24h

Những ngày gần đây, Zalo tung bản điều khoản mới liên quan đến dữ liệu cá nhân và quyền xử lý nội dung ở chế độ công khai. Cách triển khai đẩy người dùng vào thế chỉ còn một lựa chọn: bấm “Đồng ý” để tiếp tục sử dụng, hoặc bấm “Không đồng ý” và đối mặt khả năng bị hạn chế, thậm chí gián đoạn dịch vụ. Sự thay đổi diễn ra nhanh, dồn dập, trên một nền tảng đã trở thành kênh liên lạc quen thuộc trong đời sống và kinh doanh hằng ngày.

Điều đáng chú ý là phản ứng xã hội không xoay quanh bản cập nhật, mà xoay quanh quyền lựa chọn của chủ thể dữ liệu. Trên Zalo, người dùng không chỉ trò chuyện, mà còn gửi tài liệu, điều phối nhóm, trao đổi với khách hàng và đối tác. Với quy mô người dùng rất lớn, điều khoản sử dụng của nền tảng vì vậy kéo theo hệ quả rộng hơn một thỏa thuận cá nhân thông thường, điều này chạm tới câu chuyện niềm tin cộng đồng, trách nhiệm minh bạch và ranh giới tự nguyện khi chấp thuận dữ liệu cá nhân.

Trong điều khoản mới, Zalo đề cập quyền xử lý nội dung người dùng chia sẻ công khai, bao gồm chỉnh sửa, biên soạn và tạo sản phẩm phái sinh. Ở phía doanh nghiệp, đây có thể là điều kiện nhằm tối ưu hệ sinh thái sản phẩm, phục vụ thuật toán hoặc vận hành tính năng. Nhưng ở phía người dùng, câu chữ mở rộng mà thiếu minh họa cụ thể khiến họ lo ngại: dữ liệu được xử lý đến đâu, mục đích sử dụng là gì, và họ có quyền giới hạn hay từ chối từng phần thông tin không?

Trong khi nhiều nền tảng quốc tế cho phép người dùng tách mục đích đồng ý, giới hạn dữ liệu, hoặc tiếp tục dùng dịch vụ cơ bản khi từ chối các mục không cốt lõi (kèm cảnh báo thu hẹp tính năng), Zalo lại yêu cầu chấp thuận toàn phần nếu muốn tiếp tục kết nối. Điều này khiến người dùng có cảm giác rằng nút “không đồng ý” không đi kèm quyền “chọn lọc dữ liệu”, mà chỉ là lối thoát khỏi dịch vụ.

Theo các chuyên gia pháp lý, nguyên tắc “thu thập dữ liệu tối thiểu” đòi hỏi nền tảng chỉ được thu thập những dữ liệu thật sự cần thiết cho dịch vụ cốt lõi, phải minh bạch mục đích và cho phép người dùng giới hạn phạm vi đồng ý. Nhưng khi điều khoản được thiết kế theo dạng tổng hợp, không tách mục đích, không cho phép giới hạn, thì sự đồng ý dễ bị hiểu là “đồng ý thủ tục”, không phải “đồng ý tự nguyện có kiểm soát”.

Không ít doanh nghiệp, hộ kinh doanh và nhà sáng tạo nội dung, những nhóm đang dùng Zalo để tương tác khách hàng cũng bắt đầu lo ngại về hệ quả dài hạn nếu niềm tin cộng đồng tiếp tục xói mòn, hoặc nếu tranh chấp dữ liệu phát sinh trong bối cảnh các quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân sắp được áp dụng từ năm 2026.

Một điều khoản có thể đúng quy trình nội bộ, nhưng nếu thiếu minh bạch trong thiết kế lựa chọn và quyền giới hạn dữ liệu, hệ quả truyền thông và pháp lý có thể đến sớm hơn doanh nghiệp dự liệu.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Tạ Anh Tuấn – Giám đốc Công ty Luật TNHH Tạ Anh Tuấn cho rằng, cách Zalo lấy sự đồng ý dữ liệu cá nhân theo lựa chọn “đồng ý hoặc gián đoạn kết nối” đang làm suy yếu yếu tố tự nguyện thực chất của sự đồng ý trong môi trường số.

“Khi một nền tảng có mức độ phổ cập lớn và được sử dụng như kênh liên lạc quen thuộc trong đời sống lẫn kinh doanh, sự đồng ý với dữ liệu cá nhân không thể chỉ là một thao tác kỹ thuật. Nếu “Không đồng ý” dẫn đến nguy cơ mất kết nối, thì sự đồng ý ấy rất dễ bị coi là đồng ý hình thức, thiếu yếu tố tự nguyện thực chất”, ông Tuấn nhận định.

Theo Luật sư, điều khoản càng mở rộng càng phải tách mục đích thu thập dữ liệu, làm rõ phạm vi xử lý nội dung công khai, đồng thời trao cho chủ thể dữ liệu quyền giới hạn hoặc từ chối từng phần thông tin ngoài dịch vụ cốt lõi, thay vì buộc chấp thuận toàn phần.

Một điều khoản tổng hợp, không cho phép người dùng chọn lọc mục đích hay giới hạn phạm vi dữ liệu, sẽ khiến sự đồng ý bị hiểu là đồng ý thủ tục. Khi có tranh chấp phát sinh trong bối cảnh các quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân sắp được áp dụng, tòa án có thể xem xét tính vô hiệu của sự đồng ý nếu yếu tố tự nguyện thực chất không được bảo đảm.

Ông nhấn mạnh, rủi ro của Zalo không chỉ nằm ở câu chữ, mà nằm ở thiết kế lựa chọn bất lợi và thiếu quyền giới hạn dữ liệu cho chủ thể.

Doanh nghiệp có quyền cập nhật điều khoản để vận hành và phát triển sản phẩm, nhưng vận hành không thể thay thế quyền tự nguyện của chủ thể dữ liệu. Nền tảng nội địa muốn bền vững, phải đối thoại bằng minh bạch thật, lựa chọn thật, đó mới là hàng rào chắc nhất trước rủi ro pháp lý lẫn khủng hoảng niềm tin.

“Zalo đã lớn, nhưng điều khoản không thể lớn theo logic một chiều. Điều khoản phải tiến hóa theo chuẩn minh bạch, tự nguyện và trách nhiệm giải trình. Một cú bấm bắt buộc không thể thay cho niềm tin tự nguyện. Doanh nghiệp muốn đi đường dài, phải cho người dùng quyền chọn riêng từng mục đích, quyền giới hạn phạm vi dữ liệu, đó mới là rào chắn bền vững nhất trong kỷ nguyên dữ liệu cá nhân”, Luật sư Tạ Anh Tuấn chia sẻ.

Nguyễn Giang