Nghiên cứu - Trao đổi

Trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển xanh và cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, việc phát huy sức mạnh nội lực của doanh nghiệp Việt Nam trở thành yêu cầu cấp thiết để giữ vững đà tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ba trụ cột của nội lực doanh nghiệp

Thực tế cho thấy, nội lực tổng thể của khối doanh nghiệp Việt Nam đang dần được cải thiện với sự xuất hiện của một lớp doanh nghiệp năng động, có tư duy đổi mới và từng bước vươn ra thị trường quốc tế. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động đầu tư vào chuyển đổi số, nghiên cứu phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu và tìm kiếm cơ hội trên các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Với hơn 940 nghìn doanh nghiệp đang hoạt động và hơn 5 triệu hộ kinh doanh, khu vực tư nhân hiện đóng góp khoảng 50% GDP, 30% ngân sách nhà nước và tạo ra hơn 80% việc làm cho xã hội. Không thể phủ nhận, đây là khu vực giàu tiềm năng phát triển nội lực từ năng lực tích lũy truyền thống trong các làng nghề, bí quyết của các doanh nhân, cho đến nguồn nhân lực trẻ, sáng tạo và dám nghĩ dám làm.

Muốn tồn tại và phát triển bền vững trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu khốc liệt, doanh nghiệp Việt buộc phải xây dựng cho mình nền tảng nội lực vững chắc, dựa trên ba trụ cột chính bao gồm đổi mới sáng tạo, quản trị hiện đại và liên kết hệ sinh thái.

Thứ nhất, năng lực đổi mới sáng tạo là nền tảng tạo ra sự khác biệt và gia tăng giá trị. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy, tỉ lệ các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D) vẫn còn rất thấp, phần lớn đầu tư còn manh mún, thiếu chiều sâu. Doanh nghiệp muốn “sống khỏe” trong kỷ nguyên số và kinh tế xanh thì buộc phải đầu tư nghiêm túc cho tri thức, công nghệ và sáng tạo.

Thứ hai, quản trị hiện đại và minh bạch là xương sống cho sự phát triển dài hạn. Tuy nhiên, trình độ quản trị doanh nghiệp nhìn chung còn lạc hậu, thiếu chiến lược dài hạn, thiếu cơ chế kiểm soát nội bộ và không tách bạch giữa sở hữu và điều hành. Điều này khiến doanh nghiệp dễ đối mặt với rủi ro khi mở rộng quy mô, khó tiếp cận vốn đầu tư, đặc biệt là từ các tổ chức tài chính quốc tế.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và yêu cầu tiêu chuẩn quốc tế ngày càng cao, việc cải thiện chất lượng quản trị cần được xem là ưu tiên chiến lược nếu doanh nghiệp muốn khẳng định vị thế và phát triển bền vững.

Thứ ba, liên kết hệ sinh thái doanh nghiệp là yếu tố không thể thiếu để tạo ra sức mạnh cộng hưởng. Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp trong nước vẫn đang hoạt động rời rạc, thiếu liên kết ngang trong ngành và dọc theo chuỗi giá trị. Hệ quả là không hình thành được cụm ngành hay vùng sản xuất có năng lực cạnh tranh, đồng thời cũng không đủ sức đàm phán với các tập đoàn lớn hoặc chuỗi phân phối toàn cầu. Trong khi đó, tại nhiều nền kinh tế phát triển, mô hình liên kết giữa doanh nghiệp - viện nghiên cứu - Nhà nước - tổ chức trung gian đã tạo nên những hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững. Việt Nam cần coi việc xây dựng các mạng lưới liên kết bền vững này như nền tảng chiến lược để nâng cao nội lực doanh nghiệp trong dài hạn.

Kiến tạo môi trường minh bạch

Bên cạnh ba trụ cột then chốt để doanh nghiệp phát huy nội lực, vai trò kiến tạo của Nhà nước đóng vai trò quan trọng không thể thiếu. Theo đó, vai trò của chính sách Nhà nước không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ doanh nghiệp bằng các ưu đãi tài chính hay miễn giảm thuế phí, mà quan trọng hơn là phải tạo dựng được một môi trường thể chế minh bạch, ổn định và khuyến khích đổi mới. Điều này đòi hỏi chính sách cần chuyển mạnh từ “xin - cho” sang “tạo điều kiện”, từ can thiệp trực tiếp sang kiến tạo hệ sinh thái thông qua cải cách thủ tục hành chính, đầu tư vào hạ tầng số, nâng cao chất lượng đào tạo, hỗ trợ chuyển giao công nghệ và xây dựng các cơ chế thử nghiệm (sandbox)… để doanh nghiệp mạnh dạn sáng tạo và phát triển bền vững.

Một yêu cầu cấp thiết là cần xây dựng một đạo luật riêng về phát triển kinh tế tư nhân nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, đồng thời tạo khung khổ pháp lý rõ ràng để bảo vệ quyền lợi chính đáng và hợp pháp của doanh nghiệp tư nhân. Đây không chỉ là bước đi cần thiết để nâng tầm vị thế khu vực tư nhân trong nền kinh tế, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ cho cam kết kiến tạo và đồng hành của Nhà nước với doanh nghiệp.

Đáng nói, các tổ chức, hiệp hội ngành nghề cũng đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp phát huy nội lực. Trong đó, với lợi thế là tổ chức có mạng lưới kết nối sâu rộng trong cộng đồng doanh nghiệp cả nước, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực nội tại và đại diện tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình xây dựng chính sách.

Trong thời gian tới, VCCI cần tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động kết nối doanh nghiệp trong nước với đối tác quốc tế, góp phần hình thành hệ sinh thái hợp tác, cạnh tranh lành mạnh. Đồng thời, chú trọng phát triển đội ngũ doanh nhân thông qua các chương trình đào tạo về quản trị, văn hóa kinh doanh và trách nhiệm xã hội, đây đều là những yếu tố ngày càng quan trọng trong bối cảnh doanh nghiệp Việt đang bước vào sân chơi toàn cầu..

(*) Giảng viên cao cấp - Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân

PGS, TS Nguyễn Thường Lạng (*)