Thị trường

Bên lề DUTIEDT 2026, Diễn đàn Doanh nghiệp đã có cuộc trao đổi với ThS.KS. Bạch Ngọc Tùng – Phó Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng AIST, chuyên gia có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về quản lý hạ tầng khu công nghiệp sinh thái và ứng dụng Bản sao số (Digital Twin) tại Việt Nam.

- Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về hệ thống khu công nghiệp Việt Nam hiện nay?

Sau hơn 30 năm phát triển, Việt Nam đã có 475 khu công nghiệp, thu hút hơn 11.500 dự án FDI với tổng vốn đăng ký gần 229 tỷ USD. Quy mô đó cho thấy đây là một “cỗ máy kinh tế” rất lớn, đóng vai trò trụ cột của quá trình công nghiệp hóa.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở cách chúng ta đang quản lý cỗ máy này. Dữ liệu quy hoạch nằm ở bản vẽ CAD, hồ sơ hoàn công nằm trên giấy, còn dữ liệu vận hành lại phân tán ở nhiều hệ thống khác nhau. Không có một hệ dữ liệu thống nhất.

- Trong bối cảnh Việt Nam cam kết Net Zero vào năm 2050, vì sao mô hình khu công nghiệp truyền thống không còn phù hợp, thưa ông?

Mô hình khu công nghiệp truyền thống vận hành theo tư duy tuyến tính: khai thác – sản xuất – thải bỏ. Cách làm này tạo ra tăng trưởng nhanh nhưng cũng kéo theo lãng phí tài nguyên, ô nhiễm môi trường và phát thải khí nhà kính.

Trong khi đó, mục tiêu Net Zero đòi hỏi chúng ta phải chuyển sang khu công nghiệp sinh thái, nơi các doanh nghiệp không đứng riêng lẻ mà cộng sinh với nhau: chất thải của doanh nghiệp này có thể trở thành đầu vào cho doanh nghiệp khác. Tuy nhiên, cộng sinh không thể dựa trên cảm tính. Nó cần dữ liệu chính xác, minh bạch và theo thời gian thực để có thể tính toán hiệu quả kinh tế, môi trường và pháp lý. Không có dữ liệu, kinh tế tuần hoàn chỉ dừng ở khẩu hiệu.

- Các chính sách đã tác động như thế nào đến quá trình chuyển đổi này, đặc biệt là với Nghị định 269/2025/NĐ-CP?

Có thể nói, pháp luật đã “gióng hồi chuông” rất rõ. Nếu Nghị định 35/2022/NĐ-CP đặt nền móng pháp lý cho mô hình khu công nghiệp sinh thái, thì Nghị định 269/2025/NĐ-CP đã đi xa hơn khi bắt buộc chuẩn hóa dữ liệu, tích hợp GIS – BIM và xây dựng Bản sao số (Digital Twin) cho các khu chức năng đô thị và công nghiệp.

Thông điệp của Nhà nước rất rõ ràng: hạ tầng vật lý không thể tồn tại độc lập nếu thiếu hạ tầng số đi kèm. Quản lý dựa trên báo cáo tháng, quý sẽ không còn phù hợp; thay vào đó là quản trị dựa trên dữ liệu thời gian thực. Đây là bước chuyển mang tính cách mạng trong tư duy quản lý hạ tầng.

- Nhiều người vẫn nghĩ Digital Twin chỉ là mô hình 3D trực quan. Theo ông, hiểu như vậy đã đủ chưa?

Đó là một hiểu lầm khá phổ biến. Digital Twin không phải là mô hình 3D để “xem cho đẹp”. Bản sao số là một thực thể sống, kết nối hai chiều với thế giới vật lý thông qua hệ thống cảm biến IoT.

Khi được triển khai đúng cách, Digital Twin mang lại ba năng lực cốt lõi: Thứ nhất là mô phỏng kịch bản, giúp thử nghiệm trước các tình huống như quá tải điện, ngập lụt hay mở rộng nhà máy. Thứ hai là bảo trì dự báo, phát hiện sớm hỏng hóc thay vì chờ sự cố xảy ra. Và thứ ba là tối ưu tài nguyên, từ điện, nước cho đến các dòng vật chất trong cộng sinh công nghiệp.

Nhờ đó, những mục tiêu tưởng chừng rất trừu tượng như kinh tế tuần hoàn hay Net Zero có thể được chuyển hóa thành các con số cụ thể, có thể đo lường và ra quyết định.

- Ông đánh giá thế nào về thực trạng và con đường phía trước của các khu công nghiệp Việt Nam?

Thực tế hiện nay cho thấy, Việt Nam mới chỉ có 2 khu công nghiệp sinh thái được chứng nhận và 6 khu đang thí điểm chuyển đổi. Con số này còn rất khiêm tốn so với quy mô toàn hệ thống.

Nguyên nhân không nằm ở thiếu công nghệ, mà ở thiếu tư duy kiến trúc tổng thể ngay từ đầu. Chuyển đổi số hạ tầng công nghiệp không thể là dự án ngắn hạn, mà là hành trình nhiều năm, đòi hỏi sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp và giới khoa học công nghệ.

Tuy nhiên, trong một thế giới mà dữ liệu đã trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi, đứng yên cũng đồng nghĩa với tụt hậu. Chuyển đổi kép – xanh hóa và số hóa – không chỉ là con đường phát triển, mà là con đường sinh tồn của các khu công nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Thu Duyên - Nguyễn Chuẩn