Tín dụng - Ngân hàng

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) chính thức lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư mới về hoạt động cho thuê tài chính. Theo Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, NHNN hoạt động cho thuê tài chính hiện vẫn đang được thực hiện theo Thông tư 26/2024/TT-NHNN ban hành ngày 28/6/2024.

Mở rộng không gian cho thuê tài chính

Trọng tâm chiến lược của Dự thảo là mở rộng phạm vi tài sản cho thuê, vượt ra ngoài khuôn khổ tài sản hữu hình truyền thống, để tiến tới vốn hóa tài sản trí tuệ và tài sản số, đồng thời dần dịch chuyển từ kiểm soát vật chất sang quản trị dòng tiền và giá trị vô hình trong hệ thống tài chính.

Cụ thể theo Khoản 2 Điều 3, tài sản cho thuê được phân tách rõ ràng thành hai nhóm. Nhóm tài sản hữu hình như máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải có đặc điểm dễ định giá, dễ thu hồi và thanh lý, mức độ rủi ro thấp, phương thức quản trị chủ yếu dựa trên kiểm tra vật chất. Ngược lại, nhóm tài sản vô hình và tài sản số bao gồm phần mềm, dữ liệu, quyền khai thác và tài sản trí tuệ không có hình thái vật chất, khó định giá, thanh khoản phụ thuộc vào thị trường ngách, đòi hỏi mô hình quản trị dựa trên giám sát dòng tiền và hiệu quả khai thác.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, một doanh nghiệp về công nghệ môi trường trên địa bàn Hà Nội chia sẻ đây là cơ hội để tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn mà không cần bỏ ra khoản vốn đối ứng lớn ban đầu, đồng thời tối ưu hóa chi phí thuế thông qua cơ chế khấu hao và hạch toán chi phí thuê thay vì đầu tư tài sản cố định. “Sự mở rộng này cũng tạo ra lợi thế cạnh tranh rất rõ cho cho thuê tài chính so với tín dụng ngân hàng truyền thống, bởi ngân hàng thường chỉ cho vay khoảng 70-80% giá trị tài sản đảm bảo hữu hình, trong khi cho thuê tài chính có thể tài trợ tới 100% giá trị tài sản, bao gồm cả phần mềm và hệ thống dữ liệu”.

Bên cạnh thay đổi về phạm vi tài sản, dự thảo còn đề xuất nâng ngưỡng “khoản cho thuê tài chính có giá trị nhỏ” từ 100 triệu đồng lên 400 triệu đồng. Báo cáo của các tổ chức tín dụng cho thấy các khoản dư nợ dưới 100 triệu đồng chỉ chiếm 0,2% tổng dư nợ, trong khi các khoản trên 1 tỷ đồng chiếm hơn 85%. Trong bối cảnh 98% khách hàng hiện nay là tổ chức, việc điều chỉnh ngưỡng giá trị nhỏ được xem là “chìa khóa” để mở rộng sang phân khúc doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Do đó, việc nâng ngưỡng giúp giải phóng đáng kể nguồn lực thẩm định, khi các công ty tài chính không còn phải đánh giá chi tiết phương án sử dụng tài sản đối với các khoản nhỏ, mà có thể tập trung vào kiểm soát mục đích sử dụng và năng lực tài chính tổng thể của khách hàng.

Ông Phạm Xuân Hoè, Tổng Thư ký Hiệp hội Cho thuê tài chính bày tỏ việc đơn giản hóa hồ sơ cho các tài sản phổ biến như máy photocopy, máy scan hay thiết bị văn phòng trị giá 300-500 triệu đồng giúp rút ngắn thời gian phê duyệt, đưa lĩnh vực cho thuê tài chính thành một công cụ tài trợ linh hoạt, tiệm cận với vay tiêu dùng nhưng có tính bền vững cao hơn. Đồng thời, quy định mới tạo sự đồng bộ với khung pháp lý về cho vay giá trị nhỏ của hệ thống ngân hàng theo Thông tư 39/2016/TT-NHNN, qua đó giảm thiểu chồng chéo và rủi ro trong quản lý.

Ngoài ra, dự thảo cũng thể hiện vai trò của một cơ quan điều tiết khi tháo gỡ hai nút thắt lớn liên quan đến định giá tài sản và quyền lợi kinh tế của bên thuê. Cụ thể, bên cho thuê được quyền lựa chọn giữa việc tự xác định giá theo tiêu chuẩn của Bộ Tài chính hoặc thuê tổ chức thẩm định giá độc lập. Quyền tự quyết này đặc biệt quan trọng với tài sản vô hình và tài sản số, vốn có biến động giá nhanh và khó áp dụng các phương pháp định giá truyền thống.

Thực tế, nếu buộc phải chờ thẩm định bên thứ ba cho mọi loại tài sản, đặc biệt là phần mềm hay dữ liệu, thì tốc độ triển khai sẽ không thể theo kịp nhịp vận động của ngành công nghệ.

Bên cạnh đó, Dự thảo cho phép bên thuê được thỏa thuận để hưởng các chế độ ưu đãi vốn trước đây chỉ dành cho chủ sở hữu tài sản, như phí cầu đường, bảo dưỡng hay bảo hành. Quy định này xóa bỏ rào cản tâm lý sở hữu, giúp bên thuê được hưởng đầy đủ tiện ích vận hành và chính sách ưu đãi như một chủ sở hữu thực thụ, trong khi vẫn duy trì được nguồn vốn lưu động cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Tái cấu trúc dòng vốn

Các chuyên gia nhìn nhận về dài hạn, việc thực thi Dự thảo được kỳ vọng sẽ tái cấu trúc dòng vốn trên thị trường tín dụng. Với yêu cầu tài sản thuê phải có thời hạn sử dụng trên một năm, ngành cho thuê tài chính sẽ được định vị lại như một đối tác chiến lược trong lộ trình đầu tư tài sản cố định của doanh nghiệp.

Để tận dụng cơ hội này, các công ty tài chính tổng hợp cần nhanh chóng chuyển đổi mô hình kinh doanh và quản trị rủi ro. Các định hướng được giới chuyên gia khuyến nghị bao gồm phát triển mô hình cho thuê phần mềm dựa trên nền tảng SaaS, triển khai các gói cho thuê trọn gói kết hợp phần cứng và phần mềm dưới ngưỡng 400 triệu đồng với quy trình phê duyệt tự động hóa, đầu tư vào năng lực thẩm định tài sản vô hình và hệ thống giám sát dòng tiền...

PGS.TS. Nguyễn Thị Kim Nhung, Đại học Thương mại khuyến nghị các công ty cho thuê tài chính cần chủ động thiết kế sản phẩm khác biệt, trong đó tài trợ tài chính được gắn chặt với vòng đời của tài sản (máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải…), linh hoạt hơn về dòng tiền trả nợ.

Đồng thời kết hợp dịch vụ phi tài chính đi kèm tài trợ. Đây chính là lợi thế tiềm năng nhưng chưa được khai thác đúng mức của các công ty cho thuê tài chính. Cụ thể như tư vấn lựa chọn tài sản phù hợp với quy mô, công nghệ và chiến lược phát triển của doanh nghiệp thuê. Hỗ trợ bảo trì, bảo hiểm, quản lý tài sản thuê, giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành và rủi ro kỹ thuật. Kết nối hệ sinh thái các nhà cung cấp thiết bị, bảo hiểm, logistics dịch vụ hậu mãi...

Vị chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của đào tạo đội ngũ cán bộ, trong đó tập trung vào bản chất sản phẩm cho thuê tài chính (pháp lý, kế toán, thuế, quản trị rủi ro); Kỹ năng tư vấn giải pháp, thay vì chỉ bán một khoản tài trợ; Khả năng thuyết phục dựa trên giá trị dài hạn, giúp khách hàng nhận thấy lợi ích tổng thể chứ không chỉ chi phí vốn. Khi đội ngũ cán bộ hiểu sâu và tin vào giá trị của dịch vụ, họ mới có thể trở thành “người truyền tải” hiệu quả mô hình cho thuê tài chính đến thị trường.

Có thể thấy dự thảo sửa đổi quy định cho thuê tài chính không chỉ nhằm tháo gỡ các vướng mắc kỹ thuật trong hoạt động cho thuê tài chính, đặc biệt là xử lý nợ xấu, mà còn phản ánh nỗ lực cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân của cơ quan điều hành.

Diễm Ngọc