Cố vấn - huấn luyện

Trong bối cảnh kinh tế số và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng chủ đạo, khởi nghiệp trong sinh viên ngày càng được khẳng định là xu hướng tất yếu của giáo dục đại học, gắn với mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển nguồn nhân lực cho nền kinh tế tri thức.

Trong bối cảnh kinh tế số và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng chủ đạo, khởi nghiệp trong sinh viên ngày càng được khẳng định là xu hướng tất yếu của giáo dục đại học, gắn với mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển nguồn nhân lực cho nền kinh tế tri thức.

Nhận thức được vai trò của khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ, tiêu biểu là Đề án 1665 “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp đến năm 2025”. Đề án hướng tới phổ cập hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp trong các cơ sở giáo dục, trang bị kiến thức và kỹ năng khởi nghiệp cho sinh viên, đồng thời thúc đẩy hình thành các ý tưởng, dự án có khả năng kết nối với doanh nghiệp và nguồn vốn. Thực tiễn triển khai cho thấy hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp trong giáo dục đã hình thành với các khóa đào tạo, trung tâm hỗ trợ, không gian sáng tạo và sự kiện khởi nghiệp thu hút đông đảo sinh viên tham gia.

Cơ hội khởi nghiệp đối với sinh viên đại học

Trong bối cảnh đổi mới sáng tạo lan tỏa mạnh mẽ, sinh viên hiện nay không chỉ là những người tiếp thu kiến thức mà còn có cơ hội trở thành nhà sáng tạo, chủ doanh nghiệp tương lai. Việc học tập trong môi trường đại học mang đến cho sinh viên những lợi thế đặc thù và nhiều cơ hội thực tế để khởi nghiệp:

Lợi thế về tri thức, công nghệ và môi trường học thuật: Sinh viên đại học được trang bị nền tảng kiến thức đa ngành, từ kinh tế, quản trị đến công nghệ số, tạo điều kiện hình thành các ý tưởng khởi nghiệp có tính ứng dụng. Thông qua nghiên cứu khoa học và các dự án thực tế, sinh viên phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề. Khảo sát của Nguyễn Thị Thọ và Vương Minh Hoài (2018) cho thấy 89% sinh viên tự tin vào khả năng kinh doanh và khoảng 80% có ý định khởi nghiệp sau khi tốt nghiệp, phản ánh tiềm năng khởi nghiệp lớn. Đồng thời, việc tăng cường đào tạo kỹ năng số giúp sinh viên dễ dàng ứng dụng các công nghệ mới như AI, IoT hay dữ liệu lớn vào sản phẩm, dịch vụ khởi nghiệp.

Hỗ trợ từ nhà trường, giảng viên và hệ sinh thái khởi nghiệp: Nhiều cơ sở giáo dục đã xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo, phòng thí nghiệm và không gian làm việc chung nhằm hỗ trợ sinh viên thử nghiệm và thương mại hóa ý tưởng. Tiêu biểu, Trường Đại học Trà Vinh đã hỗ trợ hơn 130 ý tưởng sinh viên đạt giải ở các cuộc thi trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, sự tham gia của giảng viên, nhà nghiên cứu và doanh nhân với vai trò cố vấn giúp sinh viên được huấn luyện kỹ năng khởi nghiệp thực tế, góp phần giảm rủi ro khi triển khai dự án.

Các cuộc thi và chương trình hỗ trợ khởi nghiệp: Các cuộc thi ý tưởng và chương trình hỗ trợ sáng tạo là kênh quan trọng giúp sinh viên tiếp cận hoạt động khởi nghiệp. Điển hình là UEB Business Challenges do Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN tổ chức, không chỉ tạo sân chơi học thuật về khởi nghiệp mà còn kết nối hiệu quả giữa lý thuyết và thực tiễn, lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo trong sinh viên.

Bên cạnh đó, cuộc thi “Students with Startup Ideas” một trong những sân chơi lớn nhất do các trường và các đơn vị khởi nghiệp tổ chức, thu hút 775 dự án sinh viên tham gia vào năm 2025, trong đó 125 ý tưởng được chọn vào vòng chung kết quốc gia sau vòng sơ loại; Cuộc thi “Student Startup & Innovation Ideas Competition” của Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cũng ghi nhận sự tham gia sôi nổi của nhiều đội sinh viên với các dự án khởi nghiệp đa lĩnh vực.

Những thách thức sinh viên đang gặp phải khi khởi nghiệp

Thiếu vốn và kinh nghiệm thực tiễn: Một trong những rào cản lớn nhất với sinh viên khởi nghiệp là việc huy động vốn để triển khai dự án. Vì chưa có thu nhập ổn định hay tài sản đảm bảo, sinh viên thường gặp khó trong việc thuyết phục nhà đầu tư hoặc huy động vốn từ các nguồn bên ngoài. Nhiều nhà đầu tư còn e ngại khi rót vốn vào các dự án do sinh viên khởi xướng bởi họ thiếu kinh nghiệm và độ ổn định, khiến rủi ro đầu tư trở nên cao hơn.

Hạn chế về kỹ năng quản trị, tài chính và pháp lý: Khởi nghiệp đòi hỏi một loạt kỹ năng chuyên môn như quản trị doanh nghiệp, lập kế hoạch tài chính, quản lý chi phí, dự báo lợi nhuận và hiểu biết về pháp luật liên quan đến kinh doanh. Đây chính là những lĩnh vực mà sinh viên thường còn thiếu kinh nghiệm và kiến thức chuyên sâu, làm ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành và phát triển dự án.

Vai trò của các trường đại học trong thúc đẩy khởi nghiệp sinh viên

Trong bối cảnh khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo trở thành yêu cầu tất yếu của giáo dục đại học, các trường đại học giữ vai trò trung tâm trong việc hình thành tư duy khởi nghiệp, trang bị kỹ năng thực tiễn và hỗ trợ sinh viên tiếp cận các nguồn lực cần thiết. Thứ nhất, nhiều cơ sở giáo dục đã tích hợp học phần khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo vào chương trình đào tạo, giúp sinh viên phát triển kỹ năng hình thành ý tưởng, lập kế hoạch kinh doanh và giải quyết các vấn đề thực tiễn. Thứ hai, các trường chú trọng xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp nội bộ thông qua trung tâm hỗ trợ, câu lạc bộ sáng tạo, cuộc thi khởi nghiệp, hội thảo chuyên đề, cùng không gian làm việc chung và phòng thí nghiệm phục vụ thử nghiệm sản phẩm. Thứ ba, nhà trường đóng vai trò cầu nối giữa sinh viên với doanh nghiệp, cựu sinh viên và quỹ đầu tư, qua đó mở rộng cơ hội cố vấn, trải nghiệm thực tiễn và tiếp cận nguồn vốn cho các dự án khởi nghiệp.

Có thể khẳng định rằng, khởi nghiệp trong sinh viên đại học không còn là phong trào mang tính tự phát mà đã và đang trở thành một xu hướng tất yếu trong giáo dục đại học hiện nay. Để phong trào khởi nghiệp sinh viên thực sự đi vào chiều sâu, cần có sự đồng hành và phối hợp chặt chẽ giữa sinh viên, nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, qua đó góp phần hình thành thế hệ nguồn nhân lực trẻ năng động, sáng tạo và sẵn sàng đóng góp cho sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.

TS. Bùi Thị Quyên, TS. Đào Thị Hà Anh, Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN