản xuất thế mạnh như dệt may, gỗ và chế biến lâm sản… xanh hoá góp phần năng lực cạnh tranh lâu dài, duy trì tăng trưởng trong bối cảnh bất định ngày càng tăng.
Với nền kinh tế, thực hiện chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, công nghiệp tái chế đã góp phần mở ra không gian phát triển mới cho doanh nghiệp khi tận dụng lợi thế thiên nhiên, tiềm năng của các loại phụ phẩm trong sản xuất công - nông nghiệp để đưa thành tài nguyên, đầu vào cho các ngành sản xuất khác.
Từ thực tế trên, PGS TS Nguyễn Đình Thọ cho rằng, với tiếp cận đúng hướng, chuyển đổi xanh tạo động lực để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng phát triển và củng cố năng lực cạnh tranh quốc gia. Vì vậy, vấn đề cốt lõi chính là cách thức chuyển đổi để vừa đáp ứng yêu cầu quốc tế vừa đảm bảo lợi ích lâu dài của nền kinh tế.
Để thúc đẩy nhanh hơn quá trình trên, PGS TS Nguyễn Đình Thọ đề cập đến yêu cầu tiếp tục cải cách tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế pháp lý liên quan đến việc sử dụng phụ phẩm của ngành sản xuất này thành nguyên liệu của ngành sản xuất khác. Đồng thời, hoàn thiện cơ chế phát triển hệ sinh thái năng lượng tái tạo… nhằm tận dụng tối đa nguồn lực sẵn có trong dân cư và doanh nghiệp.
Đáng chú ý, cần quan tâm đầu tư kịp thời, hiệu quả vào bảo vệ, phục hồi thiên nhiên như một trong những điều kiện để nền kinh tế có thể đạt mức tăng trưởng cao và bền vững trong dài hạn. Lồng ghép giá trị của vốn tự nhiên vào quá trình hoạch định chính sách và lập kế hoạch phát triển một cách đồng bộ, gắn với chính sách phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Bên cạnh đó, tăng cường hợp tác quốc tế, ứng dụng khoa học công nghệ hỗ trợ quá trình ra quyết định trong quản lý tài nguyên bảo vệ môi trường và huy động nguồn lực tài chính cho các sáng kiến bảo tồn thiên nhiên... Đây được xem là yếu tố quan trọng để thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình phát triển bền vững.
