Với mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao và điều kiện kinh doanh còn thách thức, làm gia tăng áp lực huy động vốn và rủi ro suy giảm chất lượng tài sản của các ngân hàng.
Theo báo cáo cập nhật về ngành ngân hàng vừa công bố, CTCP Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating) cho biết, mức độ phân hóa trong hồ sơ tín nhiệm giữa các ngân hàng tại Việt Nam ngày càng rõ nét trong nửa đầu năm 2026.
Các nhà phân tích chỉ ra trong bối cảnh mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao và điều kiện kinh doanh còn nhiều thách thức - dưới tác động của căng thẳng địa chính trị kéo dài, qua đó làm gia tăng áp lực huy động vốn và rủi ro suy giảm chất lượng tài sản của các ngân hàng.
Thống kê của VIS Rating cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ nợ quá hạn toàn ngành tăng lên 3,8%, từ 3,3% cả năm 2025, do áp lực suy giảm khả năng trả nợ gia tăng ở cả nhóm khách hàng bán lẻ và doanh nghiệp.
Tình trạng quá hạn tại phân khúc khách hàng cá nhân đã lan rộng từ ngân hàng nhỏ và vừa (như OCB, LPB, SGB, VAB, KLB, ABB) sang một số ngân hàng lớn (như TCB); đặc biệt là đối với các khoản vay mua nhà và/hoặc hộ kinh doanh. Mặt bằng lãi suất cao và đòn bẩy hộ gia đình gia tăng đã gây áp lực lên khả năng trả nợ của nhóm khách hàng này.
Rủi ro nhóm khách hàng doanh nghiệp cũng tăng tại một số ngân hàng lớn (như HDB, STB, CTG), đặc biệt ở các nhóm ngành bất động sản, thực phẩm và đồ uống và nông nghiệp. Chi phí tài chính và logistics gia tăng do căng thẳng địa chính trị gây áp lực lên biên lợi nhuận và dòng tiền của các doanh nghiệp này.
Ngược lại, VCB và ACB duy trì chất lượng tài sản ổn định nhờ danh mục đa dạng, tiêu chuẩn thẩm định thận trọng và tỷ trọng cho vay bất động sản rủi ro cao thấp hơn ngành.
"Chúng tôi kỳ vọng rủi ro tài sản toàn ngành sẽ tiếp tục ở mức cao trong nửa cuối năm 2026 trong bối cảnh lãi suất neo cao. Áp lực sẽ rõ nét hơn tại các ngân hàng có tỷ trọng bán lẻ lớn và tăng trưởng nhanh cho vay bất động sản rủi ro cao", các chuyên gia phân tích VIS Rating nêu tại báo cáo.
Đối với khả năng sinh lời của ngành ngân hàng, sự phân hóa tiếp tục diễn ra khi ngân hàng lớn bứt phá với biên lợi nhuận cải thiện và đa dạng hóa nguồn thu.
ROAA toàn ngành tăng 10 điểm cơ bản lên 1,51% nhờ NIM cải thiện tại SOBs và ngân hàng lớn.
Các ngân hàng này bù đắp chi phí huy động gia tăng thông qua lợi suất cho vay cao hơn, nhờ đẩy mạnh cho vay ở các phân khúc có biên lợi nhuận tốt như bất động sản dài hạn (như MBB, HDB), cho vay bán lẻ tín chấp (như TCB), cùng với tốc độ điều chỉnh lãi suất cho vay nhanh hơn tại các ngân hàng quốc doanh (như VCB, CTG).
Lợi nhuận của một số ngân hàng tư nhân lớn (như TCB, HDB) còn được hỗ trợ bởi nguồn thu phí từ hoạt động ngân hàng đầu tư thông qua các công ty chứng khoán.
Ngược lại, ROAA của các ngân hàng nhỏ giảm 20 điểm cơ bản do biên lợi nhuận thu hẹp từ cạnh tranh huy động (như MSB, SSB), cùng với chi phí tín dụng gia tăng (như SGB, VAB, PGB, BAB, STB).
Chúng tôi kỳ vọng ROAA toàn ngành sẽ duy trì ổn định quanh mức 1,5%, khi áp lực chi phí tín dụng gia tăng tại các ngân hàng sẽ được bù đắp bởi sự cải thiện NIM tại một số ngân hàng lớn.
Trong khi đó, bộ đệm hấp thụ vốn toàn ngành ở mức khiêm tốn trong bối cảnh rủi ro tài sản gia tăng.
Theo VIS Rating, tỷ lệ vốn chủ sở hữu hữu hình trên tổng tài sản (TCE/TA) của toàn ngành giảm nhẹ xuống 8,3% trong 6T2026, từ 8,4% tại cuối quý I/2026, chủ yếu do một số ngân hàng quy mô lớn và vừa thực hiện chi trả cổ tức bằng tiền mặt (như ACB, LPB, VPB và VIB).
Tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLCR) của toàn ngành giảm xuống 79% trong 6 tháng 2026, thấp hơn 4 điểm phần trăm so với cuối năm 2025, trong bối cảnh nợ quá hạn gia tăng, đặc biệt tại một số ngân hàng quốc doanh như CTG và BID.
VIS Rating cũng nhận định rủi ro huy động vốn và thanh khoản tiếp tục hiện hữu khi tín dụng trung dài hạn tăng mạnh.
Tỷ lệ tiền gửi CASA/Tổng cho vay ổn định ở 18% nhờ tăng tiền gửi CASA tại nhóm quốc doanh và ngân hàng lớn có nền tảng huy động vững chắc. Các ngân hàng lớn như TCB, ACB và HDB được kỳ vọng sẽ tiếp tục đa dạng hóa cơ cấu nguồn vốn thông qua các khoản vay nước ngoài kỳ hạn dài nhằm hỗ trợ tăng trưởng tín dụng.
Ngược lại, rủi ro thanh khoản vẫn ở mức cao tại nhóm ngân hàng nhỏ và trung bình, do tiếp tục phụ thuộc vào nguồn vốn liên ngân hàng ngắn hạn trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng cao và cạnh tranh huy động ngày càng gay gắt.
"Chúng tôi kỳ vọng mức độ phân hóa này sẽ tiếp tục duy trì trong nửa cuối năm 2026, với các thách thức chính đến từ rủi ro chất lượng tài sản, huy động vốn và thanh khoản. Bên cạnh đó, tăng trưởng tín dụng ở mức cao cùng với việc tiêp tục chi trả cổ tức tiền mặt khiến bộ đệm hấp thụ tổn thất của ngành sẽ vẫn ở mức khiêm tốn", tổ chức xếp hạng tín nhiệm nhận định.
