Chuyên đề

Từ Nghị quyết 79 - Mở rộng không gian phát triển

Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước xác định doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò chủ đạo, dẫn dắt, tiên phong trong chiến lược phát triển kinh tế nhà nước giai đoạn mới. Phấn đấu có 50 doanh nghiệp Nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới.

Nghị quyết số 79-NQ/TW được xem là bước tiếp nối sau Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân ban hành tháng 5/2025. Theo đó, đây là 2 Nghị quyết kiện toàn và định hướng để 2 khu vực kinh tế quan trọng nhất cùng tạo sức mạnh tổng hợp đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Đặc biệt, Nghị quyết 79 không chỉ tái khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước mà còn đặt ra một sứ mệnh mới: "Mở đường". Đồng thời, Nghị quyết 79 không chỉ đặt ra những mục tiêu mới đối với kinh tế nhà nước, mà quan trọng hơn, đặt ra một yêu cầu mang tính then chốt: nâng cao năng lực quản trị kinh tế nhà nước để các nguồn lực quốc gia thực sự trở thành động lực phát triển, mang tính dẫn dắt. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp nhà nước không cạnh tranh với tư nhân ở những lĩnh vực thị trường đã làm tốt, mà phải dấn thân vào những "vùng đất khó": công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng xanh và hạ tầng chiến lược.

TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội khẳng định: Nghị quyết 79-NQ/TW không chỉ đặt ra những yêu cầu mới đối với phát triển kinh tế nhà nước, mà quan trọng hơn, mở ra một cơ hội chiến lược để nâng cấp năng lực quản trị quốc gia. Khi năng lực quản trị được nâng cao, kinh tế nhà nước sẽ không còn được đo bằng vai trò hình thức hay quy mô nguồn lực, mà bằng khả năng dẫn dắt, kiến tạo và tạo dựng niềm tin cho toàn bộ nền kinh tế.

"Thực hiện Nghị quyết 79, vì vậy, không đơn thuần là triển khai một chủ trương phát triển kinh tế nhà nước, mà là một quá trình tự làm mới năng lực quản trị của Nhà nước, từ tư duy điều hành, cách thức phân bổ nguồn lực đến trách nhiệm giải trình và chuẩn mực hành vi công vụ. Đây chính là chìa khóa để mỗi quyết định sử dụng nguồn lực công tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, mỗi chính sách phát triển phát huy tác động lan tỏa mạnh mẽ hơn", TS. Nguyễn Sĩ Dũng nhìn nhận.

Không chỉ mở ra không gian phát triển cho kinh tế nhà nước, các chuyên gia cho rằng điểm nhấn của Nghị quyết 79 là cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ dám làm và tách bạch chức năng quản lý nhà nước với chức năng quản trị doanh nghiệp. Đây là tiền đề pháp lý quan trọng để các "sếu đầu đàn" được cởi trói, được phép chấp nhận rủi ro trong giới hạn để đổi mới, sáng tạo, mang đến những đột phá về công nghệ và thị trường.

Ngày 31/1/2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa ký Quyết định số 204/QĐ-TTg thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước. Theo đó, các quyết sách triển khai với quyết tâm lớn kỳ vọng đưa kinh tế nhà nước cùng với các thành phần kinh tế trong nước xây dựng nền kinh tế tự chủ, tự lực, tự cường, bảo đảm an ninh kinh tế, thúc đẩy hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả.

Đến "cơ cấu lại" hàng loạt doanh nghiệp lớn

Sau Quyết định thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW, ngay trước thềm xuân Bính Ngọ, ngày 12/2/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 57/2026/NĐ-CP về cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp có hiệu lực từ 13/2/2026. Theo đó, Nghị định 57/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp theo quy định tại khoản 1 Điều 29, khoản 2, 3, 4 và khoản 5 Điều 30, khoản 6 Điều 31, điểm c khoản 1 và khoản 2 Điều 32, điểm c khoản 1, khoản 2 và khoản 3 Điều 33, điểm d khoản 1 Điều 34 Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp 2025.

Theo đó, việc cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ phải gắn với mục tiêu tăng cường hiệu quả kinh doanh và năng lực hoạt động sản xuất kinh doanh, cạnh tranh của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cổ phần hóa là doanh nghiệp cấp I chuyển thành công ty cổ phần, gồm Công ty mẹ của tập đoàn kinh tế, công ty mẹ của tổng công ty Nhà nước; Công ty mẹ trong nhóm công ty mẹ - công ty con; Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên độc lập do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Đáng chú ý, Phụ lục III nêu rõ danh mục 20 doanh nghiệp Thủ tướng Chính phủ quyết định cơ cấu lại vốn Nhà nước. Danh sách gồm Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng quốc gia Việt Nam; Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN); Viettel; Petrolimex; Tập đoàn Hóa chất Việt Nam; Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam - VRG (GVR); Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV); Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT); Tổng Công ty Hàng không Việt Nam (HVN); Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam (MVN); Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam; Tổng Công ty Đầu tư Phát triển đường cao tốc Việt Nam; Tổng Công ty Cảng Hàng không Việt Nam (ACV); Tổng Công ty Cà phê Việt Nam; Tổng Công ty Lương thực miền Nam (VSF); Tổng Công ty Lương thực miền Bắc; Tổng Công ty Lâm nghiệp Việt Nam; Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC); Tập đoàn Bảo Việt (BVH); Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank).

Với hoạt động cổ phần hoá, đối tượng là các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ gắn với mục tiêu tăng cường hiệu quả kinh doanh và năng lực hoạt động sản xuất kinh doanh, cạnh tranh của doanh nghiệp và đảm bảo các điều kiện không thuộc diện Nhà nước cần nắm giữ 100% vốn điều lệ cũng như đã xử lý tài chính, xác định giá trị doanh nghiệp với giá trị thực tế doanh nghiệp bằng hoặc lớn hơn các khoản phải trả.

Thủ tướng sẽ có thẩm quyền và trách nhiệm phê duyệt phương án cổ phần hóa, giao cơ quan đại diện chủ sở hữu đối với phần vốn Nhà nước sau cổ phần hóa ở nhóm doanh nghiệp thuộc Phụ lục III. Trong khi đó, cơ quan đại diện chủ sở hữu căn cứ kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước tại các doanh nghiệp thuộc phạm vi quản lý để quyết định cổ phần hóa các doanh nghiệp cấp I thuộc phạm vi quản lý, trừ nhóm trên.

Tương tự, với các hình thức khác ngoài cổ phần hoá gồm chuyển đổi, hợp nhất, sáp nhập, giải thể, chia, tách, giải thể, chuyển nhượng vốn, chuyển giao quyền đại điện vốn chủ sở hữu..., thẩm quyền và trách nhiệm quyết định đối với các doanh nghiệp trong danh mục Phụ lục III cũng là Thủ tướng Chính phủ.

Nghị định 57/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 13/2/2026, thay thế Nghị định số 126/2017/NĐ-CP; đồng thời bãi bỏ, thay thế hoặc sửa đổi một số nội dung tại Nghị định số 140/2020/NĐ-CP, Nghị định số 91/2015/NĐ-CP, Nghị định số 32/2018/NĐ-CP, Nghị định số 23/2022/NĐ-CP và Nghị định số 10/2019/NĐ-CP. Đây được xem là Nghị định toàn diện về cơ cấu lại vốn doanh nghiệp Nhà nước.

Đặc biệt, việc Thủ tướng trực tiếp quyết định phương án cơ cấu lại vốn của hơn 20 "ông lớn" (như PVN, EVN, Viettel, Petrolimex, SCIC...) cho thấy một thông điệp rõ ràng: Quyền lực đi đôi với trách nhiệm và sự tập trung. Thay vì dàn trải vốn, các chuyên gia và doanh nghiệp kỳ vọng, năm 2026 sẽ chứng kiến làn sóng thoái vốn mạnh mẽ khỏi các lĩnh vực ngoài ngành để dồn lực cho các nhiệm vụ cốt lõi.

Trong đó, Viettel, VNPT sẽ không chỉ là viễn thông mà là trụ cột của hạ tầng số và công nghiệp quốc phòng công nghệ cao; PVN, EVN gánh vác trọng trách an ninh năng lượng quốc gia, nhưng với yêu cầu khắt khe hơn về chuyển đổi năng lượng sạch theo cam kết Net Zero; SCIC đóng vai trò là nhà đầu tư chính phủ, rót vốn "mồi" vào các dự án hạ tầng trọng điểm mà tư nhân chưa đủ lực làm ngay.

Dưới tác động kép của Nghị quyết 79 và lộ trình cơ cấu lại vốn, năm 2026 đang hứa hẹn ba điểm sáng từ khu vực doanh nghiệp nhà nước.

Thứ nhất, hiệu quả đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư: Khi các nút thắt vốn của 20 "ông lớn" được tháo gỡ, hàng trăm ngàn tỷ đồng sẽ tiếp tục được bơm vào nền kinh tế thông qua các đại dự án (Sân bay Long Thành, đường dây 500kV mạch 3, 4, các dự án khí-điện Lô B...). Dòng vốn này sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa (crowding-in), kích thích các doanh nghiệp tư nhân trong chuỗi cung ứng (xây dựng, vật liệu, dịch vụ) cùng phát triển.

Thứ hai, sự trỗi dậy của các thương hiệu quốc gia trên trường quốc tế: Mục tiêu đến năm 2030 có doanh nghiệp lọt Top 500 thế giới không còn là khẩu hiệu. Với việc cơ cấu lại tài chính lành mạnh hơn trong năm 2026, các tập đoàn như Viettel hay PVN có đủ "sức khỏe" để thực hiện các thương vụ M&A ở nước ngoài hoặc cạnh tranh sòng phẳng tại các thị trường khu vực.

Thứ ba, đóng góp ngân sách bền vững hơn: Không chỉ dựa vào khai thác tài nguyên, sự chuyển dịch sang kinh tế số và công nghiệp chế biến, chế tạo của các doanh nghiệp nhà nước sẽ tạo ra nguồn thu ngân sách chất lượng cao và bền vững hơn.

Ông Nguyễn Ngọc Hòa - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP Hồ Chí Minh (HUBA) khẳng định sức mạnh tổng hợp, hợp lực của các doanh nghiệp dẫn đầu khu vực kinh tế nhà nước, và các doanh nghiệp tư nhân, sẽ mang đến động lực lớn chưa từng có cho nền kinh tế. Đây sẽ là năm của "kiến tạo", với sự kết hợp giữa chủ trương, định hướng và tầm nhìn lớn cùng hành động quyết liệt, đưa các doanh nghiệp nhà nước xứng vai động lực chủ đạo - bên cạnh khu vực tư nhân là động lực tăng trưởng quan trọng nhất. Và cũng chỉ có như vậy, khu vực doanh nghiệp nhà nước bước vào 2026, sẽ là trụ cột lớn trong "cỗ xe tam mã" (đầu tư - tiêu dùng - xuất khẩu) mà không chỉ được đo đếm bằng bao nhiêu lợi nhuận nộp về ngân sách, còn bằng khả năng kiến tạo hạ tầng, dẫn dắt công nghệ và đảm bảo tự chủ kinh tế cho Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Lê Mỹ