Trong tiến trình chuyển đổi số đô thị, việc lựa chọn đúng nền tảng dữ liệu có ý nghĩa quyết định đến chất lượng quy hoạch, đầu tư và quản lý phát triển.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, TS. Nguyễn Xuân Linh – Phó Viện trưởng Viện AIST đã làm rõ vai trò của BIM (Mô hình hóa thông tin công trình) và GIS (Hệ thống thông tin địa lý), cũng như những thách thức và hướng đi cho Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
- Thưa ông, vì sao GIS và BIM được xem là trụ cột của chuyển đổi số hạ tầng đô thị hiện nay?
Bởi vì không thể quản lý đô thị hiện đại bằng dữ liệu rời rạc và bản vẽ giấy. GIS cung cấp nền tảng dữ liệu không gian tổng thể cho quy hoạch và quản lý đô thị, còn BIM cho phép quản lý chi tiết từng công trình, từng tuyến hạ tầng trong suốt vòng đời từ thiết kế, thi công đến vận hành. Khi kết hợp, GIS và BIM tạo thành nền móng dữ liệu số cho đô thị thông minh, giúp việc ra quyết định dựa trên dữ liệu thay vì cảm tính.
- Điểm thay đổi quan trọng nhất trong quy hoạch đô thị – nông thôn liên quan đến GIS hiện nay là gì?
Điểm mấu chốt là GIS đã chính thức trở thành thành phần bắt buộc trong hồ sơ quy hoạch theo Thông tư 16/2025/TT-BXD. Quy hoạch không còn dừng lại ở bản vẽ in đóng dấu, mà phải được chuẩn hóa, số hóa và tổ chức dưới dạng cơ sở dữ liệu địa lý để phục vụ thẩm định, quản lý và khai thác lâu dài.
Điều này đồng nghĩa với việc chúng ta đang chuyển từ tư duy “bản vẽ tĩnh” sang “dữ liệu sống”. Hệ thống GIS hiện nay bao phủ hầu hết các lĩnh vực quan trọng của đô thị như sử dụng đất, giao thông, cấp – thoát nước, cấp điện, hạ tầng ngầm, môi trường, năng lượng… và có thể cập nhật, phân tích, khai thác cho nhiều mục tiêu khác nhau.
- Việc bắt buộc áp dụng GIS có làm gia tăng chi phí và gây khó khăn cho các địa phương, thưa ông?
Đúng là có điều chỉnh chi phí, với hệ số K = 1,1 theo Thông tư 17/2025/TT-BXD. Tuy nhiên, cần nhìn nhận đây là khoản đầu tư cho hiệu quả dài hạn, không phải chi phí phát sinh đơn thuần.
GIS giúp giảm trùng lặp khảo sát, hạn chế sai sót dữ liệu, tăng tính minh bạch trong quản lý quy hoạch và đặc biệt là giảm rất nhiều chi phí điều chỉnh quy hoạch về sau. Thực tế cho thấy, khi dữ liệu quy hoạch được công bố trên nền tảng GIS, hiệu quả quản lý đất đai, đầu tư xây dựng và khả năng tiếp cận thông tin của người dân, doanh nghiệp đều được cải thiện rõ rệt.
- Với BIM, đâu là những hiểu lầm phổ biến và khung pháp lý hiện nay đã đủ mạnh để triển khai hay chưa?
Hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng BIM chỉ là mô hình 3D. Thực chất, BIM là một quy trình quản lý thông tin xuyên suốt vòng đời công trình, tích hợp cả tiến độ, chi phí, vận hành và yếu tố bền vững, chứ không chỉ là hình ảnh trực quan.
Về pháp lý, có thể nói là khá đầy đủ. Nghị định 175/2024/NĐ-CP đã quy định áp dụng BIM bắt buộc đối với các dự án từ nhóm B trở lên và các công trình mới từ cấp II trở lên, cùng với hệ thống thông tư, hướng dẫn kỹ thuật và lộ trình quốc gia. Hiện nay, vấn đề không còn là “có làm hay không”, mà là làm thế nào để triển khai hiệu quả.
- Theo ông, đâu là thách thức lớn nhất và hướng đi ưu tiên trong thời gian tới để GIS – BIM thực sự phát huy hiệu quả?
Thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ, mà ở con người và tư duy triển khai. Chúng ta còn thiếu nguồn nhân lực am hiểu đồng thời quy hoạch, GIS và BIM; tiêu chuẩn dữ liệu chưa đồng bộ; và thói quen làm việc theo phương thức truyền thống vẫn khá phổ biến.
Trong thời gian tới, cần ưu tiên đào tạo nhân lực, chuẩn hóa dữ liệu và triển khai các dự án thí điểm có tính dẫn dắt. Khi đã có những mô hình thành công, GIS và BIM sẽ không còn là khái niệm “kỹ thuật”, mà trở thành công cụ quản lý quen thuộc của các địa phương và chủ đầu tư. Chỉ khi GIS và BIM được tích hợp trong một hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, chúng ta mới có thể hướng tới đô thị thông minh và phát triển bền vững đúng nghĩa.
- Xin trân trọng cảm ơn ông!
