Doanh nhân

Nhân dịp Năm mới 2026, Diễn đàn Doanh nghiệp đã có buổi trò chuyện cùng ông Nguyễn Huy Long - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Lào Cai, để có cái nhìn toàn diện về thực trạng nội lực doanh nghiệp, các rào cản về cơ chế đất đai, cũng như lộ trình “xanh hóa” sản xuất nhằm thích ứng với chuỗi cung ứng toàn cầu.

- Thưa ông, nhìn vào báo cáo kinh tế năm 2025, khu vực doanh nghiệp tư nhân tại Lào Cai đã đóng góp đáng kể vào GRDP toàn tỉnh. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, các rào cản về kỹ thuật và tiêu chuẩn xuất khẩu chính ngạch đang ngày càng khắt khe. Với tư cách là Chủ tịch Hiệp hội, ông đánh giá thế nào về năng lực thích ứng hiện tại của cộng đồng doanh nghiệp địa phương trước những áp lực này?

Phải thẳng thắn thừa nhận, năng lực thích ứng của doanh nghiệp Lào Cai hiện đang ở mức “không đồng đều”. Một bộ phận nhỏ các doanh nghiệp lớn đã chủ động chuyển đổi công nghệ và quy trình quản trị theo hướng chính ngạch. Tuy nhiên, hơn 80% hội viên vẫn là doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) đang gặp khó khăn kép: Thiếu vốn để đầu tư công nghệ sâu và thiếu nhân lực chất lượng cao để vận hành các hệ thống quản trị hiện đại.

Áp lực năm 2026 không còn là “có hàng để bán” mà là “hàng có đủ tiêu chuẩn để vào chuỗi cung ứng” hay không. Nếu không thay đổi tư duy sản xuất manh mún, doanh nghiệp sẽ tự đánh mất lợi thế ngay trên sân nhà khi các luồng hàng hóa từ ASEAN và Trung Quốc đang được chuẩn hóa rất nhanh theo các hiệp định thương mại tự do.

- Trong các kỳ họp đối thoại chính sách gần đây, ông thường xuyên nhấn mạnh đến việc “gỡ nút thắt” về tiếp cận đất đai công nghiệp cho doanh nghiệp nội tỉnh. Tại sao vấn đề này vẫn là trở ngại hàng đầu ngay cả khi tỉnh đã có nhiều chính sách trải thảm đỏ thu hút đầu tư, thưa ông?

Thực tế có một sự lệch pha nhất định giữa chính sách thu hút đầu tư lớn và việc nuôi dưỡng doanh nghiệp tại chỗ. Các dự án quy mô nghìn tỷ thường được ưu tiên quỹ đất sạch và hạ tầng đồng bộ. Trong khi đó, các SME địa phương - vốn là “vệ tinh” thiết yếu cho các dự án lớn - lại rất khó tiếp cận các mặt bằng sản xuất nhỏ từ 500 đến 2.000 m2 với chi phí hợp lý.

Thủ tục hành chính về đất đai hiện vẫn là rào cản lớn nhất. Quy trình phê duyệt dự án, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và định giá đất còn kéo dài, làm mất đi tính thời điểm của cơ hội kinh doanh. Quan điểm của Hiệp hội rất rõ ràng: Muốn có một hệ sinh thái kinh tế bền vững, tỉnh cần có quy hoạch cụ thể cho các cụm công nghiệp vừa và nhỏ với hạ tầng sẵn có để doanh nghiệp bản địa có thể “an cư lạc nghiệp” và đóng góp thuế lâu dài.

- Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt khi các chứng chỉ về tăng trưởng xanh và giảm phát thải bắt đầu tác động trực tiếp đến dòng chảy thương mại biên giới. Ông có giải pháp cụ thể nào để hỗ trợ hội viên thực hiện lộ trình “xanh hóa” mà không làm đứt gãy dòng tiền của doanh nghiệp?

Chúng tôi không khuyến khích doanh nghiệp làm xanh theo phong trào. Lộ trình của Hiệp hội trong năm 2026 tập trung vào ba trụ cột thực tế:

Thứ nhất là số hóa quản trị. Đây là tiền đề. Chỉ khi kiểm soát được dữ liệu đầu vào, đầu ra bằng công nghệ, doanh nghiệp mới có cơ sở để đo lường phát thải và tối ưu hóa nguồn lực.

Thứ hai là kinh tế tuần hoàn trong cụm công nghiệp. Chúng tôi đang đề xuất mô hình liên kết giữa các doanh nghiệp trong Hiệp hội. Ví dụ: Chất thải của doanh nghiệp này là nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp kia để tối ưu chi phí xử lý môi trường.

Và cuối cùng là tín dụng xanh. Hiệp hội đang tích cực làm việc với hệ thống ngân hàng để tạo ra các gói vay đặc thù cho doanh nghiệp đầu tư thiết bị tiết kiệm năng lượng hoặc hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn.

Chúng ta phải chấp nhận rằng “xanh hóa” là chi phí bắt buộc để tồn tại, không còn là lựa chọn thêm.

- Lào Cai đang đẩy mạnh mục tiêu trở thành trung tâm logistics của vùng và cả nước. Tuy nhiên, hàm lượng giá trị gia tăng mà doanh nghiệp địa phương thu được từ hoạt động này vẫn còn thấp. Theo ông, cần những thay đổi đột phá nào về cơ chế để doanh nghiệp Lào Cai thực sự làm chủ được chuỗi dịch vụ logistics thay vì chỉ làm dịch vụ hạ tầng thô?

Tôi cho rằng, vấn đề nằm ở sự liên kết. Hiện nay, các doanh nghiệp logistics tại Lào Cai hoạt động khá rời rạc, cạnh tranh chủ yếu bằng giá dịch vụ hạ tầng kho bãi. Để đột phá, chúng ta cần hai yếu tố: Cảng cạn (ICD) vận hành hiệu quả và Hệ thống kho lạnh, chế biến sâu tại cửa khẩu.

Năm 2026, Hiệp hội sẽ thúc đẩy việc hình thành các liên minh doanh nghiệp để cùng đầu tư vào các trung tâm logistics tích hợp. Thay vì chỉ bốc xếp hàng hóa, chúng ta phải cung cấp các dịch vụ gia tăng như: đóng gói, phân loại, kiểm định chất lượng và dán nhãn ngay tại khu vực cửa khẩu. Khi hàng hóa ra khỏi Lào Cai phải là hàng hóa đã hoàn thiện về quy chuẩn, lúc đó giá trị gia tăng mới ở lại với doanh nghiệp tỉnh nhà.

- Với tư cách là người điều hành Công ty Cơ khí tổng hợp Huy Long, đồng thời là lãnh đạo Hiệp hội, ông nhận diện đâu là rủi ro quản trị lớn nhất đối với các doanh nghiệp trong giai đoạn kinh tế số hiện nay?

Tôi cho rằng, rủi ro lớn nhất chính là sự bảo thủ trong tư duy quản trị. Nhiều chủ doanh nghiệp vẫn vận hành theo kinh nghiệm và các mối quan hệ truyền thống. Trong môi trường kinh tế năm 2026, mọi giao dịch đều hướng tới sự minh bạch và tốc độ.

Nếu lãnh đạo doanh nghiệp không quyết liệt thay đổi, không dám đầu tư vào con người và công nghệ quản trị, họ sẽ bị đào thải bởi chính các quy luật của thị trường. Tại Huy Long, tôi luôn ưu tiên tính kỷ luật kỹ thuật và dữ liệu chính xác. Tại Hiệp hội, tôi cũng đang nỗ lực chuyển tải thông điệp: “Đổi mới hay là chết”. Quyền lực của doanh nghiệp không nằm ở quy mô vốn mà nằm ở tốc độ thích ứng và khả năng kết nối chuỗi.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Nguyễn Chuẩn