Từ xí nghiệp thời bao cấp đến nhà hoạch định chính sách ở cấp chiến lược, ông Đoàn Duy Thành là hình ảnh tiêu biểu của một lãnh đạo đi lên từ kinh tế thực, dám “xé rào” để mở đường cho cải cách.
Ông Đoàn Duy Thành (1929 - 2026) là một trong những gương mặt tiêu biểu của lớp lãnh đạo tiên phong tư duy đổi mới trong giai đoạn chuyển mình đầy khó khăn của kinh tế Việt Nam. Sinh ngày 15/9/1929, quê Hải Dương (cũ), ông trưởng thành từ thực tiễn quản lý và để lại dấu ấn đậm nét với tinh thần cải cách quyết liệt, thường được nhắc đến bằng cụm từ “xé rào” trong đường lối kinh tế.
Trong sự nghiệp công tác, ông từng đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng như Bí thư Thành ủy Hải Phòng, Bộ trưởng Bộ Ngoại thương, và Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng giai đoạn 1987 - 1990, thời kỳ bản lề của công cuộc Đổi mới. Trên cương vị lãnh đạo, ông ủng hộ mạnh mẽ việc nới lỏng cơ chế quản lý cứng nhắc, mở rộng quyền chủ động cho địa phương và doanh nghiệp, thúc đẩy ngoại thương và hội nhập kinh tế.
Sau những năm tháng hoạt động cách mạng và tham gia lãnh đạo cấp ủy tại Hải Phòng, từ năm 1958, ông Đoàn Duy Thành gần như trọn đời gắn bó với doanh nghiệp và quản lý kinh tế, với quãng thời gian lên tới 45 năm. Ít có nhà lãnh đạo nào đi một hành trình dài và liền mạch như vậy, từ tầng nấc thấp nhất của hoạt động sản xuất - phân phối cho tới cấp điều hành vĩ mô của nền kinh tế.
Ông bắt đầu ở những vị trí điển hình thời bao cấp: Chủ nhiệm các công ty bách hóa, bông vải sợi, may mặc, những đơn vị trực tiếp đối diện với thiếu thốn, ách tắc và cơ chế quản lý cứng nhắc. Chính từ thực tiễn ấy, ông tích lũy kinh nghiệm điều hành và dần được giao những trọng trách lớn hơn, trở thành Chủ tịch Thành phố Hải Phòng, rồi Bộ trưởng Bộ Ngoại thương và sau cùng là Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng - cương vị tương đương Phó Thủ tướng.
Chính nhờ quá trình thực tiễn phong phú, ông Thành trở thành một nhà lãnh đạo kỹ trị hiếm hoi trong giai đoạn đầu của công cuộc Đổi mới. Đi ra từ doanh nghiệp rồi quay trở lại hoạch định đường lối cho doanh nghiệp, ông hiểu sâu sắc những “điểm nghẽn” của nền kinh tế kế hoạch hóa: từ cơ chế xin - cho, hạn chế quyền tự chủ, cho tới sự thiếu vắng một môi trường pháp lý minh bạch.
Vì vậy, trong tư duy điều hành của ông, cải cách không phải là những khẩu hiệu lớn, mà là những thay đổi cụ thể, có thể đo đếm được, nhằm giải phóng năng lực sản xuất và khơi thông dòng chảy thương mại.
Cách tiếp cận ấy khiến ông Đoàn Duy Thành luôn nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp như một chủ thể phát triển, chứ không đơn thuần là đối tượng quản lý. Ở ông, tư duy quản lý nhà nước gắn chặt với logic thị trường, với hiệu quả và tính khả thi. Chính sự kết hợp giữa trải nghiệm thực tiễn và tư duy chính sách này đã giúp ông để lại dấu ấn đặc biệt trong việc hình thành các thiết chế kinh tế mới, đặt nền móng cho mối quan hệ bình đẳng hơn giữa Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp trong thời kỳ hậu bao cấp.
Đặc biệt, với vai trò Chủ tịch đầu tiên của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam giai đoạn 1993 - 2002, nay là Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) ông Đoàn Duy Thành góp phần đặt nền móng cho việc hình thành tiếng nói đại diện của cộng đồng doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Ông được đánh giá là nhà lãnh đạo thực tiễn, dám nghĩ, dám làm và sẵn sàng chịu trách nhiệm vì lợi ích phát triển lâu dài của đất nước.
Thứ nhất, xác lập VCCI như “cầu nối” giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Trong bối cảnh đầu thập niên 1990, khu vực tư nhân còn non trẻ và chưa có tiếng nói chính thức, ông Thành chủ trương để VCCI không chỉ là tổ chức xúc tiến thương mại, mà trở thành kênh phản ánh khó khăn, kiến nghị chính sách từ cộng đồng doanh nghiệp lên Chính phủ. Đây là bước chuyển tư duy rất mới so với mô hình quản lý hành chính trước đó.
Thứ hai, đặt nền móng cho văn hóa đối thoại chính sách. Dưới sự dẫn dắt của ông, VCCI bắt đầu tham gia góp ý luật, cơ chế kinh tế, đặc biệt liên quan đến thương mại, xuất nhập khẩu và môi trường kinh doanh. Điều này góp phần hình thành thói quen tham vấn doanh nghiệp trong quá trình xây dựng chính sách - một yếu tố cốt lõi của kinh tế thị trường.
Thứ ba, mở hướng hội nhập cho doanh nghiệp Việt. Với kinh nghiệm ngoại thương, ông Thành thúc đẩy VCCI tăng cường quan hệ với các Phòng thương mại quốc tế, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường nước ngoài trong giai đoạn Việt Nam vừa thoát bao cấp và bắt đầu mở cửa.
* Ông Đoàn Duy Thành sinh năm 1929 tại thôn Tường Vu, xã Cộng Hòa, huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương cũ (nay là Hải Phòng). Ông từng đảm nhiệm các chức vụ Bí thư Thành ủy Hải Phòng, Bộ trưởng Bộ Ngoại Thương, Phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (Phó thủ tướng), Bộ trưởng Bộ Kinh tế đối ngoại.
* Sau khi đảm nhiệm chức Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, năm 1993 đến 2002, ông Đoàn Duy Thành làm Chủ tịch đầu tiên của VCCI.
* Ông Đoàn Duy Thành trưởng thành trong một gia đình có truyền thống yêu nước khi ông là cựu tù Côn Đảo. Ông được xem là một trong những lãnh đạo "xé rào" với nhiều quyết sách trong giai đoạn đất nước thời kỳ đầu đổi mới.
* Một trong những dấu ấn lớn của ông Đoàn Duy Thành khi đảm nhiệm vai trò Phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng là dự án khai hoang đắp đập Đình Vũ và đê đường 14 năm 1980, mở rộng diện tích đất canh tác, lập nên hai xã mới Hải Thành và Tân Thành.
* Ông cũng tiên phong trong phong trào "Ngói hóa nông thôn", cải thiện đời sống người dân và kiên quyết không thi hành Chỉ thị Z30 về tịch thu nhà dân.
* Vào năm 1986, khi giữ vai trò Bộ trưởng Bộ Ngoại thương, giữa lúc nền kinh tế siêu lạm phát, ông đã cho nhập 160 tấn vàng để kiềm chế lạm phát, đồng thời xóa bỏ độc quyền ngoại thương, mở đường cho doanh nghiệp tự chủ trong xuất nhập khẩu.
* Đặc biệt, nguyên Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, nguyên Chủ tịch VCCI Đoàn Duy Thành đã để lại nhiều dấu ấn trong việc xây dựng và phát triển Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam nay là Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).
.jpg "Tầm nhìn và sứ mệnh của VCCI trong giai đoạn phát triển đất nước")
