Chuyên đề

Chính sách tiền tệ chưa bị thu hẹp

Tháng 1/2026 không đơn thuần là điểm khởi đầu của một năm tài chính mới, mà còn là mốc giao thoa quan trọng giữa chu kỳ kinh tế cũ và chu kỳ chiến lược 2026-2030. Thông thường, các chỉ báo tháng 1 thường mang tính “quán tính” cao, có khả năng phản ánh xu hướng điều hành chính sách và vận động dòng tiền cho cả năm.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở các số liệu công bố, nhà đầu tư và doanh nghiệp rất dễ bỏ lỡ những chuyển động của thị trường, nơi thanh khoản, lãi suất và tỷ giá đang âm thầm tái định hình môi trường kinh doanh.

Ông Nguyễn Minh Tuấn, CEO AFA Capital nhận định Nghị quyết số 244/2025/QH15 về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 đã xác lập một mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng cho năm nay và giai đoạn kế tiếp, với GDP hướng tới mức từ 10% trở lên, trong khi CPI bình quân được kiểm soát quanh ngưỡng 4,5%. Đây không chỉ là chỉ tiêu định hướng, mà còn là “kim chỉ nam” cho toàn bộ chính sách tiền tệ và tài khóa.

Trong bối cảnh đó, dữ liệu CPI tháng 1/2026 chỉ tăng 2,53% so với cùng kỳ mang ý nghĩa quan trọng. Khoảng cách khá xa so với trần mục tiêu 4,5% đã tạo ra dư địa điều hành lớn cho Ngân hàng Nhà nước. Nói cách khác, khi lạm phát tiêu dùng vẫn ở mức thấp, áp lực “trói tay” chính sách tiền tệ chưa xuất hiện.

Đặc biệt, cấu phần CPI cho thấy sự phân hóa rõ rệt. Nhóm giao thông giảm mạnh nhờ giá dầu thế giới duy trì ổn định quanh vùng 60-65 USD/thùng, trong khi nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng tiếp tục là điểm nóng gây áp lực chi phí. Tuy vậy, tổng thể lạm phát vẫn đủ “dễ chịu” để cho phép cơ quan điều hành mạnh tay bơm thanh khoản, bất chấp những lo ngại ngắn hạn về rủi ro tài chính.

“Điều này lý giải vì sao Ngân hàng Nhà nước có thể bơm ròng tới gần 480.000 tỷ đồng qua kênh thị trường mở (OMO) mà chưa phải đối mặt ngay với nguy cơ lạm phát tiêu dùng bùng phát. Trong bối cảnh hiện tại, CPI thấp chính là “cứu cánh” để xử lý các cú sốc thanh khoản của hệ thống ngân hàng.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng CPI không phản ánh đầy đủ sự mất giá của tiền tệ trong nền kinh tế. Trong khi chỉ số tiêu dùng vẫn được kiểm soát, giá các loại tài sản như vàng, ngoại tệ và bất động sản lại biến động theo chiều hướng khác. Đây là sự khác biệt quan trọng giữa lạm phát trên thống kê và lạm phát tài sản”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Doanh nghiệp và nhà đầu tư cần thận trọng

Một điểm đáng chú ý trong bức tranh vĩ mô là diễn biến cán cân thương mại. Tháng 1/2026 ghi nhận nhập khẩu tăng vọt, vượt xa xuất khẩu, khiến Việt Nam nhập siêu hơn 3 tỷ USD. Đây đã là tháng thứ ba liên tiếp cán cân thương mại âm, cho thấy xu hướng này không còn thuần túy mang tính mùa vụ.

Việc nhập khẩu tăng mạnh phản ánh nhu cầu nguyên vật liệu cho sản xuất, nhưng cũng đồng thời tạo áp lực lớn lên cán cân ngoại hối. Trong bối cảnh đồng USD duy trì sức mạnh trên thị trường quốc tế, thâm hụt thương mại kéo dài sẽ làm gia tăng áp lực lên tỷ giá VND.

CEO AFA Capital dự báo với các yếu tố hiện hữu, kịch bản VND giảm giá khoảng 2-3% trong năm 2026 là hoàn toàn có cơ sở. Áp lực này nhiều khả năng sẽ tiếp diễn trong ngắn hạn, hạn chế dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ trong nước.

Những ngày vừa qua, thị trường tiền tệ đã chứng kiến một diễn biến hiếm gặp khi lãi suất liên ngân hàng tăng vọt lên mức hai con số, mức cao nhất kể từ sau giai đoạn căng thẳng năm 2011. Hiện tượng này không chỉ xuất phát từ nhu cầu vốn thời điểm cận Tết, mà còn phản ánh những điểm nghẽn thanh khoản do dòng tiền rút ra khỏi hệ thống ngân hàng.

Để ngăn chặn rủi ro lan rộng trong kỳ nghỉ Tết kéo dài, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai đồng thời nhiều công cụ, từ bơm ròng quy mô lớn qua OMO đến nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ nhằm cung ứng tiền đồng tức thời cho hệ thống.

Tuy nhiên, việc mục tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2026 được đặt ở mức khoảng 15%, thấp hơn đáng kể so với năm trước, cho thấy định hướng điều hành sẽ thận trọng hơn. Dư địa chính sách tiền tệ vì vậy cũng hẹp dần.

Trên bình diện toàn cầu, định hướng chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đang có xu hướng cứng rắn hơn, với ưu tiên kiểm soát lạm phát cốt lõi và thu hẹp bảng cân đối kế toán. Điều này khiến đồng USD duy trì sức mạnh tương đối, tạo áp lực kéo dài lên các đồng tiền mới nổi, trong đó có VND.

“Khi áp lực tỷ giá chưa giảm, khả năng hạ lãi suất điều hành trong nước sẽ bị hạn chế, bất chấp nhu cầu hỗ trợ tăng trưởng. Chi phí vốn tăng đang tạo ra quá trình thanh lọc rõ nét trên thị trường tài sản. Lãi suất cho vay có xu hướng nhích lên ở cả nhóm ngân hàng thương mại cổ phần và ngân hàng quốc doanh, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản. Đây được xem là tín hiệu cho thấy giai đoạn tiền rẻ kéo dài đã thực sự khép lại.

Trong bối cảnh tín dụng bị kiểm soát chặt chẽ và thanh khoản không còn dồi dào, chiến lược thận trọng, giảm đòn bẩy và ưu tiên các tài sản có dòng tiền thực, nền tảng tài chính lành mạnh sẽ đóng vai trò then chốt đối với cả doanh nghiệp lẫn nhà đầu tư”, ông Nguyễn Minh Tuấn khuyến nghị.

Diễm Ngọc