Khởi nghiệp

Bước vào ngưỡng cửa năm 2026, đổi mới sáng tạo không còn là khẩu hiệu mang tính định hướng mà đã trở thành yêu cầu nội tại đối với giáo dục đại học. Các trường đại học, cao đẳng đang đứng trước áp lực phải tái cấu trúc mô hình đào tạo, nghiên cứu và kết nối xã hội, trong đó khởi nghiệp đổi mới sáng tạo giữ vai trò trung tâm.

Trong bối cảnh đó, sự kiện “DESIGN FOR IMPACT 2026 - Tư duy thiết kế, kết nối tri thức, kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đại học” do Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và Khởi nghiệp Đại học, Cao đẳng Việt Nam (VNEI) tổ chức, Trường Đại học Công Thương TP.HCM đăng cai, dưới sự bảo trợ của Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), được xem là dấu mốc quan trọng của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo học đường.

Không chỉ mang ý nghĩa tổng kết hành trình hoạt động năm 2025 của VNEI, chương trình còn mở ra không gian đối thoại chiến lược cho giai đoạn phát triển tiếp theo, đồng thời giới thiệu tư duy Design Thinking như một công cụ cốt lõi để tái thiết hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong đại học.

Phát biểu chào mừng tại sự kiện, ThS Hoàng Thị Thoa – Giám đốc Trung tâm ĐMST và khởi nghiệp, Trường đại học Công Thương TPHCM chia sẻ Trong bối cảnh giáo dục đại học đang đứng trước yêu cầu chuyển mình mạnh mẽ, đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn, mà đã trở thành động lực cốt lõi để nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu, khởi nghiệp và gắn kết với doanh nghiệp, xã hội.

Theo bà, việc kiến tạo một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đại học bền vững đòi hỏi sự chung tay của nhà trường, giảng viên, sinh viên, doanh nghiệp, các tổ chức hỗ trợ và cơ quan quản lý. Sự kiện không chỉ là dịp để chúng ta cùng nhìn lại chặng đường phát triển và chuyển mình của VNEI, mà còn mang ý nghĩa đặc biệt khi ra mắt sách về Design Thinking – một phương pháp tư duy hiện đại, được xem như “vũ khí” quan trọng giúp nuôi dưỡng năng lực sáng tạo, giải quyết vấn đề và tạo ra giá trị mới trong giáo dục, nghiên cứu và khởi nghiệp.

Phát biểu tại sự kiện, ThS Huỳnh Hồng Mai cho rằng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong các trường đại học đã có chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều chương trình thiếu kết nối, nhiều ý tưởng khó thương mại hóa và chưa tạo tác động rõ rệt cho thị trường.

Theo bà, thách thức cốt lõi hiện nay nằm ở việc các chủ thể trong hệ sinh thái chưa thực sự thấu cảm lẫn nhau. Sinh viên còn tâm lý e ngại khởi nghiệp vì sợ thất bại, thiếu kỹ năng thực chiến và môi trường thử nghiệm an toàn. Giảng viên đối mặt với áp lực nghiên cứu, giảng dạy, cùng những rào cản hành chính khi triển khai các dự án khởi nghiệp, spin-off. Trong khi đó, doanh nghiệp gặp khó trong việc kết nối với nhà khoa học do khoảng cách giữa nghiên cứu hàn lâm và nhu cầu thị trường.

Sự thiếu thấu hiểu giữa các bên khiến nhiều chính sách hỗ trợ chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng. Chính vì vậy, việc đổi mới mô hình đào tạo theo hướng liên ngành, gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp; đồng thời phát triển các không gian sáng tạo mở và cơ chế kết nối linh hoạt giữa nhà khoa học và doanh nghiệp ngay trong trường đại học. Việc đánh giá hiệu quả hệ sinh thái cũng cần chuyển từ cách tiếp cận đếm số lượng sự kiện sang các chỉ số phản ánh tác động, như doanh thu dự án, số công nghệ được chuyển giao, việc làm tạo ra và giá trị kinh tế đóng góp cho xã hội, ThS Huỳnh Hồng Mai nhấn mạnh.

Nhìn lại báo cáo hoạt động năm 2025 của VNEI, có thể thấy mạng lưới đã duy trì được hệ thống hoạt động tương đối ổn định, đa dạng về nội dung và hình thức. Các chương trình đào tạo nguồn nhân lực đổi mới sáng tạo, nghiên cứu, tư vấn chính sách, tổ chức sự kiện chuyên môn, kết nối đại học với doanh nghiệp và truyền thông hệ sinh thái được triển khai đồng bộ trên nhiều địa phương.

Đáng chú ý, việc tăng cường tổ chức hoạt động tại khu vực phía Nam đã giúp mở rộng không gian kết nối giữa các trường đại học, doanh nghiệp và tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện cho việc trao đổi thực tiễn và chia sẻ kinh nghiệm.

Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra rằng các hoạt động của VNEI vẫn còn thiên về chiều rộng, trong khi mức độ liên kết chiều sâu và khả năng dẫn dắt các sáng kiến quy mô mạng lưới chưa tương xứng với tiềm năng. Việc khai thác nguồn lực tri thức chung và hình thành các dự án hợp tác có tác động lớn vẫn còn hạn chế.

Trên cơ sở đó, định hướng hoạt động năm 2026 của VNEI được xác lập theo hướng chuyển dịch từ mở rộng phạm vi sang nâng cao chiều sâu chuyên môn và giá trị gia tăng cho các đơn vị thành viên. Trọng tâm của giai đoạn tới là tăng tính hệ thống trong thiết kế hoạt động, gắn kết đào tạo, nghiên cứu, công nghệ và dự án, đồng thời thúc đẩy các mô hình hợp tác thực chất giữa đại học – doanh nghiệp – địa phương.

Chuỗi hoạt động tổng kết và tọa đàm “VNEI – Giai đoạn chuyển mình” vì vậy không chỉ mang ý nghĩa nhìn lại, mà còn là lời kêu gọi thay đổi cách nghĩ, cách làm và cách hành động của toàn mạng lưới. Từ những viên gạch tri thức ban đầu, VNEI đang từng bước hoàn thiện vai trò điều phối, tích hợp và tạo giá trị bền vững cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp trong giáo dục đại học Việt Nam.

Diệu Oanh