Ô tô - Xe máy

Sau nhiều năm tăng trưởng dựa chủ yếu vào xe xăng, thị trường xe máy Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt điện hóa rõ rệt. Áp lực giảm phát thải trong các đô thị lớn, định hướng giao thông xanh của cơ quan quản lý cùng sự thay đổi nhanh trong thói quen tiêu dùng khiến xe máy điện từ vị thế “phương tiện phụ” dần trở thành lựa chọn chính của một bộ phận người đi làm.

Theo Motorcycles Data năm 2025 đã có 3,4 triệu xe máy mới tiêu thụ tại Việt Nam, tăng 14,9% so với năm 2024. Trong đó, xe máy điện hiện chiếm một phần tỷ trọng nhưng đang tăng nhanh. Quy mô đủ lớn này biến điện hóa từ xu hướng thử nghiệm thành cuộc cạnh tranh chiến lược giữa cả doanh nghiệp nội địa lẫn các hãng FDI.

Điểm khác biệt lớn nhất so với giai đoạn đầu là tiêu chí lựa chọn đã thay đổi. Khi xe điện chỉ phục vụ học sinh hoặc quãng đường ngắn, giá rẻ và thiết kế bắt mắt là đủ. Nhưng khi phương tiện này được dùng để đi làm hằng ngày, người dùng bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến quãng đường di chuyển mỗi lần sạc, tuổi thọ pin và khả năng sửa chữa. Câu hỏi “sạc ở đâu” quan trọng không kém “giá bao nhiêu”, buộc các hãng phải đầu tư vào hệ sinh thái thay vì chỉ bán sản phẩm.

Trong nhóm doanh nghiệp nội địa, VinFast đang thể hiện lợi thế rõ rệt nhờ cách tiếp cận đồng bộ. Không chỉ mở rộng danh mục xe, hãng còn xây dựng mạng lưới hàng chục nghìn cổng sạc và điểm đổi pin tại các thành phố lớn. Việc phủ hạ tầng rộng giúp giảm đáng kể nỗi lo hết điện giữa đường - rào cản tâm lý lớn nhất với người dùng phổ thông. Nhờ đó, xe điện bắt đầu được sử dụng cho cả nhu cầu giao hàng, chạy dịch vụ hay đi làm mỗi ngày, thay vì chỉ đi gần.

Tuy vậy, khi số lượng xe lưu hành ngày càng lớn, thách thức mới cũng xuất hiện. Sau 35 năm sử dụng, chi phí thay pin, bảo dưỡng và giá trị bán lại sẽ quyết định người dùng có tiếp tục gắn bó hay không. Ở giai đoạn này, bài toán không còn là bán được bao nhiêu xe, mà là tổng chi phí sở hữu trong suốt vòng đời sản phẩm.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài lại đi chậm hơn. Yadea, thương hiệu Trung Quốc, có giá bán dễ tiếp cận và hệ thống đại lý phủ rộng nhưng lại phụ thuộc chủ yếu vào sạc tại nhà và chất lượng dịch vụ không đồng đều bắt đầu bộc lộ hạn chế. Trong khi đó, Honda và Yamaha mới chỉ thăm dò với một vài mẫu xe điện.

Bên cạnh các tập đoàn lớn, những startup như Dat Bike mang đến hướng tiếp cận khác khi tập trung vào hiệu năng và công nghệ. Các mẫu xe có quãng đường di chuyển dài, khả năng tăng tốc mạnh, hướng tới nhóm khách hàng trẻ và yêu trải nghiệm. Dù vậy, rào cản về quy mô vẫn hiện hữu. Việc thiếu mạng lưới bảo dưỡng và phân phối rộng khiến thương hiệu khó tiếp cận số đông, trong khi tại Việt Nam, hệ thống dịch vụ đôi khi quan trọng hơn cả thông số kỹ thuật.

Từ những chuyển động đó có thể thấy, thị trường xe máy điện đang bước vào giai đoạn sàng lọc thực sự. Lợi thế không còn thuộc về hãng bán rẻ nhất, mà dành cho doanh nghiệp giải được bài toán hạ tầng sạc, dịch vụ hậu mãi và chi phí sử dụng dài hạn. Cuộc chơi phía trước vì thế không chỉ là cuộc đua sản phẩm, mà là cuộc đua hệ sinh thái.

Khi xe điện dần trở thành phương tiện đi lại chính của hàng triệu người Việt, quá trình cạnh tranh sẽ ngày càng khốc liệt. Và chỉ những hãng đủ sức đồng hành lâu dài với người dùng mới có thể trụ lại trong chặng đường điện hóa này.

Bài và ảnh: Thanh Trà