Nghiên cứu - Trao đổi
Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025: Bước chuyển trong tư duy ổn định tài chính
Luật Bảo hiểm tiền gửi (BHTG) năm 2025, có hiệu lực từ ngày 01/5/2026, đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng trong khuôn khổ pháp lý bảo vệ người gửi tiền tại Việt Nam.
Không chỉ sửa đổi, bổ sung các quy định kỹ thuật, đạo luật này còn phản ánh sự chuyển dịch căn bản trong tư duy lập pháp về ổn định tài chính, từ cách tiếp cận thiên về xử lý hậu quả sang mô hình quản trị rủi ro chủ động, gắn với mục tiêu duy trì niềm tin thị trường và an toàn hệ thống ngân hàng.
Trong bối cảnh hệ thống tài chính – ngân hàng ngày càng gắn kết chặt chẽ với thị trường vốn và nền kinh tế thực, vai trò của BHTG không còn dừng lại ở chức năng chi trả khi tổ chức tín dụng (TCTD) mất khả năng thanh toán. Luật BHTG năm 2025 đã thể chế hóa cách tiếp cận mới này thông qua hàng loạt quy định quan trọng, như thiết lập cơ chế chi trả linh hoạt trong các trường hợp đặc biệt, duy trì cơ chế điều hành hạn mức chi trả theo từng thời kỳ, đồng thời làm rõ vị trí, vai trò của tổ chức BHTG trong mạng lưới an toàn tài chính quốc gia cùng với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các cơ quan liên quan, cũng như phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Thống đốc Ngân hàng Nhà nước và mở rộng thẩm quyền cho BHTG Việt Nam.
Những điều chỉnh trên đã mở rộng đáng kể “không gian chính sách” cho Nhà nước trong quản trị khủng hoảng tài chính – ngân hàng. Thay vì chỉ phản ứng khi rủi ro đã phát sinh, khuôn khổ BHTG mới cho phép các cơ quan chức năng chủ động hơn trong việc can thiệp sớm, quản trị kỳ vọng thị trường và hạn chế rủi ro lan truyền. Qua đó, cơ chế BHTG được nâng cao về tính dự báo, độ tin cậy và năng lực ổn định hệ thống, phù hợp với yêu cầu phát triển của thị trường tài chính hiện đại.
Đánh giá về những điểm mới của Luật BHTG năm 2025, TS Châu Đình Linh, Chuyên gia kinh tế, Giảng viên Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh cho rằng, việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Thống đốc NHNN và mở rộng thẩm quyền cho BHTG Việt Nam không chỉ giúp rút ngắn thời gian xử lý khủng hoảng, mà còn tạo dựng một “lá chắn” hiệu quả bảo vệ người gửi tiền và tăng tính ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính.
Tuy nhiên, để cơ chế phối hợp giữa NHNN, tổ chức BHTG và các cơ quan liên quan vận hành hiệu quả, cần thiết kế một thể chế phối hợp tối thiểu dựa trên nguyên tắc rõ chức năng – minh bạch thông tin – đồng trách nhiệm.
“Việc ban hành bộ tiêu chí minh bạch, được công bố ở mức độ phù hợp, vừa góp phần nâng cao kỷ luật thị trường, vừa củng cố niềm tin của người gửi tiền. Khi các TCTD hiểu rõ các ngưỡng an toàn và cơ chế ứng phó đã được luật hóa, hệ thống sẽ vận hành ổn định, minh bạch và hiệu quả hơn”, chuyên gia này nhấn mạnh.
Nhiều ý kiến cũng cho rằng, giống nhiều đạo luật kinh tế quan trọng khác, hiệu quả của Luật BHTG năm 2025 phụ thuộc quyết định vào năng lực tổ chức thực thi. Giai đoạn chuyển tiếp từ nay đến thời điểm Luật có hiệu lực (01/5/2026) vì vậy mang ý nghĩa then chốt, quyết định việc các quy định tiến bộ trên giấy có được chuyển hóa thành hiệu quả chính sách trong thực tiễn hay không.
Theo các chuyên gia Vụ Pháp chế Ngân hàng Nhà nước, BHTG Việt Nam, trong giai đoạn này, việc chuẩn hóa dữ liệu người gửi tiền, hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin, thúc đẩy cơ chế chi trả điện tử và hoàn thiện các kịch bản phối hợp xử lý khủng hoảng giữa các cơ quan trong mạng lưới an toàn tài chính cần được xác định là những ưu tiên chiến lược mang tính hệ thống, thay vì các nhiệm vụ kỹ thuật đơn lẻ. Chỉ khi các điều kiện này được triển khai đồng bộ, BHTG mới có thể thực sự phát huy vai trò là “lá chắn” bảo vệ người gửi tiền và công cụ ổn định tài chính hiệu quả, bền vững trong giai đoạn phát triển mới của hệ thống ngân hàng Việt Nam.
Cụ thể, để Luật BHTG phát huy hiệu quả, cần nâng cao năng lực thể chế của tổ chức BHTG theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và chủ động quản trị rủi ro; đặt chính sách BHTG trong một chiến lược ổn định tài chính tổng thể với cơ chế phối hợp liên ngành rõ ràng, sẵn sàng ứng phó khủng hoảng. Đồng thời, xây dựng lộ trình nâng cao tốc độ chi trả, tiến tới “chi trả nhanh” gắn với nâng cấp hạ tầng và chuẩn hóa dữ liệu. Đặc biệt cần tăng cường truyền thông chính sách nhằm minh bạch thông tin, ổn định tâm lý thị trường và củng cố niềm tin của người gửi tiền.