Doanh nghiệp
Thúc đẩy đổi mới sáng tạo từ văn hoá và môi trường làm việc
Thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp không cần bắt đầu từ nguồn lực tài chính mà từ văn hoá và môi trường làm việc.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Lê Quang Vũ - Giám đốc Công ty CP phát triển nội dung Blue C, chuyên gia tư vấn văn hoá doanh nghiệp cho biết: trước yêu cầu của bối cảnh mới, nhiều doanh nghiệp đã “kích hoạt” đổi mới sáng tạo như nhân tố tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, để đổi mới sáng tạo trở thành hành động thường xuyên, liên tục trong doanh nghiệp, cần tạo môi trường và cơ chế khuyến khích phù hợp.
Đổi mới sáng tạo không phụ thuộc vào nguồn lực
Nhóm tài chính - ngân hàng - bảo hiểm vốn có tiềm lực tài chính tốt, ghi nhận có nhiều đổi mới sáng tạo, đầu tư ứng dụng công nghệ sớm để thúc đẩy chuyển đổi số. Thế nhưng, theo báo cáo “Mức độ trưởng thành văn hoá doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo 2025 & xu hướng 2026” do Viện Phát triển doanh nghiệp (VCCI) và Blue C thực hiện, năm 2025 mức điểm văn hoá đổi mới sáng tạo ở nhóm ngành này lại thấp nhất. Ngược lại, ở nhóm ngành công nghiệp sản xuất có quy trình máy móc phức tạp lại là lĩnh vực có nhiều đổi mới sáng tạo với điểm số được đánh giá khá tốt.
Nhận định về sự thay đổi trong đánh giá văn hoá đổi mới sáng tạo ở các ngành nghề, lĩnh vực trên, ông Lê Quang Vũ cho biết: nhóm ngành tài chính - ngân hàng - bảo hiểm đã trải qua một giai đoạn thay đổi, đổi mới mạnh mẽ, ngay từ các bước chuyển đổi đầu tiên. Năm 2025, nhóm ngành trên thực hiện tái cấu trúc, hợp nhất - sáp nhập.
Với đặc thù quản trị rủi ro rất chặt, không gian thử nghiệm của ngành tài chính - ngân hàng - bảo hiểm vì thế luôn bị giới hạn. Trong giai đoạn tái cấu trúc, nguồn lực thường được ưu tiên dành cho các hoạt động ổn định hệ thống hơn là cho các thử nghiệm mới.
Tuy vậy, điều đó không có nghĩa là ngành này không sáng tạo. Trái lại, các hoạt động đổi mới sáng tạo vẫn được thực hiện nhưng theo cách thận trọng và trong khuôn khổ. Mức điểm thấp, theo ông Lê Quang Vũ, phản ánh yếu tố thời điểm là chính. Ở những tổ chức có mức độ trưởng thành cao về quản trị và văn hoá như ngân hàng, tài chính, bảo hiểm khi chu kỳ ưu tiên hiện nay đi qua, việc đổi mới mạnh mẽ có thể tiếp tục được ghi nhận.
Trong khi đó, ở các doanh nghiệp sản xuất, điểm số được đánh giá tốt bởi hoạt động đổi mới sáng tạo được thực hiện đúng bản chất. Theo ông Lê Quang Vũ, tại nhiều doanh nghiệp sản xuất, rất nhiều sáng kiến đến từ chính người lao động, công nhân trực tiếp đứng máy - những người hiểu sản phẩm và quy trình nhất. Các cải tiến kỹ thuật, sáng kiến được thực hiện từ những người lao động tuy nhỏ nhưng mang lại giá trị lớn, giúp cải tiến quy trình, tiết kiệm thời gian, tăng hiệu suất, giảm sai sót.
“Đó là hình mẫu sáng tạo đi từ dưới lên. Những cải tiến vi mô được thực hiện đều đặn sẽ mang lại hiệu quả rõ rệt. Vai trò của lãnh đạo trong trường hợp là cần có những cơ chế phù hợp để vừa tạo môi trường cởi mở, thúc đẩy và duy trì đổi mới sáng tạo vừa ghi nhận, động viên, khích lệ kịp thời để những sáng kiến từ tầng vận hành được lan tỏa rộng rãi” - ông Lê Quang Vũ chia sẻ thêm.
“Nuôi dưỡng” bằng hệ giá trị
Từ những chuyển biến trong thực hành đổi mới sáng tạo tại các doanh nghiệp sản xuất trong quá trình khảo sát, ông Lê Quang Vũ cho rằng, xây dựng văn hoá đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp không hẳn bắt nguồn từ những cuộc thi, phong trào lớn mà ở từng vị trí công việc, từ những sáng kiến, ý tưởng giúp cho công việc thuận lợi hơn, hiệu quả hơn.
Bên cạnh đó, không ít quan điểm đặt nhiều kỳ vọng vào đổi mới sáng tạo như phải đem lại kết quả, phải “cân đong đo đếm” bằng những con số cụ thể... Tuy nhiên, theo chuyên gia về văn hoá doanh nghiệp, hành trình đổi mới sáng tạo gắn liền với những thử nghiệm, trong đó có cả việc chấp nhận thất bại.
Điều quan trọng, doanh nghiệp phải ghi nhận hành vi dám nghĩ, dám làm, dám thử của đội ngũ, từ đó, môi trường phù hợp cho đổi mới sáng tạo mà ở đó người đứng đầu tạo không gian thử nghiệm cho phép đội ngũ được thử, cho phép sai và sửa sai. Năng lực sáng tạo sẽ được kích hoạt bền vững hơn trong không gian đó.
Do vậy, xây dựng nền tảng văn hoá sáng tạo bên trong tổ chức là yếu tố cần thiết đầu tiên. Văn hoá sáng tạo được bắt đầu từ nhận thức đúng về đổi mới sáng tạo, trên cơ sở đó dẫn đến hành vi nhất quán thì mới tạo ra kết quả.
Kết quả khảo sát khi thực hiện báo cáo cho thấy, ở văn hoá đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, điểm về hệ giá trị khá cao, nhưng môi trường làm việc - nơi nhân viên dám đề xuất sáng kiến chưa chưa được đánh giá tốt. Điều này cho thấy văn hoá và môi trường phải đi trước mọi nỗ lực sáng tạo. Như vậy, để biến đổi mới sáng tạo thành hành động tạo giá trị hay trở thành năng lực vận hành sâu rộng cần nhiều điều kiện và thời gian.