Pháp luật
CHẶN GIAN LẬN THƯƠNG MẠI: Siết “gọng kìm” pháp lý với hoạt động gian lận trên không gian mạng
Một hệ thống pháp lý đa tầng, kết hợp giữa việc định danh chủ thể kinh doanh và thắt chặt trách nhiệm quảng cáo của những người có sức ảnh hưởng trên không gian mạng đang được triển khai.
Với mong muốn kết nối doanh nghiệp với các cơ quan quản lý trong phòng, chống hàng giả, hàng nhái, lành mạnh hoá hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chỉ đạo Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức Diễn đàn “Gian lận thương mại trên không gian mạng: Thách thức và giải pháp ngăn chặn”.
Tham dự Diễn đàn có ông Võ Tân Thành – Phó Chủ tịch VCCI; ông Nguyễn Hữu Nam – Phó Giám đốc VCCI-HCM; bà Phạm Khánh Phong Lan – Giám đốc Sở An toàn Thực phẩm TP HCM; bà Lê Thị Hà – Trưởng phòng Quản lý hoạt động Thương mại điện tử (Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương); bà Lý Kim Chi - Chủ tịch Hội Lương thực - Thực phẩm TP HCM; bà Nguyễn Thị Ngọc Trang – Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Người Tiêu dùng Việt Nam; ông Nguyễn Văn Minh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Hương liệu Tinh dầu Mỹ phẩm Việt Nam; ông Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Vừa và nhỏ TP Hà Nội; PGS, TS Trương Ngọc Nãi - Phó Viện trưởng Viện Kiểm nghiệm thuốc TP HCM; ông Nguyễn Đình Tùng – Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam; bà Nguyễn Thúy Vi - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Bông sợi Việt Nam; ông Trần Ngân Giang - Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Tây Ninh; bà Nguyễn Thị Thương - Trưởng ban Pháp chế Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam; ông Nguyễn Phương Sơn – Giám đốc truyền thông Công ty Amway Việt Nam; ông Nguyễn Thuận Đạt - Giám đốc Điều hành Công ty TNHH Thời trang và Mỹ phẩm Duy Anh (DAFC), đại diện Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG).
Về phía ban tổ chức có sự tham dự của Nhà báo Nguyễn Tiến Dũng – Phó Tổng biên tập Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp; Nhà báo Phạm Hùng - Phó Tổng Biên tập Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp. Đặc biệt, Diễn đàn có sự tham gia của lãnh đạo, đại diện các sở ngành, các tổ chức, các doanh nghiệp…
Hơn 15.000 trường hợp cần phải xử lý pháp lý trong năm 2025
Phát biểu tại Diễn đàn, các chuyên gia cho biết, nền kinh tế số Việt Nam đang phát triển mạnh đến 2 chữ số mỗi năm. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng kéo theo những hệ lụy nhức nhối về gian lận thương mại và hàng giả, khiến niềm tin của người tiêu dùng bị xói mòn nghiêm trọng. Thực tế cho thấy, các vi phạm trên môi trường điện tử đang gia tăng với con số đáng báo động, dự báo đến cuối năm 2025 sẽ có hơn 15.000 trường hợp cần phải xử lý pháp lý.
Để giải quyết bài toán này, các cơ quan chức năng đang nỗ lực thiết lập một hệ thống pháp lý đa tầng, kết hợp giữa việc định danh chủ thể kinh doanh và thắt chặt trách nhiệm quảng cáo của những người có sức ảnh hưởng trên không gian mạng.
Xương sống của nỗ lực này chính là Luật Thương mại điện tử năm 2025, văn bản pháp lý toàn diện đầu tiên điều chỉnh mọi hành vi và nội dung trong hệ sinh thái số. Điểm đột phá của đạo luật này nằm ở việc mở rộng phạm vi điều chỉnh, không còn loại trừ các dịch vụ trực tuyến, sản phẩm nội dung số hay các lĩnh vực đặc thù như ngân hàng, bảo hiểm số mà bao quát toàn bộ các giao dịch trên môi trường hệ thống.
Theo bà Lê Thị Hà - Trưởng phòng Quản lý hoạt động Thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương, mục tiêu cốt lõi là giải quyết ba câu hỏi lớn của người tiêu dùng: “Mua của ai?”, “Mua cái gì?” và “Chất lượng sản phẩm như thế nào?”. Để trả lời câu hỏi về danh tính, Luật yêu cầu một cơ chế định danh bắt buộc đối với người bán trên các nền tảng, ngăn chặn tình trạng các gian hàng giả mạo có thể tự ý thay đổi thông tin hoặc biến mất ngay sau khi thực hiện hành vi lừa đảo.
Đặc biệt, hoạt động livestream bán hàng, vốn đang là mảnh đất màu mỡ cho hàng giả và thực phẩm chức năng kém chất lượng, đã chính thức được đưa vào tầm ngắm pháp lý. Các quy định mới yêu cầu nền tảng cung cấp dịch vụ phải có trách nhiệm xác thực danh tính của người thực hiện livestream. Chỉ khi định danh được xác lập rõ ràng và có sự xác nhận từ chủ thể nền tảng, người livestream mới được phép hoạt động quảng bá và bán hàng. Đây là một bước tiến quan trọng nhằm tăng cường trách nhiệm giải trình, buộc những người xuất hiện trên màn hình phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về những gì họ tuyên bố.
Song hành với việc định danh cá nhân là việc siết chặt quản lý đối với các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới. Những ông lớn công nghệ không hiện diện tại Việt Nam nhưng sở hữu tên miền “.vn” hoặc có quy mô trên 100.000 người mua hàng sẽ buộc phải thành lập pháp nhân, văn phòng đại diện hoặc ủy quyền cho đại diện hợp pháp tại Việt Nam.
"Quy định này không chỉ tạo ra sự bình đẳng giữa doanh nghiệp trong nước và quốc tế mà còn giúp các cơ quan quản lý có đầu mối trực tiếp để xử lý các vi phạm xuyên biên giới, vốn là bài toán khó giải trong nhiều năm qua", bà Lê Thị Hà nhấn mạnh.
Quảng cáo thực phẩm chức năng "thổi phồng" công dụng
Dưới góc độ an toàn thực phẩm, bà Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP HCM, đã chỉ ra những kẽ hở nguy hiểm trong quy trình sản xuất và kinh doanh thực phẩm chức năng.
Theo bà, hiện nay, mặc dù Bộ Y tế đã yêu cầu các sản phẩm phải được sản xuất từ nhà máy đạt chuẩn GMP, nhưng thực tế vẫn tồn tại tình trạng doanh nghiệp “đối phó” bằng cách đăng ký một công thức nhưng sản xuất một kiểu khác. Nguy hiểm hơn, nhiều đơn vị đã lợi dụng hình thức “tự công bố” để đưa hàng kém chất lượng ra thị trường. Trong hồ sơ công bố, họ có thể dùng “mẫu xịn” đi kiểm nghiệm tại các phòng Lab để lấy kết quả đẹp, nhưng sản phẩm thực tế bán cho người tiêu dùng lại không hề chứa các hoạt chất như cam kết.
Vấn đề quảng cáo thực phẩm chức năng trên mạng xã hội hiện nay cũng đang rơi vào tình trạng “thổi phồng” công dụng một cách vô tội vạ, thậm chí còn quảng cáo lố hơn cả thuốc chữa bệnh. Những chiêu trò như “nhà tôi ba đời chữa bệnh” hay việc mượn danh nghĩa bác sĩ, gia đình bác sĩ để tạo lòng tin giả tạo đã trở thành vấn nạn. Để ngăn chặn điều này, pháp luật quy định rõ hai chủ thể phải chịu trách nhiệm: chủ sở hữu sản phẩm về tội lừa dối khách hàng và các đơn vị truyền thông, nghệ sĩ tham gia quảng cáo.
"Các nghệ sĩ và người nổi tiếng phải có ý thức hơn khi quảng cáo sản phẩm sức khỏe; họ chỉ được nói đúng phạm vi nội dung đã được cơ quan y tế thẩm định. Thậm chí, một số đề xuất từ Quốc hội còn yêu cầu người nổi tiếng phải tự mình trải nghiệm sản phẩm và chứng minh có kết quả thì mới được phép giới thiệu đến công chúng", bà Phạm Khánh Phong Lan nhấn mạnh.
Để thực thi hiệu quả các quy định này, bà Phạm Khánh Phong Lan cho biết, một hệ thống quản lý dữ liệu liên thông dự kiến sẽ được thông qua vào tháng 7/2026. Hệ thống này sẽ kết nối dữ liệu giữa các đơn vị như Quản lý thị trường, Công an, Tài chính, Thuế và Hải quan để tạo nên một cơ chế giám sát toàn diện và tức thời. Thay vì chỉ dựa vào việc kiểm tra theo kế hoạch, nơi doanh nghiệp thường chuẩn bị kỹ hồ sơ để đối phó, các cơ quan chức năng sẽ đẩy mạnh hoạt động thanh tra đột xuất dựa trên các dấu hiệu nghi ngờ và thực hiện hậu kiểm bằng cách lấy mẫu trực tiếp trên thị trường để xét nghiệm lại.
"Xây dựng niềm tin thị trường là một hành trình dài và đầy thách thức, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa các quy định pháp lý nghiêm minh và sự minh bạch trong thực thi. Những nỗ lực về định danh số và siết chặt trách nhiệm quảng cáo không chỉ nhằm mục đích xử phạt, mà quan trọng hơn là kiến tạo một hệ sinh thái thương mại điện tử lành mạnh, nơi các doanh nghiệp chân chính được bảo vệ và sức khỏe của người dân được đặt lên hàng đầu. Trong tương lai gần, sự đồng bộ giữa Luật Thương mại điện tử và các quy định chuyên ngành y tế sẽ tạo ra một bộ lọc hiệu quả, dần loại bỏ những chủ thể trục lợi và làm sạch môi trường kinh doanh trên không gian mạng", bà Phạm Khánh Phong Lan nhấn mạnh.