Quản trị

Thị trường vốn cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang trải qua một giai đoạn “khan hiếm” khi nguồn cung vốn sụt giảm mạnh mẽ từ mức đỉnh 1,4 tỷ USD vào năm 2021 xuống chỉ còn khoảng 400 triệu USD trong năm 2024, theo số liệu ông Trần Hiếu – Quản lý đầu tư quỹ DO Ventures – trích dẫn.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn của các nhà điều hành quỹ đầu tư như ông Trần Hiếu, tình cảnh khó khăn này thực tế lại là một không gian thuận lợi cho những doanh nghiệp thực sự có năng lực, khi sự cạnh tranh giữa các quỹ giảm bớt và định giá doanh nghiệp trở nên hợp lý hơn. Còn đối với những nhà sáng lập đã dạn dày kinh nghiệm, đây không còn là lúc để mơ mộng về những mô hình đốt tiền để tăng trưởng, mà là thời điểm để thực thi tính kỷ luật tuyệt đối và tìm kiếm những động lực tăng trưởng bền vững nhất.

Ông Nguyễn Tuấn Phú - CEO của CNV CDP - nhấn mạnh rằng trong thời hiện tại, kỹ năng sinh tồn quan trọng nhất chính là biết tiết kiệm từng đồng chi phí và tận dụng tối đa các nguồn lực bên ngoài. Một trong những thông tin bất ngờ thú vị mà ông chia sẻ chính là khả năng “xin” hỗ trợ từ các tập đoàn công nghệ khổng lồ như Microsoft, Google, Amazon hay Cloudflare dưới dạng các gói tín dụng hạ tầng.

Thực tế, CNV CDP đã nhận được tổng cộng hàng trăm ngàn USD hỗ trợ, giúp doanh nghiệp vận hành hệ thống suốt 4 năm mà không phải chi trả cho hạ tầng máy chủ hay điện toán đám mây. Với mức tiêu tốn trung bình từ 15.000 đến 20.000 USD mỗi tháng cho hạ tầng, việc tận dụng những khoản tín dụng này chính là phao cứu sinh quan trọng để doanh nghiệp non trẻ giữ lại dòng tiền quý giá cho các hoạt động kinh doanh cốt lõi khác. “Vì vậy, nếu các lãnh đạo doanh nghiệp nào xin được thì hãy cố gắng xin”, ông Phú khuyến khích.

Bên cạnh việc tối ưu chi phí, tư duy về sản phẩm và bán hàng cũng cần một sự thay đổi quyết liệt. Ông Phú cho rằng trong giai đoạn vốn hẹp, bán hàng mới là vũ khí tối thượng chứ không phải là một sản phẩm hoàn mỹ nhưng thiếu tính thực tế. Các doanh nghiệp cần tạm gác lại những giấc mơ xa vời về các công nghệ tương lai như trí tuệ nhân tạo nếu chúng chưa thể tạo ra doanh thu ngay lập tức để nuôi bộ máy.

Thay vào đó, chiến lược tập trung vào những khách hàng “kim cương” với các hợp đồng giá trị lớn sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả của đội ngũ bán hàng và mang lại dòng tiền ổn định hơn so với việc dàn trải nguồn lực cho các gói nhỏ lẻ. Việc hệ thống hóa hoạt động tiếp thị để sở hữu dữ liệu khách hàng lâu dài, thay vì chỉ chạy theo các chiến dịch ngắn hạn, cũng là một yếu tố then chốt để xây dựng nền tảng tài sản bền vững cho doanh nghiệp.

Khi trao đổi về “khẩu vị” của các quỹ đầu tư trong giai đoạn hiện nay, ông Trần Hiếu lưu ý rằng các nhà đầu tư đang có xu hướng thiết lập lại kỳ vọng và chỉ tập trung vào những đội ngũ sáng lập có sự cam kết cao cũng như mô hình kinh doanh chuẩn chỉnh.

Một xu hướng đáng chú ý là sự trỗi dậy của thế hệ sáng lập trẻ với tư duy “Go Global” (vươn ra quốc tế) ngay từ ngày đầu tiên. Các doanh nghiệp rất bé cũng có thể nhanh chóng đạt mức doanh thu triệu đô nhờ vào việc xây dựng những ứng dụng nhỏ nhưng nhắm thẳng vào nhu cầu của thị trường toàn cầu thông qua các hình thức đăng ký trả phí hay quảng cáo. Những nhóm này thường không bị vướng bận bởi những tư duy cũ và có khả năng học hỏi, ứng dụng các phương pháp tăng trưởng của thế giới một cách cực kỳ nhanh chóng.

Về khía cạnh trí tuệ nhân tạo, một lĩnh vực đang thu hút nhiều sự quan tâm, ông Hiếu chỉ ra rằng sự khác biệt sẽ nằm ở khả năng ứng dụng AI vào các mục tiêu ngành dọc cụ thể. Nếu như các mô hình ngôn ngữ lớn hiện nay giống như những người có kiến thức phổ quát, thì doanh nghiệp làm sản phẩm cần phải đào tạo chúng bằng những dữ liệu đặc thù để trở thành những chuyên gia trong các lĩnh vực như y tế, bán lẻ hay luật. Đây chính là nơi mà các doanh nghiệp Việt Nam có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh thông qua việc sở hữu dữ liệu riêng biệt và sự hiểu biết sâu sắc về nhu cầu của khách hàng tại thị trường nội địa hoặc các thị trường ngách toàn cầu.

Tuy nhiên, dù là mô hình công nghệ nào, con số vẫn là thước đo cuối cùng để nhà đầu tư đưa ra quyết định. Ông Hiếu tiết lộ rằng tăng trưởng chiếm tới 70% trọng số trong các đánh giá đầu tư từ vòng hạt giống đến Series A. Khi phân tích động lực tạo ra lợi nhuận tại thời điểm thoái vốn, việc mở rộng doanh thu đóng góp tới 60%, trong khi phần còn lại đến từ việc tối ưu biên lợi nhuận và tăng bội số định giá.

Điều này đòi hỏi các nhà sáng lập phải luôn giữ cho cỗ máy doanh thu vận hành ở hiệu suất cao nhất. Tuy nhiên, tăng trưởng không được phép là sự đánh đổi lấy chất lượng. Nhà đầu tư sẽ soi xét rất kỹ 30% còn lại thông qua các chỉ số về lãi gộp, tỷ lệ giữ chân khách hàng và tỷ lệ rời bỏ để đảm bảo rằng doanh nghiệp không chỉ đang “mua” khách hàng bằng những khoản chiết khấu không bền vững.

Ông Tuấn Phú ví von, các nhà đầu tư mua kết quả chứ không mua sự nỗ lực đơn thuần. Nếu sản phẩm không tốt và kết quả kinh doanh không đạt kỳ vọng, sẽ không ai quan tâm doanh nghiệp đã nỗ thực thế nào hay đội ngũ đã vất vả ra sao. Tính kỷ luật trong vận hành, sự trung thực trong số liệu và khả năng thực thi nhanh chóng là những yếu tố quyết định bản lĩnh của người đứng đầu trong giai đoạn này.

Trong mùa đông gọi vốn, tồn tại đã là một kỹ năng, nhưng biết cách kỷ luật để tăng trưởng chất lượng mới là minh chứng cho bản lĩnh thực sự của một nhà sáng lập. Thị trường đang sàng lọc mạnh mẽ, và những “viên ngọc thô” biết cách tối ưu hóa chi phí, tập trung vào bán hàng và xây dựng mô hình tăng trưởng bền vững chắc chắn sẽ tìm thấy cơ hội khi tính thực dụng đang lên ngôi như hiện nay.

Quân Bảo