Phân tích - Bình luận

Quyết định này đánh dấu một bước nới lỏng hiếm hoi trong chính sách kiểm soát xuất khẩu công nghệ cao của Washington. Tuy nhiên, đằng sau sự “trở lại” mang tính biểu tượng ấy, ý nghĩa thực chất của động thái này vẫn còn nhiều phức tạp.

Ở bề mặt, Nvidia đã quay lại thị trường chip lớn nhất thế giới. Nhưng ở tầng chiến lược, cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều đang bước đi trên một lằn ranh hẹp, nơi lợi ích kinh tế, an ninh quốc gia và cạnh tranh công nghệ đan xen chặt chẽ hơn bao giờ hết.

Một sự trở lại có điều kiện

Theo khuôn khổ mới, Nvidia được phép xuất khẩu H200 cho các khách hàng Trung Quốc được phê duyệt theo từng trường hợp cụ thể, kèm theo cơ chế giám sát nghiêm ngặt nhằm ngăn chặn việc chip bị sử dụng cho mục đích quân sự hoặc các lĩnh vực nhạy cảm. Đáng chú ý, chính phủ Mỹ sẽ thu 25% doanh thu từ các thương vụ này — một cơ chế chưa từng có tiền lệ trong chính sách kiểm soát xuất khẩu công nghệ.

Tuy nhiên, thỏa thuận này đi kèm với một cột mốc quan trọng - H200 không còn là con chip tiên tiến nhất của Nvidia. Kiến trúc Hopper đã lần lượt bị thay thế bởi Blackwell B200 và sắp tới là Rubin, dự kiến thương mại hóa trong năm nay. Nói cách khác, Washington vẫn giữ nguyên nguyên tắc cốt lõi là Trung Quốc không được tiếp cận công nghệ AI tiên tiến nhất của Mỹ.

Dù vậy, H200 vẫn là một con chip có năng lực rất cao. Thiết kế Hopper hiện vẫn đóng vai trò trung tâm trong nhiều trung tâm dữ liệu toàn cầu và được đánh giá là vượt trội so với phần lớn các sản phẩm mà các đối thủ Trung Quốc của Nvidia có thể cung cấp ở thời điểm hiện tại. Với Bắc Kinh, khả năng tiếp cận H200 — dù hạn chế — vẫn mang ý nghĩa thực dụng rõ rệt.

Washington cũng tự trao cho mình quyền hạn chế xuất khẩu H200 sang Trung Quốc nếu nhận thấy nguồn cung cho khách hàng Mỹ bị ảnh hưởng. Nvidia khẳng định hãng có đủ năng lực sản xuất để đáp ứng các đơn hàng từ Trung Quốc mà không cần cắt giảm lượng giao hàng cho các thị trường khác.

Trung Quốc là thị trường chip đơn lẻ lớn nhất thế giới, chiếm khoảng một phần ba doanh thu toàn ngành trong năm 2024. Jensen Huang ước tính chi tiêu cho chip AI tại Trung Quốc có thể đạt tới 50 tỷ USD mỗi năm chỉ trong vài năm tới.

Tuy nhiên, mối quan tâm của Nvidia không chỉ nằm ở doanh thu ngắn hạn. Các lệnh cấm xuất khẩu của Mỹ trong những năm qua đã vô tình thúc đẩy Trung Quốc tăng tốc xây dựng một hệ sinh thái chip AI nội địa, với các tên tuổi như Huawei, Cambricon, Moore Threads hay MetaX. Càng bị loại khỏi thị trường Trung Quốc lâu, Nvidia càng dễ mất thị phần tại thị trường quan trọng này.

Bởi vậy, Huang cho rằng để Mỹ duy trì ưu thế công nghệ trong dài hạn, các quốc gia còn lại cần tiếp tục xây dựng các hệ thống AI trên nền tảng công nghệ Mỹ. Việc hoàn toàn đẩy Trung Quốc ra ngoài, theo ông, chỉ khiến Bắc Kinh có thêm động lực phát triển một hệ sinh thái thay thế, đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Lằn ranh chính trị mong manh

Dù được bật đèn xanh, Nvidia vẫn phải “đi dây”. Sự hoài nghi đối với Trung Quốc tại Washington vẫn rất sâu sắc. Nếu xuất hiện bằng chứng cho thấy H200 được sử dụng cho mục đích quân sự, hoặc nếu bối cảnh chính trị tại Mỹ thay đổi, lệnh cấm hoàn toàn có thể quay trở lại bất cứ lúc nào.

Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh cũng không trao cho Nvidia một tấm vé thông hành trọn vẹn. Trung Quốc dự kiến cấm H200 được sử dụng trong các lĩnh vực nhạy cảm như quân đội, cơ quan Nhà nước và hạ tầng trọng yếu. Đồng thời, các doanh nghiệp mua chip Mỹ có thể bị yêu cầu phải mua kèm một tỷ lệ nhất định chip do các nhà sản xuất trong nước cung cấp, nhằm bảo vệ và nuôi dưỡng ngành bán dẫn nội địa.

Trung Quốc từ lâu đã phản đối gay gắt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip của Mỹ, gọi đây là chính sách “phân biệt đối xử” và “tiêu chuẩn kép”. Tuy nhiên, Bắc Kinh cũng cho thấy sự thận trọng của riêng mình. Tháng 8/2025, Trung Quốc từng hạn chế việc bán chip H20 kém năng lực hơn của Nvidia, với lý do việc tích hợp công nghệ Mỹ vào các hệ thống và hạ tầng nhạy cảm tiềm ẩn rủi ro an ninh.

Sau hậu trường, Bắc Kinh được cho là đã thông báo với các công ty công nghệ rằng việc tiếp cận H200 sẽ chỉ được cho phép ở mức độ hạn chế. Mục tiêu của Trung Quốc là cân bằng hai ưu tiên có phần mâu thuẫn: một mặt giảm sự phụ thuộc vào chất bán dẫn nhập khẩu, mặt khác vẫn cần phần cứng đủ mạnh để theo đuổi tham vọng vượt Mỹ trong lĩnh vực AI — công nghệ được kỳ vọng sẽ thúc đẩy năng suất và tạo ra các đột phá khoa học trên diện rộng.

Thực tế cho thấy, các tập đoàn công nghệ Trung Quốc như Alibaba hay ByteDance vẫn đang gặp khó khăn trong việc đảm bảo đủ chip tăng tốc từ các nhà cung cấp nội địa như Huawei và Cambricon để hiện thực hóa tham vọng AI của mình.

Mức độ vượt trội về năng lực của Nvidia so với các đối thủ Trung Quốc vẫn là chủ đề gây tranh luận. Jensen Huang từng nhận định Trung Quốc không chậm hơn Mỹ nhiều năm, mà chỉ chậm “vài nano-giây”, nhấn mạnh khả năng triển khai hạ tầng nhanh chóng và lực lượng nghiên cứu AI đông đảo của nước này.

Một lý do khiến AI Trung Quốc tiếp tục tiến triển bất chấp các hạn chế về chip là việc các công ty trong nước đã phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn có thể đạt hiệu quả cao hơn với ít năng lực tính toán hơn. Tháng 1/2025, DeepSeek công bố một mô hình có hiệu suất tương đương các hệ thống hàng đầu của Mỹ, nhưng được huấn luyện trên chip kém tiên tiến hơn với chi phí thấp hơn đáng kể. Nhiều doanh nghiệp Trung Quốc khác, bao gồm Alibaba và ByteDance, cũng đã tung ra các dịch vụ AI ngày càng tinh vi mà không cần tiếp cận silicon tiên tiến nhất.

Dù vậy, theo các nhà phân tích của Bernstein, H200 vẫn vượt trội đáng kể so với các sản phẩm của đối thủ Trung Quốc. Đồng thời, hệ sinh thái chip AI nội địa của Trung Quốc đang tăng trưởng nhanh và thu hút sự quan tâm mạnh mẽ từ giới đầu tư, phản ánh kỳ vọng rằng các doanh nghiệp này sẽ hưởng lợi từ sự hỗ trợ chính sách trong chiến lược tự chủ công nghệ của Bắc Kinh.

Một “van điều tiết”, không phải bước ngoặt

Việc Nvidia được phép bán H200 cho Trung Quốc không đồng nghĩa với sự hạ nhiệt trong cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung. Thay vào đó, nó giống một “van điều tiết” chiến lược: cho phép Nvidia quay lại ở mức độ kiểm soát, đồng thời giúp cả Washington lẫn Bắc Kinh mua thêm thời gian trong một cuộc đối đầu dài hạn chưa có hồi kết.

Ý nghĩa thực sự của quyết định này vì thế không nằm ở số lượng chip H200 được bán ra, mà ở cách hai cường quốc công nghệ đang điều chỉnh chiến thuật trong một cuộc cạnh tranh ngày càng mang tính cấu trúc và lâu dài.

Nam Trần