Công nghệ

Đó là chỉ đạo của Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn tại buổi làm việc với tỉnh Quảng Ninh về mô hình cửa khẩu thông minh và hợp tác kinh tế biên giới.

Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn đã yêu cầu địa phương này cần chủ động đổi mới phương thức quản lý, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển hạ tầng và chuyển đổi số. Đây được xem là nhiệm vụ trọng tâm để khơi thông dòng chảy thương mại xuyên biên giới, đóng góp vào sự phát triển chung của kinh tế cả nước.

Chìa khóa nâng cao năng lực thông quan 24/7

Tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn đã trực tiếp kiểm tra các dự án hạ tầng tại khu vực cửa khẩu quốc tế Móng Cái và các cặp cửa khẩu, lối mở biên giới. Phó Thủ tướng khẳng định, mô hình "Cửa khẩu thông minh" không chỉ là việc lắp đặt thêm thiết bị công nghệ, mà là một cuộc cách mạng về phương thức quản lý.

Mô hình này hướng tới việc ứng dụng triệt để các công nghệ tiên tiến như Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và hệ thống vận chuyển tự động. Khi được triển khai đồng bộ, các thủ tục khai báo, kiểm soát hàng hóa và phương tiện sẽ được thực hiện chủ yếu trên môi trường số, cho phép hoạt động thông quan diễn ra liên tục 24/7 mà không cần sự can thiệp thủ công quá sâu của con người. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu chi phí logistics cho doanh nghiệp mà còn hạn chế tối đa tình trạng ùn tắc hàng hóa tại biên giới, đặc biệt là đối với các mặt hàng nông sản có tính mùa vụ cao.

Phó Thủ tướng yêu cầu tỉnh Quảng Ninh cần phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan để sớm hoàn thiện khung pháp lý và quy chuẩn kỹ thuật. Việc kết nối dữ liệu dùng chung giữa các lực lượng chức năng như Hải quan, Biên phòng, Kiểm dịch là yếu tố sống còn để hệ thống vận hành trơn tru, tạo ra một "luồng xanh" kỹ thuật số thực sự cho hàng hóa xuất nhập khẩu.

Theo báo cáo của tỉnh Quảng Ninh: Trong năm 2025, tổng lượng hàng hóa xuất, nhập khẩu qua các cửa khẩu, lối mở này đạt trên 2,8 triệu tấn, tăng 25% so với năm 2024; lượng người xuất, nhập cảnh đạt trên 8 triệu lượt, tăng 10,5% so với năm 2024.

Ông Bùi Văn Khắng - Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh đã trình bày báo cáo quan trọng về phương án điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái đến năm 2040. Theo ông Khắng, việc điều chỉnh này là yêu cầu tất yếu nhằm đáp ứng bối cảnh phát triển mới, đưa Móng Cái trở thành một cực tăng trưởng kinh tế năng động và bền vững của dải ven biển Bắc Bộ.

Trọng tâm của bản quy hoạch điều chỉnh là xây dựng KKT cửa khẩu Móng Cái trở thành một trung tâm kinh tế cửa khẩu hiện đại, tập trung vào ba trụ cột: Dịch vụ thương mại - logistics; Du lịch biển đảo cao cấp; và Công nghiệp chế biến, chế tạo. Ông Khắng nhấn mạnh việc mở rộng không gian phát triển theo mô hình "Cửa khẩu mở", kết nối chặt chẽ giữa hạ tầng giao thông quốc gia (cao tốc Vân Đồn - Móng Cái) với hệ thống cảng biển và các khu công nghiệp.

Hiện, công tác triển khai xây dựng cửa khẩu thông minh tại cửa khẩu Quốc tế Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc), tỉnh Quảng Ninh đã xây dựng Đề án thí điểm, xin ý kiến các bộ, ngành liên quan để hoàn thiện và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án trước ngày 15/1/2026 làm cơ sở triển khai công tác chuẩn bị đầu tư Dự án cửa khẩu thông minh. Song song với quá trình lập Đề án cửa khẩu thông minh, để đảm bảo đồng bộ, thống nhất trong quản lý, tỉnh Quảng Ninh đã tổ chức, khảo sát, đề xuất mở rộng phạm vi ranh giới khu vực cửa khẩu.

Về công tác triển khai Khu hợp tác kinh tế qua biên giới, tỉnh Quảng Ninh đã xây dựng và đề xuất cơ chế, chính sách thí điểm cho Khu hợp tác; đồng thời tiếp thu ý kiến tham gia của các bộ, ngành, hoàn thiện Đề án để báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 15/1/2026.

Đối với việc đầu tư tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Móng Cái - Hạ Long - Hải Phòng, tỉnh Quảng Ninh đã có văn bản báo cáo Thủ tướng Chính phủ đề nghị cho phép tỉnh sử dụng ngân sách tỉnh để thực hiện công tác chuẩn bị đầu tư, quy hoạch chi tiết, lập dự án GPMB toàn tuyến. Trong đó đề xuất thực hiện đầu tư xây dựng đoạn Hải Phòng - Hạ Long trong giai đoạn 2026-2030; tiếp tục nghiên cứu các hình thức đầu tư để đầu tư đoạn Hạ Long - Móng Cái trước năm 2030 và đầu tư xây dựng tuyến nhánh kết nối đến cảng biển Con Ong, Hòn Nét.

Xây dựng hành lang kinh tế biên giới - Kết nối để cùng phát triển

Bên cạnh việc hiện đại hóa cửa khẩu, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn dành sự quan tâm đặc biệt đến chiến lược hợp tác kinh tế biên giới bền vững. Quảng Ninh không chỉ cần mạnh về hạ tầng giao thông mà phải trở thành một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh, kết nối giữa sản xuất, chế biến và phân phối.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, các khu kinh tế cửa khẩu như Móng Cái, Hoành Mô, Bắc Phong Sinh phải được quy hoạch để thu hút các nhà đầu tư chiến lược, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp và dịch vụ logistics chất lượng cao. Việc hình thành các chuỗi cung ứng xuyên biên giới sẽ giúp nâng cao giá trị gia tăng cho hàng hóa Việt Nam trước khi xuất khẩu.

Đồng thời, Phó Thủ tướng cũng gợi mở về việc tăng cường cơ chế đối thoại, hợp tác trực tiếp với phía bạn (Trung Quốc) để thống nhất về quy trình thông quan và tiêu chuẩn hàng hóa. Sự tương thích về hạ tầng và chính sách giữa hai bên biên giới sẽ tạo nên một hành lang kinh tế thông suốt, đưa Quảng Ninh trở thành trọng điểm trong hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh.

Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn nhấn mạnh, Quảng Ninh đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá, trở thành cực tăng trưởng mới ở khu vực phía Bắc và là cửa ngõ quan trọng trong hợp tác kinh tế Việt Nam - ASEAN và Trung Quốc. Việc xây dựng cửa khẩu thông minh, hình thành Khu hợp tác kinh tế qua biên giới và đầu tư tuyến đường sắt Móng Cái - Hạ Long - Hải Phòng không chỉ mang ý nghĩa phát triển riêng của tỉnh, mà còn góp phần trực tiếp vào mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy xuất nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế của cả nước. Trong đó, đối với việc xây dựng cửa khẩu thông minh Móng Cái - Đông Hưng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần hiện đại hóa quản lý xuất nhập cảnh, nâng cao hiệu quả kiểm soát hàng hóa, phương tiện và thúc đẩy thương mại biên giới.

Phó Thủ tướng yêu cầu tỉnh Quảng Ninh khẩn trương tiếp thu đầy đủ ý kiến của các bộ, ngành, hoàn thiện Đề án về cửa khẩu thông minh, Khu hợp tác kinh tế qua biên giới để trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt trước ngày 15/1/2026, bảo đảm chất lượng, tính khả thi và phù hợp với các kết luận của Trung ương về phát triển kinh tế vùng.

Đối với tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Móng Cái - Hạ Long - Hải Phòng, Phó Thủ tướng thống nhất chủ trương nghiên cứu đầu tư theo lộ trình phù hợp, bảo đảm đồng bộ kết nối với hệ thống đường sắt quốc gia và quốc tế, phục vụ hiệu quả cho logistics, xuất nhập khẩu và phát triển công nghiệp - dịch vụ. Trên tinh thần đó, Quảng Ninh cần tiếp tục chủ động, sáng tạo, dám nghĩ dám làm, tận dụng tốt thời cơ từ hội nhập và quan hệ hợp tác Việt Nam - Trung Quốc để tạo bước đột phá mới, đóng góp xứng đáng vào mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững của đất nước trong giai đoạn tới.

Được biết, với nền tảng hạ tầng giao thông đồng bộ nhất cả nước và tư duy đổi mới sáng tạo, Quảng Ninh sẽ đi đầu trong việc hiện thực hóa mô hình cửa khẩu thông minh. Đây sẽ là bước đi đột phá để địa phương này không chỉ giàu mạnh về kinh tế mà còn góp phần quan trọng vào việc đảm bảo an ninh, quốc phòng và xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác phát triển.

Lê Cường