Công nghệ
Chiến lược phát triển nguồn nhân lực Blockchain đa ngành
Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để không chỉ đi sau đón đầu công nghệ, mà từng bước trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo Blockchain của khu vực vào năm 2030.
Thiếu hụt nguồn nhân lực đa ngành
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang bước vào giai đoạn tăng tốc, Quyết định 1236/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chiến lược quốc gia về ứng dụng và phát triển công nghệ chuỗi khối (Blockchain) đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 được xem là một dấu mốc chiến lược, xác lập vai trò của Blockchain không chỉ như một xu hướng công nghệ mới nổi, mà như một hạ tầng niềm tin cốt lõi của nền kinh tế số Việt Nam.
Từ góc nhìn chiến lược, đây không đơn thuần là một văn bản quản lý nhà nước, mà là bản thiết kế tổng thể nhằm định vị chủ quyền công nghệ quốc gia, tạo nền tảng để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị số toàn cầu.
Theo lộ trình đến năm 2030, Chính phủ đã đặt ra các mục tiêu định lượng mang tính tham vọng nhưng có cơ sở thực tiễn rõ ràng. Cụ thể, Việt Nam hướng tới xây dựng và phát triển thành công 20 thương hiệu Blockchain uy tín về nền tảng, sản phẩm và dịch vụ trong khu vực; Đồng thời thiết lập tối thiểu 03 trung tâm hoặc đặc khu thử nghiệm Blockchain (Sandbox) tại các thành phố lớn; Hình thành một mạng lưới thử nghiệm thống nhất trên phạm vi quốc gia. Song song đó, lĩnh vực nghiên cứu và đào tạo cũng được xác định là trụ cột, với mục tiêu có ít nhất một cơ sở đào tạo hoặc nghiên cứu của Việt Nam lọt vào nhóm 10 đơn vị dẫn đầu châu Á về công nghệ chuỗi khối.
Trong tổng thể lộ trình này, Chi hội Blockchain TP.HCM (HBA) trực thuộc Hội truyền thông - Điện tử TP.HCM đã chính thức ra mắt sách “Cẩm nang ứng dụng Công nghệ Blockchain”, định hướng trở thành một điểm chạm tri thức quan trọng đối với cộng đồng. Đây là ấn phẩm đầu tiên được xây dựng dành riêng cho thị trường trong nước, với mục tiêu đơn giản hóa hệ thống thuật ngữ vốn phức tạp của Blockchain, qua đó tạo ra một “mặt bằng” nhận thức chung, để chuẩn hóa ngôn ngữ công nghệ cho cộng đồng doanh nghiệp, cơ quan quản lý và người học.
Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, mọi chính sách và hạ tầng kỹ thuật sẽ khó phát huy hiệu quả nếu không đi kèm một chiến lược phát triển nguồn nhân lực đủ chiều sâu và đủ quy mô. Thực tế điểm nghẽn lớn nhất của hệ sinh thái Blockchain Việt Nam hiện nay không nằm ở công nghệ lõi, mà ở sự thiếu hụt nguồn nhân lực có tư duy hệ thống và khả năng triển khai đa ngành.
Trong nhiều năm, cách tiếp cận đào tạo đơn ngành, chủ yếu tập trung vào lập trình đã bộc lộ hạn chế khi không tạo ra được lực lượng đủ năng lực thương mại hóa và vận hành các mô hình Blockchain trong thực tế. Bà Trần Sở Kỳ, Giám đốc Vận hành MEXC Ventures nhận định rằng Blockchain tại Việt Nam đang thiếu một nền tảng tri thức chuẩn hóa để phát triển nguồn nhân lực bền vững.
Từ yêu cầu đó, cấu trúc nhân lực Blockchain cần được tái định nghĩa theo hướng hội tụ của ba trục chiến lược. Thứ nhất là nền tảng kỹ thuật, bao gồm hiểu biết sâu về hạ tầng phi tập trung, phát triển hợp đồng thông minh (Smart Contract), quản trị sổ cái phân tán và an toàn thông tin.
Thứ hai là kinh tế và tài chính số, với trọng tâm là thiết kế Tokenomics (cách thiết kế mô hình kinh tế của một đồng tiền mã hoá), quản trị tài sản số, hiểu biết về Real World Assets (RWA - Tài sản thực) và các cơ chế tạo lợi suất (Yield).
Thứ ba là vận hành và tiếp thị, nơi các kỹ năng quản trị cộng đồng phi tập trung, điều hành DAO (tổ chức điều hành phi tập trung) và tiếp thị Web3 trở thành yếu tố then chốt để xây dựng lòng tin dựa trên bằng chứng mã hóa thay vì các cơ chế tập trung truyền thống.
Sự dịch chuyển về yêu cầu năng lực này cho thấy khoảng cách rõ rệt giữa các kỹ năng truyền thống và năng lực cần có trong kỷ nguyên Blockchain. Nếu như trước đây, lĩnh vực kỹ thuật và CNTT chủ yếu xoay quanh lập trình Web/Mobile và quản trị cơ sở dữ liệu tập trung, thì nay trọng tâm đã chuyển sang phát triển Smart Contract, kiểm thử và bảo mật chuỗi khối.
Cần lộ trình đào tạo chuẩn hoá
Dù khoảng trống tri thức còn lớn, ông Trần Xuân Tiến, Tổng thư ký HBA, cho rằng Việt Nam đang sở hữu lợi thế đặc biệt là lực lượng lao động trẻ, năng động và có khả năng thích nghi công nghệ nhanh. Theo ông, yếu tố còn thiếu chính là một lộ trình đào tạo được chuẩn hóa, đủ sức kích hoạt và dẫn dắt tiềm năng này theo hướng bền vững.
Trong bối cảnh đó, mô hình hợp tác công - tư (PPP) mà HBA đang triển khai được đánh giá là một hướng đi đáng chú ý. Việc kết nối giữa các tổ chức xã hội nghề nghiệp trong nước với các quỹ đầu tư và tổ chức quốc tế không chỉ mang ý nghĩa thương mại, mà còn là quá trình kết nối hạ tầng tri thức toàn cầu với nhu cầu thực tiễn của Việt Nam. HBA cũng đã ký kết Biên bản ghi nhớ (MOU) "Phổ cập tài sản số cho 500.000 sinh viên tại TP.HCM" với MEXC Ventures. Theo thỏa thuận, HBA và MEXC Ventures sẽ phối hợp triển khai các hoạt động đào tạo, truyền thông và phát hành ấn phẩm chuyên môn, góp phần nâng cao nhận thức, kỹ năng và năng lực tiếp cận công nghệ Blockchain cho thế hệ trẻ.
Tham vọng này được xây dựng trên hai nền tảng đồng bộ. Một là hệ điều hành tri thức, trong đó “Cẩm nang ứng dụng Công nghệ Blockchain” đóng vai trò như một giáo trình gốc, giúp quá trình đào tạo diễn ra thống nhất, dễ tiếp cận và có khả năng mở rộng quy mô. Hai là mạng lưới thực thi, thông qua sự phối hợp giữa HBA và MEXC Ventures trong triển khai đào tạo, truyền thông và kết nối thực tiễn, qua đó giúp sinh viên không chỉ nắm lý thuyết mà còn tiếp cận các chuẩn mực vận hành quốc tế.
Các cam kết này cũng phản ánh cách tiếp cận mới về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, khi đầu tư cho giáo dục và nguồn nhân lực được xem là đầu tư cho sự ổn định và phát triển dài hạn của thị trường tài sản số.
Theo lộ trình, năm 2026 được xác định là điểm bùng nổ trong quá trình hiện thực hóa năng lực số. Hệ thống hoạt động trong năm nay không dừng lại ở các sự kiện truyền thông, mà được thiết kế như những điểm chạm chiến lược để làm giàu hệ sinh thái. TS Nguyễn Thanh Hòa, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM, khẳng định rằng các hoạt động sẽ đóng góp thiết thực cho công cuộc phổ cập tri thức số, được thiết kế sát với nhu cầu thực tiễn của thị trường trong nước và đặt dưới sự bảo trợ của cơ quan quản lý.
Để đảm bảo tính bền vững, các hoạt động của doanh nghiệp và tổ chức cần được soi chiếu và đồng bộ hóa với 5 trụ cột hành động quốc gia giai đoạn 2024-2030. Từ việc hoàn thiện môi trường pháp lý thông qua phản hồi thực tiễn, phát triển hạ tầng và hệ sinh thái thử nghiệm, lấy phát triển nguồn nhân lực với mục tiêu đào tạo 500.000 sinh viên làm trọng tâm, cho tới thúc đẩy ứng dụng và mở rộng hợp tác quốc tế, mọi hành động đều cần hướng tới mục tiêu chung là “đưa Việt Nam vào nhóm dẫn đầu khu vực”.
Như vậy, chiến lược phát triển nguồn nhân lực Blockchain đa ngành không chỉ là một kế hoạch đào tạo kỹ thuật, mà là sứ mệnh xây dựng nền tảng tri thức chuẩn hóa cho một thế hệ mới. Sự thành công của lộ trình này phụ thuộc vào sự phối hợp chặt chẽ giữa ba chủ thể: Chính phủ với vai trò định hướng chính sách, doanh nghiệp với nguồn lực thực thi và nhà trường với nền tảng tri thức.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để không chỉ đi sau đón đầu công nghệ, mà từng bước trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo Blockchain của khu vực vào năm 2030.