Tình trạng mạo danh luật sư, tổ chức hành nghề luật sư không chỉ gây thiệt hại cho khách hàng mà còn đặt ra yêu cầu bảo đảm cạnh tranh công bằng trên thị trường dịch vụ pháp lý.
Một tấm biển có chữ “luật”, một lời giới thiệu là luật sư hay lời quảng cáo nhận giải quyết mọi tranh chấp đôi khi đủ khiến khách hàng tin tưởng giao tiền. Chỉ đến khi công việc không được giải quyết, thậm chí phải tìm đến cơ quan công an, họ mới biết người nhận tiền không phải luật sư như đã giới thiệu.
Ngày 14/1/2026, TAND TP Hồ Chí Minh tuyên phạt Nguyễn Thị Thanh Vân 16 năm tù về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Vân không phải luật sư nhưng tự giới thiệu là luật sư giỏi, nhiều mối quan hệ, có thể giải quyết những tranh chấp phức tạp để tạo lòng tin và chiếm đoạt tiền của người có nhu cầu hỗ trợ pháp lý.
Hồi tháng 3/2026, Công an tỉnh Thái Nguyên cũng bắt giữ một người giả danh luật sư, nhận giải quyết tranh chấp đất đai và làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất rồi bị cáo buộc chiếm đoạt tiền.
Những vụ việc trên không chỉ là câu chuyện về thủ đoạn lừa đảo. Chúng còn cho thấy một thực tế đáng lo ngại: người có nhu cầu sử dụng dịch vụ pháp lý không phải lúc nào cũng biết cách xác minh tư cách của người nhận giải quyết công việc.
Sự nhầm lẫn càng dễ xảy ra khi một số doanh nghiệp sử dụng tên gọi có các cụm từ liên quan đến luật, tư vấn luật nhưng không phải tổ chức hành nghề luật sư. Sở Tư pháp Đồng Nai từng có văn bản cảnh báo tình trạng này vì có thể khiến người dân, doanh nghiệp hiểu sai về tư cách của đơn vị cung cấp dịch vụ.
Một doanh nghiệp có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, có trụ sở và biển hiệu rõ ràng vẫn chưa đủ để khẳng định đó là tổ chức hành nghề luật sư. Trong khi đó, khách hàng thường quan tâm đến khả năng giải quyết công việc, chi phí và những lời cam kết hơn là kiểm tra điều kiện hành nghề.
Đây cũng là cơ hội để những cá nhân, tổ chức không đủ điều kiện lợi dụng sự thiếu thông tin nhằm thu hút khách hàng. Hậu quả không chỉ dừng ở số tiền đã thanh toán. Người sử dụng dịch vụ còn có thể bỏ lỡ thời hiệu khởi kiện, nhận tư vấn sai hoặc ký những giấy ủy quyền tiềm ẩn rủi ro đối với tài sản của mình.
Ở chiều ngược lại, những tổ chức hành nghề luật sư đúng quy định phải đáp ứng các điều kiện về nhân sự, đăng ký hoạt động và trách nhiệm nghề nghiệp. Nếu những đơn vị không đủ điều kiện vẫn có thể quảng bá, nhận việc như một công ty luật, sự cạnh tranh trên thị trường khó bảo đảm công bằng.
Dẫu vậy, giới chuyên gia cho rằng, cũng cần phân biệt giữa hành vi mạo danh luật sư với hoạt động tư vấn hợp pháp của doanh nghiệp. Không phải cứ có chữ “luật” trong tên gọi hoặc cung cấp thông tin liên quan đến pháp luật là vi phạm. Điều cần làm rõ là đơn vị đó thực sự cung cấp dịch vụ gì, có đáp ứng điều kiện tương ứng hay không và có khiến khách hàng hiểu nhầm về tư cách hành nghề hay không.
Đây là vấn đề cần được giải quyết thấu đáo khi sửa đổi Luật Luật sư. Dự thảo đang được Quốc hội thảo luận đã đề xuất nghiêm cấm hành vi mạo danh luật sư, tổ chức hành nghề luật sư, sử dụng tên gọi gây nhầm lẫn và cung cấp dịch vụ pháp lý có thu thù lao trái điều kiện luật định.
Song, chỉ bổ sung quy định cấm là chưa đủ. Khi khách hàng khó kiểm tra tư cách của người cung cấp dịch vụ, còn việc đăng ký kinh doanh và quản lý hành nghề luật sư chưa được đối chiếu thông tin hiệu quả, nguy cơ nhầm lẫn vẫn có thể tiếp diễn.
Một cơ chế tra cứu công khai, thuận tiện về luật sư và tổ chức hành nghề luật sư sẽ giúp người dân, doanh nghiệp chủ động xác minh trước khi ký hợp đồng. Đồng thời, những trường hợp quảng cáo sai tư cách, tự nhận là công ty luật hoặc luật sư khi không đủ điều kiện cần được phát hiện sớm, thay vì chờ phát sinh thiệt hại mới xử lý.
Việc quản lý cũng phải đủ rõ để không biến yêu cầu chống mạo danh thành những hạn chế không cần thiết đối với hoạt động kinh doanh hợp pháp. Chặn được đơn vị trục lợi nhưng vẫn bảo đảm quyền kinh doanh của doanh nghiệp chân chính mới là mục tiêu cần hướng tới.
Bình luận về vấn đề này, Luật sư Tạ Anh Tuấn – Giám đốc Công ty Luật TNHH Tạ Anh Tuấn cho rằng, sửa đổi Luật Luật sư cần giải quyết được tình trạng cá nhân, tổ chức không đủ điều kiện nhưng vẫn quảng bá và cung cấp dịch vụ như luật sư, công ty luật.
“Cần làm rõ ranh giới giữa hoạt động tư vấn hợp pháp của doanh nghiệp với hoạt động hành nghề luật sư có điều kiện. Quy định phải đủ chặt để xử lý hành vi mạo danh, trục lợi nhưng không tạo thêm rào cản kinh doanh. Quan trọng hơn, người dân phải có cách kiểm tra nhanh, chính xác tư cách của luật sư và tổ chức hành nghề trước khi sử dụng dịch vụ”, Luật sư đề xuất.
Theo Luật sư Tạ Anh Tuấn, cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan quản lý hoạt động luật sư cần có cơ chế trao đổi, đối chiếu thông tin, nhất là với những đơn vị quảng cáo dịch vụ dễ gây nhầm lẫn.
“Phát hiện sớm và xử lý đúng hành vi vi phạm không chỉ bảo vệ khách hàng mà còn giúp những tổ chức hành nghề luật sư chân chính cạnh tranh công bằng”, Luật sư Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh.
