Nghiên cứu - Trao đổi
Sửa Luật Luật sư: Phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch
Trong bối cảnh phát triển mới, trước những hạn chế, bất cập đang hiện hữu, việc sửa đổi Luật Luật sư được cho là cần thiết nhằm phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch.
Được Quốc hội thông qua vào năm 2006 và sửa đổi vào năm 2013, sau 19 năm triển khai, dù đã tạo ra hành lang pháp lý cho luật sư và tổ chức hành nghề luật phát triển cả về số lượng và chất lượng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tuy nhiên, trong bối cảnh đất nước đã có nhiều thay đổi, Luật Luật sư đã cho thấy những tồn tại, hạn chế.
Thực tế, số liệu thống kê cho thấy, từ năm 2007 – tháng 9/2025, các luật sư đã tham gia 1.681.791 vụ, việc (trong đó có 354.188 vụ việc tố tụng). Hoạt động tham gia tố tụng của luật sư đã góp phần quan trọng trong việc bảo đảm quyền bào chữa của bị can, bị cáo.
Hoạt động tư vấn pháp luật cho doanh nghiệp, tổ chức trong các lĩnh vực đầu tư, thương mại quốc tế đã từng bước tạo được tín nhiệm trên thị trường dịch vụ pháp lý trong khu vực, có thể cạnh tranh với các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài...
Tuy nhiên, bên cạnh những dấu ấn tích cực, Luật Luật sư cũng bộc lộ một số hạn chế, bất cập như: chất lượng luật sư chưa đồng đều; tình trạng cá nhân, tổ chức không phải là luật sư nhưng cung cấp dịch vụ như luật sư vẫn tồn tại ở nhiều địa phương. Một số quy định không thống nhất hoặc không còn phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội…
Do đó, việc sửa đổi Luật này được cho là cần thiết để tiếp tục tạo cơ sở pháp lý cho việc phát triển tổ chức và hoạt động của luật sư phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, thông lệ quốc tế.
Tại Dự thảo Tờ trình, Luật Luật sư (sửa đổi) tập trung vào 3 nhóm chính sách lớn, bao gồm:
Chính sách 1 - Xây dựng đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực chuyên môn; hoàn thiện cơ chế bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động hành nghề của luật sư.
Chính sách 2 - Phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy tổ chức hành nghề luật sư hoạt động chuyên nghiệp, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, hội nhập quốc tế và chủ trương phát triển kinh tế tư nhân.
Chính sách 3 - Đổi mới quản lý Nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư theo hướng hiệu lực, hiệu quả, thực hiện phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số; nâng cao năng lực, trách nhiệm tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư.
Góp ý Dự thảo sửa đổi Luật, đa số các ý kiến đều bày tỏ đồng tình với định hướng chính sách được đề xuất, đặc biệt là nhóm chính sách 2 với mục tiêu nhằm phát triển thị trường dịch vụ pháp lý gắn với bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam; tạo điều kiện thuận lợi về cơ chế chính sách, môi trường thông thoáng, minh bạch, chuyên nghiệp cho luật sư, tổ chức hành nghề luật sư hoạt động và phát triển; khắc phục tình trạng các cá nhân, tổ chức không phải là luật sư nhưng cung cấp dịch vụ pháp lý như luật sư; thu hút các luật sư, tổ chức hành nghề luật sư có uy tín, có thương hiệu vào hành nghề tại Việt Nam, đồng thời khuyến khích việc nội địa hóa các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam.
Tham gia góp ý, Luật sư Diệp Hoài Nam, Chủ nhiệm Ủy ban Xây dựng pháp luật và trợ giúp pháp lý, Liên đoàn Luật sư Việt Nam đồng tình với 3 chính sách trong Dự thảo.
Về kỳ thi, Luật sư Nam đề nghị xem xét lại vai trò, sự tham gia của cơ quan tiến hành tố tụng; đề nghị giữ nguyên việc tổ chức kỳ thi do Liên đoàn thực hiện.
Bên cạnh đó, vị này cũng đồng tình với việc bổ sung quyền của luật sư, tổ chức hành nghề luật sư được ký hợp đồng vụ việc hoặc hợp đồng tư vấn thường xuyên cho cơ quan, doanh nghiệp nhà nước để tư vấn chính sách, tham gia giải quyết các tranh chấp quốc tế, dự án phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ lợi ích công, lợi ích của Nhà nước tại nhóm Chính sách 2.
Liên quan đến khái niệm “dịch vụ pháp lý” được xác định là hoạt động nằm trong phạm vi hành nghề của luật sư và có phát sinh thù lao từ khách hàng tại nhóm Chính sách 2, một số biểu nhận định, cách tiếp cận này chưa phản ánh được đầy đủ thực tiễn cũng như yêu cầu của quá trình hội nhập quốc tế. Việc giới hạn khái niệm trong khuôn khổ hoạt động của luật sư đã vô hình trung loại trừ các chủ thể có vai trò quan trọng khác như trợ giúp viên pháp lý. Vì vậy, cơ quan lập hồ sơ chính sách cần nghiên cứu điều chỉnh theo hướng mở rộng phạm vi chủ thể cung cấp dịch vụ, đồng thời không nên coi việc thu phí (thù lao) là điều kiện cần thiết để xác định bản chất của dịch vụ pháp lý.