Kinh tế địa phương

Kinh tế cửa khẩu từ lâu là lợi thế nổi trội của Lạng Sơn. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, lợi thế chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng khi được tổ chức lại bằng hạ tầng đồng bộ và cách điều hành phù hợp. Sự chuyển biến trong năm 2025 đã cho thấy Lạng Sơn không chỉ tận dụng vị trí cửa ngõ, mà đang từng bước biến cửa khẩu thành trụ cột phát triển có chiều sâu, gắn chặt với đầu tư hạ tầng và cải cách thủ tục.

Những năm trước, hoạt động xuất nhập khẩu qua địa bàn từng chịu nhiều áp lực do ùn ứ, phụ thuộc mùa vụ và biến động thị trường. Cửa khẩu khi đó dù sôi động nhưng chưa tạo được nhịp vận hành ổn định, khiến doanh nghiệp khó chủ động kế hoạch sản xuất, kinh doanh và logistics. Bước sang năm 2025, bức tranh này đã có sự thay đổi rõ rệt, khi kinh tế cửa khẩu không chỉ tăng về quy mô mà còn cải thiện đáng kể về chất lượng vận hành.

Theo số liệu báo cáo cho thấy, đến 30/11/2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn Lạng Sơn đạt khoảng 86,14 tỷ USD, tăng 44,6% so với cùng kỳ; trong đó xuất khẩu đạt 28,19 tỷ USD, nhập khẩu đạt 57,9 tỷ USD. Cùng với đó, kim ngạch mở tờ khai tại Hải quan Lạng Sơn đạt 6,73 tỷ USD, bằng 107,8% kế hoạch, tăng 29,6%. Đáng chú ý, trong nhiều thời điểm cao điểm, lượng phương tiện thông quan duy trì ở mức 1.700–2.000 xe/ngày. Những con số cho thấy quy mô giao thương lớn, nhưng điều quan trọng hơn là sự ổn định của dòng chảy hàng hóa, một yếu tố then chốt để cửa khẩu thực sự trở thành động lực tăng trưởng.

Đằng sau sự ổn định đó là vai trò điều hành của lực lượng Hải quan. Theo lãnh đạo Chi cục Hải quan khu vực VI, năm 2025 được xác định là năm đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong quản lý xuất nhập khẩu. Trọng tâm đặt vào việc chuẩn hóa quy trình, tăng cường quản lý rủi ro, phân luồng khoa học và tổ chức thông quan linh hoạt, qua đó rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí cho doanh nghiệp. Việc duy trì làm việc ngoài giờ, tổ chức thông quan 24/7 trong các giai đoạn cao điểm, cùng với ứng dụng các hệ thống nghiệp vụ điện tử đã góp phần hạn chế tình trạng dồn ứ và giảm áp lực tại khu vực cửa khẩu.

Một điểm đáng chú ý là tư duy điều hành tại cửa khẩu đã có sự chuyển dịch rõ rệt. Thay vì xử lý từng tình huống phát sinh, các kịch bản vận hành được xây dựng sẵn, cho phép chủ động điều tiết lưu lượng phương tiện và hàng hóa. Cách tiếp cận này giúp hoạt động thông quan không còn phụ thuộc quá nhiều vào các biện pháp “giải cứu” mang tính thời điểm, mà dần đi vào quỹ đạo ổn định, có thể dự báo. Trong quá trình đó, sự phối hợp giữa Hải quan với Biên phòng, Quản lý thị trường và chính quyền địa phương được tăng cường, hình thành cơ chế vận hành liên thông, bảo đảm vừa thông suốt, vừa giữ vững kỷ cương khu vực biên giới.

Hiệu quả của kinh tế cửa khẩu không chỉ thể hiện ở kim ngạch, mà còn phản ánh rõ qua nguồn thu ngân sách. Năm 2025, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn Lạng Sơn đạt 18.063,8 tỷ đồng, vượt dự toán. Đáng chú ý, thu từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt khoảng 13.300 tỷ đồng, bằng 206,2% dự toán, tăng 73,8% so với cùng kỳ. Đây là chỉ dấu quan trọng cho thấy cửa khẩu không chỉ là điểm trung chuyển hàng hóa, mà đang trở thành nguồn lực tài chính đáng kể, tạo dư địa cho đầu tư phát triển.

Tuy nhiên, cửa khẩu chỉ có thể phát huy hết vai trò động lực khi được đặt trong một không gian hạ tầng đủ rộng và đủ kết nối. Nếu cửa khẩu là “dòng chảy” hàng hóa, thì hạ tầng chính là “lòng dẫn” quyết định khả năng lan tỏa của dòng chảy đó vào nền kinh tế. Nhận thức rõ điều này, Lạng Sơn trong những năm gần đây đã dành nguồn lực đáng kể cho đầu tư hạ tầng, coi đây là điều kiện tiên quyết để kinh tế cửa khẩu không chỉ dừng lại ở giao thương, mà trở thành bệ đỡ cho phát triển dài hạn.

Năm 2025, tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội trên địa bàn ước thực hiện khoảng 50.000 tỷ đồng. Riêng vốn đầu tư công, giá trị giải ngân đạt 6.795,8 tỷ đồng, tương đương 107,6% kế hoạch Trung ương giao. Cùng với đó, tỉnh đã khởi công và triển khai 03 dự án hạ tầng theo Đề án thí điểm cửa khẩu thông minh, đồng thời lựa chọn 22 dự án trọng điểm để tập trung chỉ đạo, đẩy nhanh tiến độ. Những dự án này không chỉ cải thiện năng lực thông quan, mà còn tăng cường kết nối giữa cửa khẩu với khu kinh tế, khu công nghiệp và khu vực đô thị.

Điểm khác biệt trong cách tiếp cận của Lạng Sơn là hạ tầng không còn được nhìn nhận đơn thuần là “mở đường”, mà là công cụ tái cấu trúc không gian kinh tế. Khi giao thông thuận lợi và kết nối đồng bộ, doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở hoạt động xuất nhập khẩu thuần túy, mà có điều kiện đầu tư kho bãi, trung tâm logistics, dịch vụ hỗ trợ và từng bước hình thành các chuỗi giá trị gắn với cửa khẩu. Đây chính là tiền đề để kinh tế biên mậu chuyển từ mô hình ngắn hạn sang mô hình có chiều sâu hơn.

Sự kết hợp giữa kinh tế cửa khẩu và hạ tầng vì thế tạo thành một cặp động lực song hành. Một bên tạo ra dòng hàng hóa, bên còn lại quyết định khả năng hấp thụ và lan tỏa của dòng hàng hóa đó vào nền kinh tế địa phương. Thiếu một trong hai yếu tố, động lực tăng trưởng sẽ khó phát huy trọn vẹn. Đây cũng là điểm khác của Lạng Sơn so với không ít địa phương biên giới khác, nơi cửa khẩu sôi động nhưng hạ tầng và dịch vụ hậu cần chưa theo kịp.

Quan trọng hơn, động lực từ cửa khẩu và hạ tầng không chỉ phục vụ mục tiêu tăng trưởng ngắn hạn. Khi được tổ chức bài bản, hai trụ cột này tạo nền tảng cho các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn như logistics hiện đại, công nghiệp phụ trợ, thương mại dịch vụ và các hoạt động kinh tế gắn với chuỗi cung ứng xuyên biên giới. Đây chính là hướng đi phù hợp với khát vọng bứt phá của Lạng Sơn trong giai đoạn mới, khi tăng trưởng cần dựa trên nền tảng vững chắc thay vì những cú hích mang tính thời điểm.

Bên cạnh đó, từ động lực cửa khẩu và hạ tầng, yêu cầu về cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao năng lực doanh nghiệp địa phương cũng trở nên rõ nét hơn. Chỉ khi các yếu tố này được triển khai đồng bộ, động lực tăng trưởng mới có thể chuyển hóa thành sức bật dài hạn cho nền kinh tế.

Thực tiễn năm 2025 đã cho thấy, Lạng Sơn đang từng bước tổ chức lại các lợi thế phát triển, đầu tư đúng trọng tâm và tạo nền tảng để các động lực tăng trưởng vận hành bền vững hơn trong giai đoạn tới.

Còn nữa…

Nguyễn Giang