Kinh tế thế giới

Báo cáo mới nhất từ Prologis và The Harris Poll cho biết, hơn 77% lãnh đạo doanh nghiệp toàn cầu đang xây dựng mạng lưới khu vực tự cung tự cấp, với năng lượng đáng tin cậy và chi phí lao động trở thành yếu tố hàng đầu trong lựa chọn địa điểm sản xuất. Việt Nam, với vị thế địa lý thuận lợi và hệ thống thương mại tự do rộng lớn, đang nắm bắt cơ hội này để khẳng định vai trò trụ cột trong khu vực.

Tái định hình chuỗi cung ứng

Sự phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất, đặc biệt là Trung Quốc, đã lộ rõ điểm yếu qua các biến động từ đại dịch đến căng thẳng thương mại. Theo ông Guillaume Rondan, nhà sáng lập Move To Asia, công ty tư vấn hàng đầu về thương mại và sản xuất tại châu Á, những ngày tháng phụ thuộc vào một quốc gia để sản xuất hoặc thu mua sản phẩm đã qua.

Năm 2026, các doanh nghiệp lớn, vừa và nhỏ cũng như các tập đoàn đa quốc gia đang triển khai tính bền vững trong chuỗi cung ứng, nghĩa là họ đang nhìn xa hơn chiến lược “China +1”, theo nhà sáng lập Move To Asia. Rondan cũng nhấn mạnh rằng, dựa trên khảo sát từ hàng nghìn chuyên gia, rủi ro kinh tế (55%), rào cản thương mại (48%) và bất ổn địa chính trị (38%) đang trở thành “bình thường mới”, thúc đẩy 75% công ty áp dụng khu vực hóa để rút ngắn thời gian vận chuyển và giảm thiểu gián đoạn.

Trên thực tế, chiến lược “China +1” không còn là kế hoạch dự phòng mà đã tiến hóa thành “China + N”, với mạng lưới phân tán khắp Đông Nam Á, Nam Á và thậm chí Mỹ Latinh. Các chuyên gia từ Z2Data nhận định rằng, sự gia tăng chi phí lao động tại Trung Quốc, kết hợp với kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt đối với linh kiện quan trọng, đang đẩy các nhà sản xuất tìm kiếm sự đa dạng hóa để phân tán rủi ro và tăng linh hoạt.

Chuyên gia kinh tế Joe McKendrick cũng cho rằng, sự chuyển dịch từ tối ưu hóa chi phí sang giảm thiểu rủi ro đang định hình lại chiến lược kinh doanh, với 58% lãnh đạo dự báo chuỗi cung ứng sẽ địa phương hóa hơn vào năm 2030.

Trong bối cảnh này, Việt Nam được Rondan ca ngợi là “điểm đến hứa hẹn nhất cho chiến lược China +1”, nhờ tốc độ triển khai nhanh chóng và chi phí cạnh tranh, vượt trội so với các đối thủ như Malaysia (mạnh về công nghệ cao) hay Thái Lan (nổi bật logistics).

Sự chuyển dịch này không chỉ do áp lực bên ngoài mà còn từ nhu cầu nội tại. Báo cáo của Prologis cũng chỉ ra rằng, 89% doanh nghiệp đã gặp gián đoạn năng lượng trong năm qua, khiến độ tin cậy năng lượng trở thành tiêu chí hàng đầu (40%), vượt qua lao động giá rẻ (36%). Điều này thúc đẩy sự chú trọng vào tốc độ, linh hoạt và bền vững – ba trụ cột mà Việt Nam đang tận dụng để thu hút đầu tư.

Vươn lên trong chuỗi giá trị

Những năm gần đây, Việt Nam đang thay đổi từ vai trò là “công xưởng gia công” và vươn lên vị thế cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam đạt kỷ lục 475 tỷ USD, tăng 17% so với năm trước, với lĩnh vực điện tử, máy tính và linh kiện dẫn đầu ở mức 106 tỷ USD, chiếm 22,5% tổng kim ngạch. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thực hiện đạt 27,6 tỷ USD, tăng 9%, chủ yếu đổ vào chế biến và sản xuất, khẳng định sức hút của Việt Nam.

Theo Reuters, thặng dư thương mại với Mỹ đạt kỷ lục, với xuất khẩu sang thị trường này lên 153 tỷ USD, chứng tỏ Việt Nam đang trở thành mắt xích quan trọng trong đa dạng hóa khỏi Trung Quốc.

Chuyên gia Guillaume Rondan nhấn mạnh: “Việt Nam là quốc gia mạnh mẽ nhất, hiện đang là điểm đến triển vọng nhất cho chiến lược “China +1”. Ông cũng phân tích rằng, với hệ sinh thái sản xuất trưởng thành, lực lượng lao động lành nghề và các hiệp định thương mại tự do bao phủ gần 90% GDP toàn cầu, Việt Nam không chỉ bổ sung mà còn nâng tầm chuỗi cung ứng.

Trong khi báo cáo của World Bank cũng đồng tình, nhưng lưu ý rằng doanh nghiệp nước ngoài chiếm 73% xuất khẩu, nhưng sự tham gia của doanh nghiệp địa phương cần được nâng cao từ 18% hiện tại để đạt tăng trưởng bền vững.

Bên cạnh đó, các chuyên gia từ KPMG nhận định, chính sách thương mại Mỹ mang lại cơ hội kịp thời để doanh nghiệp Việt Nam hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, ông Steven Okun, CEO APAC Advisors, cũng cảnh báo rằng một thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung có thể ảnh hưởng đến dòng vốn, nhưng hệ sinh thái của Trung Quốc vẫn khó thay thế hoàn toàn, khiến Việt Nam cần tập trung vào các lĩnh vực như điện tử và dệt may.

Để tận dụng vị thế, Việt Nam cần đẩy mạnh logistics xanh và số hóa, với mục tiêu trở thành trung tâm khu vực vào 2030. Với đà này, năm 2026 không chỉ là năm chuyển mình mà còn là cơ hội để Việt Nam định hình lại bản đồ sản xuất châu Á, mang lại tăng trưởng bền vững cho khu vực và toàn cầu.

Nguyễn Chuẩn