Tài chính số

Thị trường ví điện tử Việt Nam sau nhiều năm tăng trưởng nóng dựa trên chiến lược mở rộng người dùng bằng khuyến mại và trợ giá, sự cộng hưởng của cạnh tranh ngày càng khốc liệt cùng một hành lang pháp lý đang được hoàn thiện theo hướng chặt chẽ hơn, đang báo hiệu sự dịch chuyển sang một giai đoạn mới, nơi yếu tố bền vững, năng lực công nghệ và tuân thủ pháp lý sẽ dần thay thế cho cuộc đua về quy mô đơn thuần.

Tác động từ khung pháp lý mới

Theo báo cáo thường niên Kinh tế số khu vực Đông Nam Á (e-Conomy SEA 2025) lần thứ mười do Google, Temasek và Bain & Company công bố, tổng giá trị giao dịch thanh toán số tại Việt Nam ước tính đạt khoảng 178 tỷ USD trong năm 2025, phản ánh tốc độ số hóa mạnh mẽ trong hành vi thanh toán của người dân. Tính đến cùng thời điểm, cả nước có 47 tổ chức trung gian thanh toán được Ngân hàng Nhà nước cấp phép hoạt động. Số lượng ví điện tử đã được kích hoạt đạt gần 46 triệu ví, trong đó có hơn 30 triệu ví hoạt động thường xuyên. Đáng chú ý, tổng số dư trên các ví điện tử đã vượt mốc 2.800 tỷ đồng, không chỉ cho thấy mức độ sử dụng ngày càng cao mà còn là chỉ báo quan trọng về tiềm năng phát triển các dịch vụ tài chính gia tăng ngay trên nền tảng ví.

Tuy nhiên, đằng sau bức tranh tăng trưởng ấn tượng đó là một thực tế phân hóa ngày càng rõ nét. Thị phần chủ yếu tập trung vào một số “ông lớn” như MoMo, ZaloPay, ShopeePay và VNPay. Trong khi đó, các ví điện tử quy mô nhỏ hơn đang phải đối mặt với áp lực rất lớn trong việc thu hút và giữ chân người dùng, khi nguồn lực tài chính hạn chế khiến họ khó duy trì các chương trình khuyến mại kéo dài. Quá trình sàng lọc và thanh lọc thị trường vì thế diễn ra ngày càng mạnh mẽ.

Áp lực cạnh tranh không chỉ đến từ nội bộ ngành. Các ví điện tử còn chịu sức ép ngày càng gia tăng từ hệ thống ngân hàng. Sự phát triển nhanh của các ứng dụng mobile banking, cùng với việc tiêu chuẩn thanh toán VietQR được phổ cập rộng rãi, đang giúp ngân hàng dần lấy lại lợi thế trong mảng thanh toán bán lẻ. Trong bối cảnh đó, nếu không chuyển đổi mô hình kinh doanh và tạo ra giá trị khác biệt vượt ra ngoài chức năng thanh toán, vai trò của ví điện tử có nguy cơ bị thu hẹp đáng kể.

Chính trong giai đoạn cạnh tranh gay gắt này, một hành lang pháp lý mới đang được hình thành và được xem là yếu tố có tác động sâu sắc nhất đến tương lai của thị trường. Việc ví điện tử được chính thức công nhận là phương tiện thanh toán hợp pháp từ ngày 1/7/2025 theo 40/2024/TT-NHNN đã tạo ra một nền tảng pháp lý quan trọng, đặt ví điện tử vào vị thế tương đương với tiền mặt và thẻ ngân hàng.

Tiếp nối là Thông tư 41/2025/TT-NHNN sửa đổi bổ sung với các quy định chặt chẽ hơn về xác minh khách hàng, minh bạch thông tin và nâng hạn mức giao dịch cho các dịch vụ thiết yếu, cùng với Nghị định 94/2025/ND-CP về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho lĩnh vực fintech.

Nhìn nhận về các quy định này, nhiều chuyên gia cho rằng khung pháp lý mới mang lại tác động hai mặt. Trong ngắn hạn, chi phí tuân thủ chắc chắn sẽ tăng lên, đặc biệt với các ví điện tử nhỏ, buộc doanh nghiệp phải đầu tư mạnh hơn cho công nghệ, nhân sự và quy trình quản trị rủi ro. Các chương trình khuyến mại rầm rộ cũng khó có thể duy trì như trước, khiến thị trường có thể kém sôi động hơn về bề nổi. Tuy nhiên, về trung và dài hạn, một sân chơi được chuẩn hóa lại được kỳ vọng sẽ thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, nâng cao mức độ an toàn cho người dùng và xây dựng niềm tin bền vững cho toàn ngành.

Áp lực lên các ví điện tử quy mô nhỏ

Phân tích sâu hơn về cơ chế sandbox, PGS.TS. Trần Việt Dũng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Ngân hàng (Học viện Ngân hàng), cho rằng đây là một “vùng an toàn pháp lý có thời hạn” cho đổi mới sáng tạo.

Theo ông, cơ chế này cho phép các công ty fintech và ví điện tử thử nghiệm các công nghệ và mô hình kinh doanh mới như định danh điện tử nâng cao hay xác thực sinh trắc học trong phạm vi được kiểm soát, qua đó giảm rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp và đồng thời cung cấp dữ liệu thực tiễn quan trọng để cơ quan quản lý hoàn thiện chính sách.

Đối với các quy định tại Thông tư 40 và Thông tư 41, ông Dũng đánh giá đây là nỗ lực cân bằng giữa an toàn hệ thống và chi phí tuân thủ. Việc siết chặt KYC và nâng hạn mức giao dịch được kỳ vọng sẽ nâng cao mức độ bảo vệ người dùng và khuyến khích các giao dịch có giá trị lớn hơn đi qua kênh ví điện tử, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức không nhỏ về chi phí và năng lực công nghệ đối với các đơn vị cung ứng dịch vụ.

“Sự kết hợp giữa áp lực cạnh tranh và khung pháp lý mới đang tạo ra một quá trình tái định hình sâu sắc trên thị trường. Xu hướng dễ nhận thấy là sự dịch chuyển từ vai trò công cụ thanh toán đơn thuần sang phát triển hệ sinh thái dịch vụ tài chính số, nơi ví điện tử có thể cung cấp các sản phẩm giá trị gia tăng như tín dụng vi mô, tiết kiệm linh hoạt hay bảo hiểm vi mô”, vị chuyên gia phân tích.

Đồng thời, cạnh tranh trong giai đoạn tới sẽ ngày càng dựa trên nền tảng công nghệ, năng lực quản trị rủi ro và khả năng hợp tác với ngân hàng, thay vì dựa vào trợ giá để thu hút người dùng. Với các ví điện tử quy mô nhỏ, áp lực tuân thủ và yêu cầu nâng cấp công nghệ có thể dẫn tới làn sóng sáp nhập, mua lại hoặc rút lui khỏi thị trường.

Có thể thấy thị trường ví điện tử Việt Nam đang bước vào giai đoạn trưởng thành hơn, có chọn lọc và bền vững hơn. Giai đoạn tăng trưởng nóng dựa trên khuyến mại đang dần khép lại, nhường chỗ cho giai đoạn được định hình bởi đổi mới trong khuôn khổ pháp lý và năng lực vận hành thực chất.

Khung pháp lý mới, dù tạo ra những thách thức ngắn hạn, về bản chất là chất xúc tác quan trọng giúp sàng lọc thị trường và nâng cao chất lượng dịch vụ. Trong bối cảnh đó, câu hỏi không còn là ví điện tử nào lớn nhất, mà là đơn vị nào đủ linh hoạt, đủ tuân thủ và đủ đáng tin cậy để trở thành một định chế tài chính số thực thụ trong mắt người dùng và cơ quan quản lý.

Diễm Ngọc