Chuyện làm ăn
Thương mại hóa sản phẩm nội bộ
Trong cuộc chạy đua đổi mới, không phải công ty nào cũng cần tìm ý tưởng đột phá ở bên ngoài.
Nhiều công ty đã tìm thấy sản phẩm mới ngay trong chính hoạt động vận hành hàng ngày của doanh nghiệp.
Những công cụ vốn chỉ được dùng để giải quyết nhu cầu nội bộ, nhưng nếu được phát triển đúng cách, có thể trở thành sản phẩm độc lập, mở ra cả một lĩnh vực kinh doanh mới.
Câu chuyện của Arm và Acorn
Không nhiều người biết bộ vi xử lý ARM – hiện là nền tảng của hầu hết các con chip trên toàn cầu – vốn dĩ là một sản phẩm nội bộ của một công ty máy tính nhỏ, phục vụ một nhu cầu rất cụ thể, đó là chạy máy tính học đường BBC Micro của Acorn Computers (Anh) vào đầu thập niên 1980.
Thời điểm đó, Acorn là một công ty nhỏ, không đủ khả năng tài chính để mua bản quyền vi mạch từ các hãng lớn như Intel hay Motorola. Công ty này buộc phải tự phát triển bộ vi xử lý của riêng mình, với một mục tiêu duy nhất là tiết kiệm điện, đơn giản, hiệu suất cao và dễ tích hợp. Đó chính là tiền đề ra đời của bộ xử lý Acorn RISC Machine, sau này gọi tắt là ARM.
Với thiết kế tinh gọn và kiến trúc RISC, con chip nội bộ này bất ngờ được các hãng điện tử lớn quan tâm, đặc biệt là trong bối cảnh thiết bị di động bắt đầu trỗi dậy và yêu cầu vi xử lý tiêu thụ ít năng lượng. Nắm bắt cơ hội, năm 1990, Acorn cùng Apple và VLSI Technology quyết định tách riêng mảng vi xử lý ra thành một công ty độc lập mang tên ARM Ltd. Mặc dù sau đó Acorn suy yếu và hiện nay đã không còn, nhưng công ty con ARM lại phát triển vượt bậc, trở thành nền tảng vi xử lý phổ biến nhất thế giới.
Thực tế ở Việt Nam
Việc thương mại hóa sản phẩm nội bộ cũng đã được nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam ứng dụng thành công. Một ví dụ điển hình là Viettel Cloud. Dự án này được khởi động từ tháng 5/2018 với mục tiêu ban đầu chỉ để phục vụ hạ tầng công nghệ thông tin nội bộ của Viettel. Qua nhiều lần nâng cấp và cải tiến, hệ thống này dần trở thành một nền tảng điện toán đám mây toàn diện, không chỉ đáp ứng nhu cầu nội bộ mà còn đạt tiêu chuẩn thương mại. Ngày 14/10/2022, Viettel chính thức ra mắt hệ sinh thái Viettel Cloud, đưa sản phẩm “tự dùng” trở thành dịch vụ công nghệ sẵn sàng cung cấp cho khách hàng bên ngoài, đánh dấu bước tiến quan trọng trong chiến lược công nghệ số của tập đoàn.
Một trường hợp khác là FPT với lĩnh vực giáo dục. Ban đầu, FPT mở các chương trình đào tạo quốc tế như FPT Aptech (1999) và FPT Arena (2004) nhằm giải quyết nhu cầu nhân lực công nghệ thông tin và thiết kế cho chính hệ sinh thái công nghệ của mình. Từ nền tảng đào tạo nội bộ đó, chỉ sau vài năm, FPT quyết định thương mại hóa bằng việc thành lập Trường Đại học FPT vào năm 2006.
3 lưu ý khi triển khai
So với việc phát triển một sản phẩm hoàn toàn mới để bán ra thị trường thì thương mại hóa sản phẩm nội bộ giống như mở một cánh cửa sẵn có: sản phẩm đã tồn tại, đã được kiểm chứng thực tế qua quá trình vận hành nội bộ, và khách hàng đầu tiên chính là đội ngũ trong công ty. Doanh nghiệp không cần phải phỏng đoán xem thị trường cần gì, vì họ đã tự mình trải nghiệm bài toán đó, giải nó mỗi ngày và biết rõ đâu là điều quan trọng nhất.
Chính điều này tạo ra lợi thế cạnh tranh: sản phẩm nội bộ thường có độ thực dụng rất cao, được thiết kế xoay quanh nhu cầu thật. Hơn nữa, việc tìm được khách hàng ngay không chịu nhiều sức ép, bởi vì nhu cầu nội bộ đã đủ lớn để duy trì sản phẩm.
Tuy vậy, không phải công cụ nào trong nội bộ cũng đủ điều kiện để đưa ra thị trường. Vậy làm sao để tìm ra được sản phẩm hội tụ đủ tố chất để thương mại hóa? Chúng ta có thể dựa vào 3 tiêu chí.
Thứ nhất là chi phí. Nếu một hoạt động đang tiêu tốn ngân sách lớn của công ty, thì có nghĩa là giải pháp nội bộ thực sự có giá trị, đủ để bản thân công ty chấp nhận chi tiền. Và rất có thể thị trường cũng đang có nhiều công ty gặp bài toán tương tự.
Thứ hai là khả năng tạo khác biệt cho sản phẩm. Nếu một công cụ nội bộ giúp sản phẩm được sản xuất nhanh hơn, rẻ hơn và linh hoạt hơn, thì chính nó đã mang sức hút riêng. Chẳng hạn như với GrabMaps, Grab tự phát triển bản đồ với nhiều yêu cầu đặc thù, trong đó bản đồ cần phải tối ưu đường đi cho tài xế - đây là một vấn đề tiêu tốn nhiều chi phí giải quyết nhưng tạo ra lợi thế khác biệt cho Grab. Sau khi hệ thống được vận hành ổn định, mở bán API là bước đi tự nhiên, bởi vì có rất nhiều doanh nghiệp đang chưa thể giải bài toán tương tự như của Grab.
Thứ ba là độ dày kinh nghiệm. Giá trị thương mại không chỉ đến từ việc hoạt động tốt, mà từ việc đã sống sót qua thực chiến. Như vậy, nếu sản phẩm đã được công ty sử dụng lâu dài và đã được thử thách qua nhiều bối cảnh, thì tự bản thân nó đã tạo dựng được uy tín và kinh nghiệm. Chẳng hạn, AWS từng là hạ tầng của Amazon trước khi trở thành nền tảng đám mây lớn nhất thế giới.