Công nghệ

Cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái – Đông Hưng từ lâu đã khẳng định vai trò là nhịp cầu giao thương quan trọng, là cửa ngõ kết nối các nước ASEAN với thị trường Trung Quốc. Mới đây, tại vạch phân quản cầu Bắc Luân II, phường Móng Cái 1, tỉnh Quảng Ninh đã diễn ra lễ khởi động xây dựng Cửa khẩu thông minh Móng Cái (Việt Nam) – Đông Hưng (Trung Quốc).

Tiết giảm đáng kể thời gian thông quan

Với phương châm “Quy hoạch đồng bộ – xây dựng đồng bộ – vận hành đồng bộ”, hai bên thống nhất ứng dụng các thành tựu tiên tiến của khoa học – công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và mạng 5G vào toàn bộ quá trình quản lý, điều hành hoạt động cửa khẩu. Khi vận hành đồng bộ, thời gian thông quan qua cửa khẩu Móng Cái – Đông Hưng dự kiến giảm mạnh, chi phí logistics của doanh nghiệp được tiết giảm đáng kể.

Ông Vũ Văn Diện - Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Ninh cho biết, đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm cụ thể hóa những nhận thức chung cấp cao mà Lãnh đạo hai Đảng, hai Nhà nước đã đạt được trong các Tuyên bố chung Việt Nam - Trung Quốc thời gian gần đây, là minh chứng sinh động cho việc triển khai thực hiện thỏa thuận khung hợp tác thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc) và thí điểm xây dựng Khu hợp tác kinh tế qua biên giới Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc) giữa tỉnh ủy Quảng Ninh và Khu ủy Khu tự trị dân tộc Choang, Quảng Tây. Đồng thời, thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ và tầm nhìn chiến lược của hai địa phương trong việc tăng cường hợp tác thực chất, cùng phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Thực tế, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, lưu lượng người, phương tiện và hàng hóa qua biên giới không ngừng gia tăng, yêu cầu nâng cao năng lực thông quan, hiện đại hóa phương thức quản lý, đồng thời bảo đảm an toàn, thuận lợi tại cửa khẩu ngày càng trở nên cấp thiết.

Việc xây dựng Cửa khẩu thông minh Móng Cái - Đông Hưng được kỳ vọng góp phần đưa Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái trở thành trung tâm thương mại, dịch vụ và logistics quan trọng của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Đồng thời, tạo động lực thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại, du lịch giữa tỉnh Quảng Ninh (Việt Nam) và tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) ngày càng phát triển sâu rộng, hiệu quả.

Ông Vũ Văn Diện khẳng định, việc triển khai xây dựng Cửa khẩu thông minh không chỉ đơn thuần là đầu tư hạ tầng kỹ thuật, mà còn là bước chuyển đổi căn bản về tư duy và mô hình quản lý biên giới – từ phương thức truyền thống sang phương thức hiện đại, dựa trên nền tảng số, sự phối hợp chặt chẽ và niềm tin lẫn nhau. Dự án Cửa khẩu thông minh Móng Cái – Đông Hưng được kỳ vọng sẽ mang lại những lợi ích thiết thực, mang tính đột phá cho người dân, cộng đồng doanh nghiệp và các cơ quan quản lý nhà nước của hai bên.

Xây dựng tập trung vào hai trụ cột chính

Dự án Cửa khẩu thông minh Móng Cái – Đông Hưng sẽ được triển khai theo 2 giai đoạn. Giai đoạn 1, năm 2026, tại khu vực cầu Bắc Luân I sẽ triển khai tại luồng kiểm soát người xuất nhập cảnh trên cơ sở hạ tầng hiện có, đối tượng phục vụ là cư dân biên giới và hành khách, dự kiến hoàn thành trong quý I/2026. Còn tại khu vực cầu Bắc Luân II, xây dựng cơ sở hạ tầng công trình cửa khẩu thông minh, xây dựng luồng chuyên dụng và lắp đặt trang thiết bị để xe tự hành không người lái IGV hoạt động (mục tiêu hoạt động 24/7), xây dựng Trung tâm điều hành thông minh (IOC).

Giai đoạn 2, từ năm 2027 -2030, tại khu vực cầu Bắc Luân I sẽ mở rộng phạm vi ranh giới cửa khẩu để đầu tư mở rộng không gian, diện tích dành cho xuất nhập cảnh, tăng số luồng kiểm soát tự động.

Tại khu vực cầu Bắc Luân II, triển khai mô hình cửa khẩu thông minh, tăng số làn chuyên dụng và nâng cấp năng lực thông quan xuất nhập khẩu theo mô hình xe tự hành IGV hoặc xây dựng mô hình vận chuyển hàng hoá mono-rail (sky-rail) tùy tình hình lưu lượng hàng hóa trên thực tế. Phối hợp với bên bạn nghiên cứu xây dựng công trình qua biên giới phục vụ hoạt động cửa khẩu thông minh. Tiếp tục mở rộng, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng công trình cửa khẩu thông minh (Công viên logistics Bắc Luân II, Trung tâm thương mại điện tử, hàng xuất nhập khẩu, kho hậu cần…).

Giới thiệu kế hoạch xây dựng dự án cửa khẩu thông minh phía Việt Nam, theo ông Đặng Minh Tuân - Phó Trưởng Ban quản lý Cửa khẩu tỉnh Quảng Ninh, việc xây dựng cửa khẩu thông minh tập trung vào hai trụ cột chính.

Thứ nhất, đối với luồng kiểm soát hành khách tại khu vực cầu Bắc Luân I, dự án sẽ triển khai đồng bộ các công nghệ nhận diện sinh trắc học hiện đại như nhận diện khuôn mặt, vân tay, cùng hệ thống cổng kiểm soát tự động e-Gate. Mục tiêu là rút ngắn tối đa thời gian làm thủ tục, từng bước hướng tới mô hình thông quan không tiếp xúc, bảo đảm an toàn, chính xác và thuận tiện cho người xuất nhập cảnh.

Thứ hai, đối với luồng vận chuyển hàng hóa tại khu vực cầu Bắc Luân II, đây là nội dung đột phá của dự án, với việc thí điểm triển khai xe tự hành không người lái thông minh (IGV) trên nền tảng công nghệ 5G và hệ thống định vị hiện đại. Giải pháp này cho phép tổ chức vận chuyển hàng hóa xuyên biên giới liên tục 24/7, góp phần giảm phụ thuộc vào yếu tố thời gian, nhân lực và điều kiện ngoại cảnh.

Các mặt hàng lựa chọn thực hiện thông quan theo mô hình cửa khẩu thông minh bao gồm: Hàng nông sản (rau, quả), thủy sản đông lạnh, hàng điện tử, linh kiện điện tử của Việt Nam và mặt hàng điện tử, linh kiện điện tử xuất khẩu của Trung Quốc và một số mặt hàng khác để đảm bảo mục tiêu, hiệu quả của Đề án.

Trước đó, ngày 26/1/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 164/QĐ-TTg phê duyệt Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc). Đề án hướng tới xây dựng mô hình cửa khẩu hiện đại, ứng dụng khoa học công nghệ trong kiểm soát xuất nhập cảnh, kiểm tra hàng hóa và quản lý vận hành, góp phần nâng cao năng lực thông quan, tạo thuận lợi cho lưu thông người và hàng hóa qua biên giới.

Được biết, mới đây, Trung tâm Giám định thử nghiệm Tân Đại Dương tại cửa khẩu Bắc Luân II đã được công nhận đạt chuẩn ISO/IEC 17025:2017. Việc vận hành phòng thí nghiệm ngay tại cửa khẩu sẽ góp phần rút ngắn thời gian thông quan (đặc biệt là mặt hàng nông sản, thực phẩm), tăng minh bạch, hạn chế tối đa các rủi ro thương mại như bị trả hàng hoặc tiêu hủy do không đạt yêu cầu ngay tại cửa khẩu.

Lê Cường - Hải Ngân